Για τον Οδυσσέα Ελύτη

by Ανδρέας Καραντώνης

Ο Οδυσσέας Ελύτης εμφανίστηκε για πρώτη φορά στη λογοτεχνία μας, τον Νοέμβριο του 1935, από το περιοδικό "ΤΑ ΝΕΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ", του οποίου διευθυντής ήταν ο κριτικός Αντρέας Καραντώνης. Η ποίησή του, παρθενικός ύμνος της εφηβείας, του φωτός, της υγείας και της θάλασσας του Αιγαίου, τον επέβαλε μονομιάς. Ο Αντρέας Καραντώνης υπήρξε ο πρώτος συστηματικός μελετητής και ενθουσιώδης κριτικός της ποίησης του Ελύτη, από την ώρα που εμφανίστηκε. Στον τόμο αυτό αναλύεται και προβάλλεται σχολιασμένη όλη η ποιητική εξέλιξη του Ελύτη και εξετάζεται σε συσχετισμό της με την ποίηση του Σεφέρη και ιδίως με το επαναστατικό φαινόμενο του υπερρεαλισμού, τον οποίο ο ποιητής του " Άξιον Εστί" αφομοίωσε αλλά και υπόταξε δημιουργικά στη δική του ελληνική ιδιοσυγκρασία και αυστηρή καλλιτεχνική συνείδηση. Η Σουηδική Ακαδημία απονέμοντας το λογοτεχνικό βραβείο Νόμπελ του 1979 στον Οδυσσέα Ελύτη, δεύτερο Έλληνα ποιητή μετά τον Γιώργο Σεφέρη (1963), έκρινε πως η ποίησή του ερμηνεύει και λαμπρύνει κατά τον πιο αιθέριο τρόπο, όλες τις πνευματικές, ηθικές και ποιητικές αρετές που αναπτύχθηκαν από την εποχή του Ομήρου ως σήμερα, με κέντρο το Αιγαίο, τα νησιά του και τις Ιωνικές και αιολικές ακτές. Η ποίηση του Ελύτη, από τα πρώτα φανερώματά της, έδειξε πως είχε το μέλλον μπροστά της. Το απέδειξε ο μισός αιώνας και πλέον της ως τώρα διάρκειάς της. Οι Έλληνες διάβασαν, διαβάζουν μα και τραγουδούν Ελύτη. Το Νόμπελ, που ακόμα αστράφτει, θα ξεθωριάσει κάπου μα τα κρύσταλλα της ποίησης αυτής πάντα θα ακτινοβολούν απολλώνιο φως και οι θάλασσές της και οι Παναγίες της και τα κορίτσια της θα παραμένουν αμόλυντες από τα μιάσματα των φθαρτών καιρών. Το βιβλίο "Για τον Οδυσσέα Ελύτη" είναι η πλατύτερη κριτική λεωφόρος που ανοίχτηκε προς τα πολλαπλά ποιητικά μυστικά της μεγάλης δημιουργίας του ποιητή που συνέθεσε το " Άξιον Εστί". (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)
Προλογικά
Ο πρώτος Ελύτης
Συμπλήρωμα στον "Πρώτο Ελύτη"
Το Αιγαίο του Ελύτη
H Σαντορίνη στην ποίηση του Σεφέρη και του Ελύτη
Ο μύθος του "Αλαφροΐσκιωτου" στη νεοελληνική ποίηση
Η ποιητική λειτουργία του Ελύτη
Η "Αλβανιάδα"
Η ελληνική αίσθηση στην ποίηση του Σεφέρη και του Ελύτη
Γύρω από το "ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ"
Α' Πρώτος και σύντομος λόγος για το " Άξιον Εστί"
Β'
Γ' Σαν επιμύθιο
Έξη και μια τύψεις για τον ουρανό
Ο ποιητικός Ελύτης των χρόνων 1971-78
"Φωτόδεντρο"
"Τα Ετεροθαλή"
"Μονόγραμμα"
Για τη "Μαρία Νεφέλη"

Paperback

Published December 1, 1992

About the author

Ο Ανδρέας Kαραντώνης γεννήθηκε στην Άνδρο και σε ηλικία δεκατριών χρόνων εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στην Αθήνα, όπου τέλειωσε το γυμνάσιο και σπούδασε στη Νομική Σχολή χωρίς να αποφοιτήσει.

Πρωτοπαρουσιάστηκε στο χώρο της λογοτεχνίας το 1927 με δημοσιεύσεις ποιημάτων του στο παράρτημα της Μεγάλης Ελληνικής Εγκυκλοπαίδειας του Πυρσού. Το 1929 δημοσίευσε τη μελέτη Εισαγωγή στο Παλαμικό έργο. Ακολούθησαν μια μελέτη για το Σεφέρη και μια ακόμη για τον Παλαμά. Τόσο η ποίηση όσο και η δοκιμιογραφία του ως το 1935 κινήθηκε στα παραδοσιακά πλαίσια γραφής. Τομή στο έργο του σημειώθηκε γύρω στο 1935 με τη συγγραφική δραστηριότητά του από τη θέση του διευθυντή του περιοδικού Νέα Γράμματα. Την περίοδο αυτή ο Καραντώνης στράφηκε προς την υπερρεαλιστική θεωρία της τέχνης και μετάφρασε έργα των Απολλιναίρ, Βαλερύ, Μπρετόν, Ελυάρ και άλλων. Μετά τη γερμανική κατοχή ανέπτυξε δημοσιογραφική δραστηριότητα με επίκεντρο την αντίθεσή του στον κομμουνισμό και την αριστερή διανόηση στην Ελλάδα. Στο ίδιο πνεύμα εντάσσονται θεατρόμορφα κείμενά του με τίτλους όπως τα Σπουδή στο Κρεμλίνο και Ο Καραγκιόζης βγαίνει από το καλύβι του. Συνεργάστηκε με το περιοδικό Αγγλοελληνική Επιθεώρηση (1945-1952) και από το 1949 ως το 1974 πραγματοποίησε ραδιοφωνικές εκπομπές κριτικού περιεχομένου στην ΕΙΡ. Υπήρξε μόνιμο μέλος της επιτροπής απονομής των κρατικών λογοτεχνικών βραβείων, μέλος της Ομάδας των 12 και γενικός γραμματέας του ιδρύματος Παλαμά. Τιμήθηκε με το Βραβείο του Δήμου Αθηναίων (1957), το Βραβείο Πουρφίνα της Ομάδας των 12 (1959), το Α΄ Κρατικό Βραβείο Κριτικής (1971) και το Μέγα Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας (1972). Ογκώδης είναι η κριτική παραγωγή του Καραντώνη ενώ ασχολήθηκε επίσης με τη λογοτεχνική μετάφραση. Τα ποιήματά του συγκεντρώθηκαν σε οχτώ τόμους.

Για περισσότερα βιογραφικά στοιχεία του Ανδρέα Καραντώνη βλ. Αργυρίου Αλ., «Καραντώνης Ανδρέας», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό 4. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1985 και Χατζηφώτης Ι.Μ., «Καραντώνης Αντρέας», Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας 8. Αθήνα, Χάρη Πάτση, χ.χ.
(Πηγή: Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών, Ε.ΚΕ.ΒΙ.).