What do you think?
Rate this book
वाडा चिरेबंदी
मनाला अंतर्मुख करणारं नाटक. एलकुंचवारांनी ह्या नाटकात जुन्या-नव्याचा संधिकाल उभा केला आहे. जुन्याची मोडतोड होते आहे, पण नव्याचा स्वीकार करायला माणसांची मनं तयार होत नाहीत असा हा काळ आहे.
महेश एलकुंचवार यांच्या त्रिधारा नाट्यप्रकारातली पहिली धारा. कथानक १९८५ च्या आसपासचं . त्यावेळचं खेड्यातलं ब्राह्मणाचं घर, त्याचं कुटुंब आणि त्यांच्या जीवनात घडणाऱ्या , घडलेल्या गोष्टी म्हणजे वाडा चिरेबंदी.
आधी ‘वाडा चिरेबंदी’ मग ‘मग्न तळ्याकाठी’ आणि शेवटचे ‘युगान्त’ ही महेश एलकुंचवार यांची तीन स्वतंत्र, तरी एकच व्यामिश्र नाटय़ानुभव देणारी नाटय़गुंफण. शहरीकरण व ग्रामीण भागांतून शहरांकडे स्थलांतर होण्याची प्रक्रिया जोर धरण्याच्या काळात लिहिली गेलेली ही नाटय़त्रयी. त्यातून धरणगावकर देशपांडे घराण्यातील तीन पिढय़ांच्या वृत्ती-प्रवृत्तींचा वेध घेत, महानगरी मूल्यसंस्कृतीच्या रेटय़ात एकत्र कुटुंबपद्धती व ग्रामीण सरंजामदारी समाजव्यवस्था यांच्या विघटनाचे चित्रण त्यात आले आहे. नातेसंबंधांतील तुटलेपणाची; मानवी स्वभावातील, विशेषत: भारतीय संस्कृतीच्या संदर्भातील मूल्यद्वंद्वाची अनेक रूपे त्यातून दिसतात. त्यामुळेच महाराष्ट्राच्या लोकजीवनातील स्थित्यंतराचा वेध घेणाऱ्या या नाटय़त्रयीचे प्रयोग एक महत्त्वाची सांस्कृतिक घटना ठरली.
महेश एलकुंचवार यांच्या त्रिधारा नाट्यप्रकारातली पहिली धारा. कथानक १९८५ च्या आसपासचं . त्यावेळचं खेड्यातलं ब्राह्मणाचं घर, त्याचं कुटुंब आणि त्यांच्या जीवनात घडणाऱ्या , घडलेल्या गोष्टी म्हणजे वाडा चिरेबंदी.
आधी ‘वाडा चिरेबंदी’ मग ‘मग्न तळ्याकाठी’ आणि शेवटचे ‘युगान्त’ ही महेश एलकुंचवार यांची तीन स्वतंत्र, तरी एकच व्यामिश्र नाटय़ानुभव देणारी नाटय़गुंफण. शहरीकरण व ग्रामीण भागांतून शहरांकडे स्थलांतर होण्याची प्रक्रिया जोर धरण्याच्या काळात लिहिली गेलेली ही नाटय़त्रयी. त्यातून धरणगावकर देशपांडे घराण्यातील तीन पिढय़ांच्या वृत्ती-प्रवृत्तींचा वेध घेत, महानगरी मूल्यसंस्कृतीच्या रेटय़ात एकत्र कुटुंबपद्धती व ग्रामीण सरंजामदारी समाजव्यवस्था यांच्या विघटनाचे चित्रण त्यात आले आहे. नातेसंबंधांतील तुटलेपणाची; मानवी स्वभावातील, विशेषत: भारतीय संस्कृतीच्या संदर्भातील मूल्यद्वंद्वाची अनेक रूपे त्यातून दिसतात. त्यामुळेच महाराष्ट्राच्या लोकजीवनातील स्थित्यंतराचा वेध घेणाऱ्या या नाटय़त्रयीचे प्रयोग एक महत्त्वाची सांस्कृतिक घटना ठरली.
- GenresLiteratureFictionMarathi
99 pages, Paperback
First published March 1, 1989
7 people are currently reading
64 people want to read
About the author
Mahesh Elkunchwar
27 books23 followersMahesh Elkunchwar is an Marathi playwright, screenplay writer with more than 20 plays to his name, in addition to his theoretical writings, critical works, and his active work in India's Parallel Cinema as actor and screenwriter. Today along with Vijay Tendulkar, he is credited as one of the most influential and progressive playwrights not just in Marathi theatre, but also in Indian theatre. In 2014, he was awarded the Sangeet Natak Akademi Fellowship, the highest honour in performing arts in India.
Considered a successor to Vijay Tendulkar, Elkunchwar's plays are written in Marathi. The plays have been subsequently translated into multiple Indian and Western languages (including English, French and German).
Considered a successor to Vijay Tendulkar, Elkunchwar's plays are written in Marathi. The plays have been subsequently translated into multiple Indian and Western languages (including English, French and German).
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 5 of 5 reviews
July 30, 2021
एखाद्याच व्यक्तीला सरळसरळ खलनायक न करता विविध लोकांमधले ताणतणाव उलगडत नेणाऱ्या कलाकृतींमध्ये वाडा चिरेबंदीचं नाव घेता येईल. मनुष्य परिस्थितीचा गुलाम असतो. अजाणताही मतं बनत जातात, पूर्वग्रह घट्ट होत जातात.
धरणगावकर देशपांडय़ांच्या घरातले कर्ते पुरुष तात्याजी वृद्धापकाळानं मरण पावलेत. मुंबईला असलेला मधला मुलगा सुधीर वगळता देशपांडे कुटुंब गावातच वास्तव्य करून असलेलं. सुधीरला कळवूनही तो अंत्यसंस्कारावेळी पोहोचू शकला नव्हता. सुधीर-अंजली तिथं पोहोचल्यावर साहजिकच पुढची इस्टेटीची निरवानिरव लावली जावी अशी प्रत्येकास आस लागून राहिलेली.
पैशांचं सोंग आणता येत नाही. वाण्याकडे उधारी आहे तो सामान उचलू देत नाही. तात्यांचे शेवटचे विधी तर करायला हवेत. सुधीरला उसनवारीने सगळं केलेलं नकोय. मुंबईला राहून व्यवहार आणि थोडासा कोरडेपणा त्याच्यात मुरलेला. भास्करला गावीच राहताना नंतरचे इभ्रतीचे प्रश्न भेडसावतायत. मोठा मुलगा म्हणून जबाबदारीच ओझं निभावताना स्वतःकडे थोडसं झुकतं माप घ्यायला त्याला अयोग्य वाटत नाही. हे दोघे सोडले तरी अजून दोन भावंडं. त्यांच्यापरीने त्यांची मनस्थितीसुध्दा दुर्लक्ष न करण्याजोगी. पुढच्या पिढीचे जनरेशन गॅप चे प्रॉब्लेम्स वेगळेच.
वेगवेगळ्या व्यक्तिरेखा आपापल्या अचल ध्रुवांवरून इतरांना जोखतात, त्यांच्याबद्दल मतं बनवतात. संवाद कमी किंवा चाचपडतच. एकाच घरात राहणीमानाची, मूल्यांची दरी रुंदावत असताना ह्या वाड्याला चिरेबंदी म्हणणं हा खचितच विरोधाभास.
हे आहे हे असं आहे. गावा-गावातून थोड्या फार फरकाने ह्या कहाण्या सगळीकडेच. हे कसं चुकलय, समाज कसा चुकतोय हे तात्पर्य सुचवणारा शेवट नाही. किंबहुना नाटकाचं नाव आणि त्यातला आशय ह्या विरोधाभासातच वाचणाऱ्याने उपरोध ओळखावा. अर्थात तो उपरोध असलाच पाहिजे असा अंगावरही येत नाही.
अनेक व्यक्तिरेखा असूनही उण्यापुऱ्या १०० पानांच्या आत प्रत्येक व्यक्तिरेखेला न्याय दिलेला जाणवतो. वयस्कर दादी ते सर्वांत लहान रंजू, सगळ्यांची प्रेक्षकातील कोणावरतरी नक्कीच छाप पडेल, त्या व्यक्तिरेखेत जणू आपल्यालाच प्रेक्षक शोधेल आणि इथेच नाटकाचं यश आहे. कुठलाही अभिनिवेश न आणता समाजाला आरसा दाखवणाऱ्या अश्या कलाकृती म्हणूनच रसिकप्रिय आणि अभिजनप्रिय ह्या कसोट्यांवर खऱ्या उतरतात.
धरणगावकर देशपांडय़ांच्या घरातले कर्ते पुरुष तात्याजी वृद्धापकाळानं मरण पावलेत. मुंबईला असलेला मधला मुलगा सुधीर वगळता देशपांडे कुटुंब गावातच वास्तव्य करून असलेलं. सुधीरला कळवूनही तो अंत्यसंस्कारावेळी पोहोचू शकला नव्हता. सुधीर-अंजली तिथं पोहोचल्यावर साहजिकच पुढची इस्टेटीची निरवानिरव लावली जावी अशी प्रत्येकास आस लागून राहिलेली.
पैशांचं सोंग आणता येत नाही. वाण्याकडे उधारी आहे तो सामान उचलू देत नाही. तात्यांचे शेवटचे विधी तर करायला हवेत. सुधीरला उसनवारीने सगळं केलेलं नकोय. मुंबईला राहून व्यवहार आणि थोडासा कोरडेपणा त्याच्यात मुरलेला. भास्करला गावीच राहताना नंतरचे इभ्रतीचे प्रश्न भेडसावतायत. मोठा मुलगा म्हणून जबाबदारीच ओझं निभावताना स्वतःकडे थोडसं झुकतं माप घ्यायला त्याला अयोग्य वाटत नाही. हे दोघे सोडले तरी अजून दोन भावंडं. त्यांच्यापरीने त्यांची मनस्थितीसुध्दा दुर्लक्ष न करण्याजोगी. पुढच्या पिढीचे जनरेशन गॅप चे प्रॉब्लेम्स वेगळेच.
वेगवेगळ्या व्यक्तिरेखा आपापल्या अचल ध्रुवांवरून इतरांना जोखतात, त्यांच्याबद्दल मतं बनवतात. संवाद कमी किंवा चाचपडतच. एकाच घरात राहणीमानाची, मूल्यांची दरी रुंदावत असताना ह्या वाड्याला चिरेबंदी म्हणणं हा खचितच विरोधाभास.
हे आहे हे असं आहे. गावा-गावातून थोड्या फार फरकाने ह्या कहाण्या सगळीकडेच. हे कसं चुकलय, समाज कसा चुकतोय हे तात्पर्य सुचवणारा शेवट नाही. किंबहुना नाटकाचं नाव आणि त्यातला आशय ह्या विरोधाभासातच वाचणाऱ्याने उपरोध ओळखावा. अर्थात तो उपरोध असलाच पाहिजे असा अंगावरही येत नाही.
अनेक व्यक्तिरेखा असूनही उण्यापुऱ्या १०० पानांच्या आत प्रत्येक व्यक्तिरेखेला न्याय दिलेला जाणवतो. वयस्कर दादी ते सर्वांत लहान रंजू, सगळ्यांची प्रेक्षकातील कोणावरतरी नक्कीच छाप पडेल, त्या व्यक्तिरेखेत जणू आपल्यालाच प्रेक्षक शोधेल आणि इथेच नाटकाचं यश आहे. कुठलाही अभिनिवेश न आणता समाजाला आरसा दाखवणाऱ्या अश्या कलाकृती म्हणूनच रसिकप्रिय आणि अभिजनप्रिय ह्या कसोट्यांवर खऱ्या उतरतात.
September 6, 2021
What an outstanding play! The chiaroscuro in this to characterise Dadi, especially towards the end, the stage directions and condition of the mansion as the play progresses are such background details yet so vital to the overall effect even while reading the play! This is another work I really hope to see live some day. It's realistic and makes one think about familial relations and the regard with which one may hold "near and dear ones". Thoroughly enjoyed this one!
December 24, 2018
एका वाक्यात या नाटकाच्या गाभ्याबद्दल बोलायचे तर 'बडा घर पोकळ वासा.' कित्येक घराणी नुसती इज्जत जपायची म्हणून कर्ज काढून सण कराची प्रवृत्ती जपण्यात संपून गेली. पुढच्या पिढीतील काही लोकं शहराकडे वळली आणि त्यांचा गावाकडे संबंध फक्त वारसा हक्क मागण्यासाठी उरला.
उत्तम लेखन. पुढील २ नाटके लवकरच वाचायची इच्छा आहे.
उत्तम लेखन. पुढील २ नाटके लवकरच वाचायची इच्छा आहे.
May 9, 2023
मरणाच्या आणि तोरणांच्या क्षणांना तरी आपल्याला भेटत राहावं लागेल. या वाक्याने मी हादरून गेलो होतो. मी हि संहिता वाचण्याआधी हे नाटक पाहिलं होत. त्यामुळे आता वाचताना नाटकाचे ते सर्व क्षण, त्या कलाकारांच्या भावना, त्यांचे चेहरे आठवू लागले. वाडा ट्रिओलॉजि मधलं हे पहिलं नाटक. माणसं, नाती, त्यातली गुंतागुंत, पैसा, भावभावना या अगदी ठळकपणे, महेश एलकुंचवारांच्या शब्दांमधून जाणवत राहतात.
August 31, 2021
Old Stone Mansion by Mahesh Elkunchwar
Originally published in 1989 in Maratji, a book well ahead of its time. A crumbing old mansion- Wada Chirebandi.
This book is an underrated gem, a diamond in the rough. The family head patriarch passes away unleashing the dogs of war. This book almost reminded me of the movie, Ram Prasad ki Tehrvi. Do give it a watch.
The dogs of war are siblings torn apart by the mountain of responsibilities, filial pride and forgotten dreams. The riches left may be meagre, but the division is always hard.
Who is the first to give up their portion?
Dilapidated mansion hanging with bricks and mortar, an old tractor- a symbol of wealth rusts at the gate of the house wounding those who dare to return.
Dadi hears none, laments all day, onlookers look?
A chest of jewelry awaits those who wins..But you ask why family heritage is important, chains of shining gold worn by forefathers who you feel are guiding you , teaching you . The pearls and gems passed through many hands and adored by all.. There is only glamor and reputation in this golden heaven..Debts and promises vanish..
The right deed is never done. Amma becomes Dadi in the dark .. both mere shadows morphing into one.Dreams lay forgotten and bellies are filled. Cities to cities and villages to villages people return and life goes on with skeletons turning into dust. A quote comes to mind-"We only see each other at Weddings and Funerals''.
Looking forward to read the other two parts- The Pond and Apocalypse
Originally published in 1989 in Maratji, a book well ahead of its time. A crumbing old mansion- Wada Chirebandi.
This book is an underrated gem, a diamond in the rough. The family head patriarch passes away unleashing the dogs of war. This book almost reminded me of the movie, Ram Prasad ki Tehrvi. Do give it a watch.
The dogs of war are siblings torn apart by the mountain of responsibilities, filial pride and forgotten dreams. The riches left may be meagre, but the division is always hard.
Who is the first to give up their portion?
Dilapidated mansion hanging with bricks and mortar, an old tractor- a symbol of wealth rusts at the gate of the house wounding those who dare to return.
Dadi hears none, laments all day, onlookers look?
A chest of jewelry awaits those who wins..But you ask why family heritage is important, chains of shining gold worn by forefathers who you feel are guiding you , teaching you . The pearls and gems passed through many hands and adored by all.. There is only glamor and reputation in this golden heaven..Debts and promises vanish..
The right deed is never done. Amma becomes Dadi in the dark .. both mere shadows morphing into one.Dreams lay forgotten and bellies are filled. Cities to cities and villages to villages people return and life goes on with skeletons turning into dust. A quote comes to mind-"We only see each other at Weddings and Funerals''.
Looking forward to read the other two parts- The Pond and Apocalypse
Displaying 1 - 5 of 5 reviews