Weerbare democratie

by Bastiaan Rijpkema

In 1933 stemde een gemankeerde Rijksdag in met het einde van de Duitse democratie. In 411 v. Chr. pleegde Athene 'democratische zelfmoord'. Een radicale, antidemocratische partij stevende in de Algerijnse verkiezingen van 1991 op een tweederde meerderheid af. De Turkse democratie wordt geregeld uitgedaagd door antidemocraten die op aanzienlijke steun kunnen rekenen. Binnen de Europese Unie zijn er met enige regelmaat zorgen over de democratie in Hongarije. Democratie is waarschijnlijk het beste wat de politieke filosofie heeft voortgebracht. Toch is het geen rustig bezit: democratie bevat de ingrediënten voor haar eigen vernietiging. Wat brengt een democratie ertoe om haar eigen noodlot te omarmen? Mag een democratie zich verweren tegen antidemocraten - of is dát juist heel ondemocratisch? Hoe voorkom je dat democratie in prille staten betekent: 'one man, one vote, one time'? In Weerbare democratie bespreekt Bastiaan Rijpkema een existentiële vraag voor elke democratie: hoe ver reikt tolerantie? Tegen de achtergrond van historische en actuele voorbeelden worden de denkers besproken die zich over deze fundamentele kwestie hebben gebogen. In het verlengde van de Amsterdamse staatsrechtsgeleerde George van den Bergh ontwikkelt Rijpkema een democratietheorie waarin het zelfcorrigerende vermogen - de mogelijkheid om besluiten terug te draaien - centraal staat: democratie als zelfcorrectie. Weerbare democratie biedt daarmee een nieuw perspectief op democratie en een rechtvaardiging voor democratische zelfverdediging.

Genres: Philosophy, Politics

256 pages, Paperback

Published December 8, 2015

Reviews

[Paul De Belder · Rating 5 out of 5]

Erg interessant boek over de noodzaak voor een democratie om zich te verdedigen tegen de opkomst van ondemocratische partijen, niet te vroeg maar zeker niet wanneer het te laat is. Rijpkema formaliseert de minimale rechtsgronden nodig om dit te bereiken. Leesbaar geschreven voor de geïnteresseerde leek, voor zulk een "technisch" onderwerp. Overtuigende, goed onderbouwde argumentatie.

[Rien Hoeyberghs · Rating 5 out of 5]

Omdat de basisfundamenten van onze democratie zo'n gevoelig onderwerp zijn, is het erg belangrijk er helder, duidelijk en ondubbelzinnig over te schrijven. Elk woord, elke zin, elke redenering moet doordacht zijn en scherp geformuleerd. Verwarring over zoiets fundamenteels is uit den boze. Rijpkema slaagt hierin wonderwel. Hij herhaalt wel regelmatig zijn gedachtegangen, maar telkens op een niet mis te interpreteren manier. Mooi. Wat wel enigszins lastig is, is dat er enorm veel nuttige informatie in de noten achteraan het boek staat en je dus constant op en neer moet bladeren als je het boek grondig wil lezen.

Rijpkema timmert zijn definitie van democratie als zelfcorrectie overtuigend dicht, waardoor je er in de praktijk écht iets mee kan aanvangen. Die praktische uitwerking licht hij ook toe. Dat maakt het begrip nog vatbaarder.

Het boek is actueel omdat het in tempore non suspecto komt. Antidemocratische tendensen zijn hier gelukkig nog geen schering en inslag, maar wat niet is kan nog komen. Daarom is het goed om nu al - proactief - over potentiële maatregelen na te denken.

Rijpkema eindigt met twee pertinente boodschappen die ik enkel maar kan onderschrijven. 1) Politici moeten van gedachten kunnen veranderen, dat kunnen toegeven en dan hun beleid corrigeren. Dat is democratie als zelfcorrectie. En 2) We moeten onze vrijheid van meningsuiting veel harder verdedigen, zeker nu ze onder druk staat door o.a. zelfcensuur. Enkel zelfcorrectie wanneer ideeën vrij kunnen geuit worden.

[Theo · Rating 4 out of 5]

In hier en daar wel erg formele (juridische) stijl geschreven beschouwing over een belangrijk en actueel thema: mag de democratie zich verdedigen tegen antidemocraten die langs democratische weg de macht willen veroveren om haar vervolgens af te schaffen?
Ik las dit boek samen met Francis Fukuyama's Identiteit en dat was een goede combi van elkaar aanvullende inzichten. Waarbij aangetekend zij dat Rijpkema zich veel meer beperkt tot het staatsrechtelijke aspect terwijl Fukuyama voluit in de breedte gaat.

[Peer · Rating 1 out of 5]

te belerend, vragen stellen en meteen zelf beantwoorden. niet mijn stijl, ook niet echt de diepgang die ik hoopte. beetje voor de hand liggend.

[Jort Fokkens · Rating 4 out of 5]

Een absolute aanrader! Een buitengewoon interessant boek over de noodzaak van een weerbare democratie. Het is helder geschreven en het debat tussen verschillende filosofen wordt helder gepresenteerd. Soms is het ietwat te technisch voor de leek.