An illuminating look at the iconography of the early church and its important place in the history of Christian art
Christian Iconography examines how the earliest Christian images were created and sheds light on the role they played alongside other forms of Christian piety in their day. André Grabar looks at the most characteristic examples of paleo-Christian iconography, dwelling on their nature, form, and content. He explores the limits of originality in such art, its debt to figurative art, and the cultural climate in the Roman Empire more broadly, drawing a distinction between expressive images―that is, genuine works of art―and informative ones. Enriching our understanding of early Christian art, this classic book shows how early Christian iconography assimilated contemporary imagery. It establishes the importance of imperial iconography in the development of Christian portraits and discusses dogmas expressed in single and juxtaposed images.
کتاب با این ایده آغاز میشود که تصویر فقط تزئین یا بازنمایی یک داستان نیست؛ تصویر خودش یک زبان است. مخصوصاً در دورهای که بخش بزرگی از مخاطبان نه میتوانستند بخوانند و نه به متون دسترسی داشتند، تصویر میتوانست برای آدمی بیسواد چیزی شبیه کتاب خواندن باشد و داستان، باور و حتی مفاهیم الهیاتی را بدون متن منتقل کند. کتاب از همین زاویه، شکلگیری هنر مسیحی را بررسی میکند و نشان میدهد که نخستین تصاویر مسیحی حتما برای نمایش شکوه و قدرت مسیح ساخته نشده بودند. در هنر تدفینی سدههای دوم و سوم، مسئلهی نجات اهمیت زیادی داشت و تصویرهایی مثل چوپان نیکو، نوح، دانیال یا رستاخیز لازاروس فقط روایت یک داستان کتاب مقدسی نبودند؛ به نوعی یادآوری قدرت نجاتبخش خدا بودند. یکی از بخشهای جالب کتاب برای من همین مفهوم تصویر نجات بود. تصویر قرار نبود فقط چیزی را که در گذشته اتفاق افتاده به یاد بیاورد؛ در بعضی موارد، انگار خود تصویر برای کسی که آن را میدید حامل نوعی اطمینان و حمایت بود. به همین دلیل نویسنده میان این تصاویر و سنتهای محافظتی هنر رومی هم ارتباط برقرار میکند. اینجا تصویر از یک بازنمایی ساده فراتر میرود و وارد زندگی و وضعیت روانی صاحب یا بینندهاش میشود. از طرف دیگر، شکلگیری هنر مسیحی آنقدرها هم جدا از دنیای تصویری روم نبود. مسیح در آغاز الزاماً با هیئت پادشاهی که بعدها به آن عادت کردیم نشان داده نمیشد. چوپان نیکو یکی از مهمترین تصاویر اولیهی او بود؛ تصویری که از سنت تصویری یونانی ـ رومی میآمد، اما مسیحیان معنای تازهای به آن دادند: چوپان، مسیح نجاتدهنده بود و بره، مؤمنی که نجات یافته است. حتی تصویر مسیح بهعنوان فیلسوف نیز از همین فضای تصویری میآید؛ مسیح در اینجا کسی است که «حقیقت» را به پیروانش میآموزد. بعدتر این زبان تصویری تغییر میکند. تصویر مسیح کمکم از این شمایلهای نسبتاً نمادین و جوان فاصله میگیرد و به سمت شخصیتی مشخصتر، بالغتر، ریشدار و مقتدر میرود. در موزاییکهای کلیسا، دیگر فقط با چوپانی که یک بره را بر دوش دارد روبهرو نیستیم؛ مسیح میتواند آموزگار، صاحب حکمت، خداوند و در نهایت فرمانروای کیهانی باشد. به نظرم این تغییر ظاهر، همزمان تغییر جایگاه مسیح در تخیل تصویری مسیحیان را هم نشان میدهد. بخش دیگری که خیلی دوست داشتم، مقایسهی هنر مسیحی با هنر یهودی و حتی هنرهای پاگانی همان دوره بود. نویسنده نشان میدهد که یهودیان و مسیحیان، با وجود سنتهای دیرینهی پرهیز از تصویر، تقریباً در یک دوره شروع به ساختن نظامهای تصویری مذهبی کردند. در دورا-اوروپوس حتی میبینیم که نیایشگاه مسیحی، کنیسهی یهودی و معابد ادیان مختلف تقریباً کنار هم قرار داشتند. انگار ادیان مختلف در یک جهان مشترک تصویری زندگی میکردند و ناچار بودند برای بیان باورهایشان از زبان تصویری استفاده کنند. در نهایت چیزی که کتاب برای من جذاب میکند این است که تاریخ هنر مسیحی را صرفاً تاریخ اولین نقاشی مسیح یا تغییر سبکها نمیبیند. مسئله این است که اصلاً چرا مسیحیان شروع کردند به تصویر کردن؟ تصویر قرار بود چه کاری انجام دهد، برای چه کسی ساخته شود و چه تغییری در رابطهی مؤمن با ایمانش ایجاد کند. از این زاویه، تصویر یک چوپان روی دیوار یک مقبره دیگر فقط تصویر یک چوپان نیست؛ نشانی از مسیح نجاتدهنده و امید به نجات مؤمن است.
Invaluable study of the birth of Christian art and symbolism. Without much knowledge of the subject prior to reading this, I had loosely assumed (or resigned to) some kind of divine spark, or immediate comprehension of signs and imagery had occurred. But Grabar meticulously reveals the development over four hundred years (200-600AD); from the unsophisticated origins in the catacombs in Rome to its replacement of Roman civic imagery and locus. The imagery progresses by appropriation and competition with Judaeo and Pagan works, and through this medium Grabar also reveals a lucid window on the advent of the wider Christian story itself.