Papuša

by Angelika Kuźniak, Patrik Oriešek (Translator)

Predstavte si príbeh určený pre zabudnutie, príbeh, o ktorom ste nikdy nemali počuť ani čítať, veď v zabudnutí a samote starne aj jeho hrdinka. Príbeh, presvetlený prírodou a slobodou, ktorú tak živelne zosobňuje, príbeh v plnej obraznosti, aká fascinuje a provokuje predstavy umelcov.

Je to príbeh o prekliatom básnikovi. Veď len skutočne prekliaty básnik sa naučí písať a čítať v prostredí negramotnej kočovnej spoločnosti, len prekliaty básnik bude písať básne za cenu odcudzenia spoločnosti i vlastnej rodiny, lebo byť prekliatym básnikom je súčasne darom, ako aj stigmou. Tak vysokú daň literatúre je schopná zaplatiť jedine žena.

Angelika Kuźniak pracovala s rôznorodým materiálom; so súkromnými listami, nahrávkami rozhovorov, spomienkami pamätníkov a napokon aj so samotnými básňami. Portrét prvej rómskej poetky Bronisławy "Papuše" Wajs je tak plastický a živý. Jej príbeh mrazivý a krutý. A stále aktuálny.

Genres: Nonfiction, Biography, Polish Literature, Poland, Reportage, History, Poetry

176 pages, Hardcover

First published August 14, 2013

About the author

Angelika Kuźniak ukończyła kulturoznawstwo na Uniwersytecie Europejskim we Frankfurcie nad Odrą (studiowała także lingwistykę na Universita degli Studi di Macerata we Włoszech). Od 2000 roku współpracuje z „Gazetą Wyborczą”. Dwukrotnie uhonorowana nagrodą Grand Press (2004: za Mój warszawski szał z Włodzimierzem Nowakiem; 2008: za Zabijali we mnie Heidi).
Współautorka dwóch reportaży: Noc w Wildenhagen i Mój warszawski szał, zamieszczonych w nominowanym do Nagrody Literackiej NIKE 2008 tomie Włodzimierza Nowaka Obwód głowy (współpracowała z Nowakiem także przy powstaniu tytułowego reportażu).
Teksty te zostały przełożone na niemiecki (Die Nacht von Wildenhagen. Zwölf deutsch-polnische Schicksale, Eichborn 2009) i na rumuński (Mânia varşoviană, "Lettre Internationale").

Reviews

[Kinga (oazaksiazek) · Rating 4 out of 5]

Sięgnęłam po tę książkę, ponieważ Papusza była przez pewien czas związana z miastem, w którym obecnie mieszkam i często jej postać pojawia się w miejscowych opowieściach. Podchodząc do lektury nie wiedziałam nic o tej cygańskiej pisarce. Teraz moja wiedza jest o wiele rozleglejsza. Mało tego, jestem zafascynowana jej osobą i chętnie sięgnę po jakiś tomik wierszy (te, które pojawiły się w "Papuszy" mnie oczarowały!) lub inną pozycję na temat tej postaci.

Cieszę się, że Angelika Kuźniak użyła w swojej publikacji starych (czasem naprawdę pięknych) zdjęć i fragmentów listów z zachowaną oryginalną pisownią. W tekście pojawiają się zatem błędy stylistyczne i ortograficzne, jednak nadaje to autentyczności i charakteru. Doceniam to, że Bronisława Wajs nie została w tej pozycji wybielona, wyidealizowana. Jest zwyczajną kobietą, popełniającą błędy i otwarcie się do nich przyznającą. Kobietą, która oprócz rodziny, miała też swoje marzenia, bolączki, chwile grozy i niepewności, co przyniesie jutro. Oj, swoje humorki też miała!

Jestem zachwycona tym, jak bardzo widoczni są w tej pozycji Cyganie. Ich życie, zwyczaje, przewinienia i to, jak czasem strasznie traktują siebie nawzajem. W sumie mamy tu problem wykluczenia i pogardy. Mnie przeraził fragment, w którym żaden z zaproszonych Cyganów nie pojawił się na wieczorku literackim Papuszy a kiedy dostała ona pieniądze za swoją twórczość, to nagle wokół niej pojawiło się mnóstwo ludzi. Przerażające i niestety prawdziwe. Być może niekiedy książka zmierza lekko w stronę dość jednoznacznego ocenienia Cyganów jako tych złych, ale niestety w tym przypadku było to straszną prawdą. Papusza nie miała co liczyć na pomoc, ale tego dowiecie się z lektury tej książki. Polecam!

[kimera · Rating 5 out of 5]

Przy ostatnich stonach szuka się więcej, jak dziecko wyciągające zachłannie łapki po garść cukierków tuż po spałaszowaniu pierwszego na próbę . Ale czy można podać więcej źródeł o kobiecie żyjącej pół życia w nędzy, zapomnieniu; której tabor nie był piśmienny, gdzie historia o człowieku zwykle nie sięga nawet dnia urodzin? Sama data przyjścia Papuszy na świat pozostaje po dziś dzień zagadką, jak więc mamy docierać do faktów? Do opowieści przekazywanych główie z ust do ust, nigdy nieutrwalanych?
Temat Romów pozostanie mi zawsze bliski, ponieważ ściśle związany z miejscem mojego urodzenia. Owiewała ich tajemnica, a to tylko podsycało skrytą fascynację. Ich język, którego nie sposób było mi nigdy zrozumieć, rozśpiewanie, nieskrępowana mowa ciała, żywe oczy.
Niestety też mnogość wzajemnych uprzedzeń i nieufne spojrzenia, sfery rozdzielone grubą linią na "nasze" i "ich" (nawet nie "wasze", bo dialog nie miał miejsca).
Bohaterka tego reportażu jest jak cała paleta barw. Trudno mi sobie wyobrazić czytelnika, którego historia tej niezwykłej kobiety mogłaby nie zaciekawić czy nie wzruszyć, nie ścisnąć serducha chociaż na moment.
Reportaż odpowiedział mimochodem na wiele tłukących się po mojej głowie pytań. O działania systemowe na przykład. Nakreślił też kolejne, a to bardzo dobrze o książce świadczy.
Może i czytałam bardziej dopieszczone prace, to się zgadza, ale... dodatkowy punkt dorzucam za emocje podczas lektury.

[minyard]

"Ze mną porozmawiać przyszli? Są poety, są wiersze śliczne, baśnie zachwycające, ale ja niczym nie jestem."

Losy Papuszy to przejmująca historia samotności, odrzucenia i niezrozumienia, ale też ogromnej miłości do ludzi i natury, która jest nieprzemijająca. Na zaledwie 200 stronach książki autorce udało się zmieścić całą biografię poetki, zarówno jej blaski, jak i cienie. Tych pierwszych jest niestety niewiele, tych drugich - znacznie więcej, bo nie było to życie usłane różami.

Pozycja warta uwagi i świadectwo o świecie, którego już nie ma, a który znam z opowieści babci. To ona mówiła mi o taborach zjeżdżających do bieszczadzkich wiosek i pięknych chustach, które nosiły Cyganki - to najbardziej utkwiło jej w pamięci jako młodej dziewczynie.

Chciałam sięgnąć po tę książkę jeszcze będąc na studiach. Spóźniłam się o jakąś dekadę, ale lepiej późno niż wcale.

"A może to jest tak, że to moja pamięć sama wybiera, co chce? Może i lepiej, bo jakby Cyganie mieli całą pamięć, toby umarli ze zgryzoty."

[Ivana · Rating 4 out of 5]

Papuša, Papuša, nemôžem Ťa pochopiť, len o Tebe čítať.
Aj vy si prečítajte.
So všetkými "pre" a "proti", s každou zvláštnosťou a inakosťou. Niekde sa mi krv búrila a niekde mi ľúto bolo.

[Maja Glimasińska · Rating 5 out of 5]

wspaniała, moja kochana, wrażliwa kobieta Papusza!!!!

[Marianna the Booklover · Rating 3 out of 5]

Mam mieszane uczucia, dlatego nie daję tej książce oceny. O Papuszy nie słyszałam, dopóki nie pojawiła się ta minibiografia autorstwa Angeliki Kuźniak, mocno promowana przez Wydawnictwo Czarne, Wrzenie Świata i wszelkie media związane z literaturą faktu. Niedawno przyjaciółka także mi ją poleciła, więc w końcu nabyłam tę pozycję i zabrałam się do czytania.

Zaskoczyło mnie, jak niewielka jest ta książka, spodziewałam się chyba, że skoro to dzieło biograficzne, będzie bardziej opasłe. Mam więc niedosyt. Mam poczucie, że przekazany został czytelnikowi jedynie zarys postaci Papuszy, wyłaniający się niemal wyłącznie z cytatów z wywiadów i wierszy. Jest to bardziej portret społeczności cygańskiej w ogóle niż samej poetki. Biorąc pod uwagę, jak długa jest bibliografia, odnoszę wrażenie, że może nie została wykorzystana do maksimum. Końcówka książki, w której Papusza jest już schorowana i niestabilna psychicznie, daje większy wgląd w jej życie i umysł, niż pozostałe trzy czwarte tekstu.

Jednak nie żałuję, że przeczytałam "Papuszę", bo pomimo niedociągnięć i chaotycznej narracji jest to ciekawa pozycja. Nie raziły mnie fragmenty pisane stylem Papuszy, pełne błędów ortograficznych i stylistycznych, bo uważam, że nadają one całej opowieści autentyczności. Jest to historia smutna, ukazująca Cyganów jako społeczność dumną, zwartą, ale upartą i nieprzejednaną. Papusza to postać tragiczna, rozdarta między dwoma nieprzystającymi światami, która za swój ujawniony i doceniany przez gadziów talent płaci odrzuceniem przez Cyganów, co ostatecznie doprowadza ją do choroby psychicznej. Warto tę książkę przeczytać, by poznać tę niezwykłą i tajemniczą kobietę, nawet jeśli po zakończeniu lektury nadal nie będziemy do końca wiedzieć, kim była... Może to właśnie chciała nam przekazać Angelika Kuźniak? Że Papuszy nie da się wcisnąć w ramy wyczerpującej biografii?

[Mike · Rating 4 out of 5]

Konkretnie napisana biografia (chyba nie do końca reportaż), które cholernie nadrabia osobowością swojej niesamowitej bohaterki. Najlepsza w tym tekście jest możliwość obcowania z oryginalnymi tekstami poetki przytoczonymi łącznie z błędami - mistrz!

[Em · Rating 5 out of 5]

"Po mnohých rokoch
a možno o chvíľu, skôr,
tvoje ruky nájdu moju pieseň.
Odkiaľ prišla? Zo dňa či zo sna?
Začneš spomínať, myslieť na mňa -
bola to rozprávka alebo pravda?
Na všetky moje piesne -
a na všetko zabudneš."

surovo nádherné. plakala som pre Teba, Papuša.

[Kristína · Rating 5 out of 5]

Opäť výborná reportáž, tentokrát z pera Angelika Kuźniak. Vždy keď som cez leto sprevádzala Poliakov a dostali sme sa k Múzeu rómskej kultúry, tak spomínali Papuša. Odteraz ju budem spomínať aj ja.

[Jeść treść · Rating 4 out of 5]

"Papusza" Angeliki Kuźniak przeleżała na mojej półce kilka miesięcy, nim wreszcie po nią sięgnęłam. Bardzo chciałam przeczytać biografię Bronisławy Wajs, bo choć jej poezja (pieśni, bajki – jak sama mówiła) nie należy do moich ulubionych, to jednak chciałam poznać jej niezwykłą (a przy tym niezwykle gorzką) historię. Poza tym, po lekturze "Stryjeńska. Diabli nadali" postanowiłam czytać wszystko, co wyjdzie spod pióra Angeliki Kuźniak, miałam zatem podwójną motywację.

W końcu sięgnęłam po "Papuszę" i połknęłam ją w kilka godzin, choć okrutnie trudno czytało mi się tę biografię. Losy Papuszy są bardzo smutne, a całe jej życie wypełnione przemocą, ostracyzmem i samotnością. Trudno jej nie współczuć i trudno się nie wściekać na ogrom tej znieczulicy i niesprawiedliwości. "Papusza" to historia kobiety, która wierszami, opowieściami i pieśniami zaistniała jako pierwsza wydawana drukiem cygańska* poetka. Odkryta przez Ficowskiego i Tuwima, szybko została doceniona i zauważona jako autentyczna i świeża. Niestety to sprowadziło na nią gniew jej własnej społeczności, która oskarżyła ją o zdradę i zupełnie odrzuciła.
Kuźniak pisze o życiu i twórczości Papuszy, jednocześnie kreśląc obraz tradycji i wartości panujących w romskich rodzinach i wspólnotach. To także komentarz o Polsce Ludowej i przymusowych osiedleniach, które brutalnie zakończyły erę taborów, podróży i życia blisko natury, tak bliskich sercu artystki. Wszystko to składa się na obraz dramatyczny i szczerze poruszający.

A że biografia jest krótka? Cóż, pojawiają się takie zarzuty, ale ja sama cieszę się, że w ogóle uchowały się materiały źródłowe, które umożliwiły napisanie choć tych dwustu stron. Zważywszy, z jak ogromnym ostracyzmem Papusza spotykała się jeszcze za życia ze strony swojej społeczności, należy docenić, że udało się ją zachować od całkowitego wymazania.

*jak sama się określała

[Jagoda · Rating 4 out of 5]

4
Bardzo rzetelny reportaż pokazujący życie Papuszy z wielu stron. Autorka świetnie przedstawia nam cały zarys jej życia, twórczości i związanych z nią problemów. Sięgając po tą książkę nie wiedziałam zbyt wiele o papuszy i szczerze zdziwiłam się jakie życie wiodła. Momentami trochę miałam przesyt niektórymi tematami, ale mimo to wiele wyniosłam z tego reportażu i jakoś szczególnie się nie wynudziłam. Polecam z wielu powodów, nawet jeżeli ktoś nie jest zainteresowany jej twórczością, to sama sytuacja cyganów i ich życie jest w tej książce szeroko ujęte.

[Gosiakrk · Rating 4 out of 5]

"Papusza" to idealny przykład na to, że w niewielkiej objętości można zawrzeć ogrom treści. Bardzo poruszający reportaż, świetnie napisany i skomponowany. Polecam!

[mag•da · Rating 4 out of 5]

trudno jest mi ocenić tą książkę. przede wszystkim dlatego, że jest to opowieść o człowieku, a próbując ją ocenić, czułabym się tak, jakbym oceniała czyjeś życie - a przecież sama nie chciałabym, aby ktoś oceniał moje własne.

jest to jednak piękna i jednocześnie do bólu smutna opowieść o kobiecie, poetce wyklętej przez swoich najbliższych. czytając ostatni monolog Papuszy naprawdę się wzruszyłam, przede wszystkim kiedy opowiadała o swoim ciężkim życiu, i tym, że byłaby szczęśliwsza, gdyby nigdy nie nauczyła się czytać i pisać.

cieszy mnie też to, że jest to opowieść o społeczności cygańskiej w szerszym znaczeniu - dzięki tej książce odrobinę poznałam kulturę, zwyczaje, i myślę, że była to wartościowa lekcja.

co do pracy samej autorki reportażu, naprawdę wielki szacunek i ukłon. historia była zbudowana tak, że po prostu chciało się czytać dalej z czystej ciekawości i przyjemności. bardzo urzekły mnie listy Papuszy, zachowane z błędami ortograficznymi - myślę, że właśnie dzięki pozostawieniu w ten sposób cząstki tej kobiety, ta książka stała się dla mnie wyjątkowa. ujmuję jednak połowę gwiazdki (4.5/5⭐) za to, że momentami gubiłam się w chronologii.

jeśli miałabym możliwość przeczytać ją po raz ponownie, zupełnie od nowa, zrobiłabym to z wielką chęcią.

[Mela · Rating 3 out of 5]

Interesting glimpse into the Gypsy culture in Poland in the XX century. Harsh, true, and almost without political correctness.

[3-3.5 stars]

[prozaczytana · Rating 4 out of 5]

http://www.nieperfekcyjnie.pl/2014/01...

Cyganie to społeczność nieustannie stykająca się z wieloma stereotypami na swój temat. Znaczna większość tych frazesów jest krzywdząca i często zupełnie mijająca się z prawdą. Romowie budzą w nas strach, a wiele osób robi wszystko, aby zejść im z drogi, obawiając się, iż Cyganie okradną ich bądź zaczną napastować, chcąc wyłudzić pieniądze za wróżby. Jednak czy w takim momencie nie powinniśmy przypomnieć sobie, jakie plotki krążą o Polakach? W wielu krajach sądzi się, iż jesteśmy złodziejami, pijakami, wiecznie narzekającymi smutasami oraz ludźmi, którzy mogą pracować za każde pieniądze w najnędzniejszych warunkach. Podejrzewam, że nikt nie chciałby słuchać takich obelg o swoim narodzie, zatem pamiętajmy, aby nie oceniać innych poprzez pryzmat stereotypów.

Bronisława Wajs zwana Papuszą, to już nieżyjąca poetka cygańska pisząca w języku romskim. Rok urodzenia Papuszy nie jest do końca znany - źródła podają, iż kobieta przyszła na świat albo 17 sierpnia 1908 roku, albo 30 maja 1910 roku. Kobieta pochodziła z grupy etnicznej Polska Roma, a jej tabor wędrował po terenach Podola, Wołynia i w okolicy Wilna. Kiedy przyszła na świat, mówili, że jest prześliczna, dlatego nazwali ją Papusza, co oznacza lalkę w języku cygańskim. Od najmłodszych lat Bronisława Wajs odróżniała się od większości Romów - mimo tego, iż nie chodziła do szkoły, pragnęła nabyć umiejętność czytania oraz pisania, co nie było powszechne w tamtych czasach w grupach romskich. Papusza dopięła swego i nauczyła się czytać, chociaż pisanie zawsze sprawiało jej trudność, ponieważ, jak sama wspominała, nigdy nie podejrzewała, że umiejętność pisania przyda się jej kiedykolwiek.

"Pisze niektóre rzeczy mądre, a niektóre głupie, tródno, to jest życie. […] Jak napisze tak będzie byle by prawde. […] Kłamać nie mogę, bo nie ma sensu w tym miejscu bo to nie na wsi ó chłopa że mu powróżysz i nakłamiesz co ci się podoba. […] Niektóre pszejścia moje znają Cygany a setki pszeżyć to nikt nie wie, tylko moje serce i dusza, com cierpiała i nikomu nie mówiła, nie mogłam mówić." *

Papusza została wydana za mąż jako szesnastolatka, poślubiając Dionizego Wajsa - mężczyznę starszego o 24 lata. Bronisława Wajs nie miała lekkiego życia - ciągle przewijały się w nim różnorodne nieszczęścia, chociażby bieda, bezpłodność, choroby, wojna czy szyderstwa ze strony innych Cyganów. Nieustannie rzucano oskarżenia jakoby Papusza sprzedała się i zdradziła tajemnice romskie, co miało znaczący wpływ na jej późniejszą chorobę psychiczną. Tylko nieliczni wspierali ją w działaniach, motywując do pisania i rozwijania własnych umiejętności. Jej wiersze stały się znane dzięki Jackowi Ficowskiemu oraz Julianowi Tuwimowi. Papusza do samego końca była nieświadoma swoich możliwości, nieustannie tłumacząc, że żadna z niej poetka. Dochodziło nawet do tego, iż nie chciała przyjmować pieniędzy za opublikowane wiersze, gdyż nie mieściło się jej to w głowie. Cały dorobek literacki, jaki został po Papuszy, to zaledwie niecałe czterdzieści własnoręcznie zapisanych utworów oraz kilka tekstów opisujących życie romskie.

"Duża woda już w moim życiu przepłynęła. Mieniło się w niej raz dobro, raz zło. Zła więcej. Szczęście było, ale mało. Co to jest szczęście? Spokojnie żyć w świecie, pracować sobie, uczciwie. I jeszcze wolność mieć. Nie być zależne od jakichś wielkich zakrętasów. Tak jak kiedyś. Gdzie chciał, to pojechał, gdzie chciał, konika popasł. To było szczęście."

Nie ukrywam, że postać Papuszy nie była mi dotąd szczególnie znana. Jednak wszystko zmieniło się, kiedy okazało się, że muszę przygotować prezentację o Romach na jeden z przedmiotów na studiach. Ze względu na to zmotywowałam się do pogłębienia swoich wiadomości na temat cygańskiej poetki, która od razu zdobyła moją sympatię, ale także wzbudziła współczucie. Książka Angeliki Kuźniak świetnie przedstawia życie oraz zmagania Bronisławy Wajs ze światem, ale także pozwala zapoznać się z licznymi obrzędami i zwyczajami Romów, które nierzadko zaskakują. Na pewno nie wszyscy wiedzą, iż Cyganie posługują się kodeksem romskich zakazów, według którego dolne części ciała są nieczyste, co dotyczy szczególnie kobiet, zatem należy dotykać tych partii wyłącznie w celach prokreacyjnych. Z tego względu panie muszą prać swoje rzeczy w oddzielnych miskach, aby nie miały one styczności z męskimi częściami garderoby. Romowie bardzo dbają również o przestrzeganie zasad związanych chociażby z pogrzebami, dając zmarłemu przedmioty przydatne w życiu pozagrobowym (papierosy, lusterko, grzebień), a także polewając trumnę wodą, aby zaspokoić pragnienie nieboszczyka, który w innym przypadku mógłby nachodzić żywych, chcąc napić się. "Papusza" w delikatny sposób porusza niewielkie obszary zwyczajów romskich, co od razu zachęca czytelnika do pogłębienia swoich wiadomości - to świetna lekcja umożliwiająca zapoznanie się z tym, co dotąd było zagadką.

"Moja piosenka to jest cicha łza. Ja śpiewam sobie, nie komuś. Ze mną od dziecka coś było nie tak. Bałam się, bo nie wiedziałam co, skąd się takie słowa biorą, kto nauczył mnie. My mówimy „liść”, „ptak”, „trawa”, a czy to prawda, co mówimy? Może to Bóg sprawił, że my się do takiego mówienia umówili?"

Bardzo podoba mi się sposób, w jaki Angelika Kuźniak przedstawiła losy Bronisławy Wajs. Autorka nie ocenia, a przedstawia jedynie fakty, chociaż wiele informacji to jedynie przypuszczenia, przeplatając je cytatami z pamiętnika Papuszy oraz jej wypowiedziami. W posłowiu Kuźniak przyznaje, że pisze o Wajs jako o Cygance, a nie Romce, bo sama Papusza chciała, aby zwracano się tak do niej, jednocześnie zaznaczając, iż jest Polką, bo w tym kraju przyszła na świat. "Papusza" to opowieść o niezwykle silnej kobiecie, która przez wiele lat musiała radzić sobie z odrzuceniem, chociaż jej ogromna wrażliwość doprowadziła do utraty zdrowia psychicznego. Warto poznać jej historię, aby z innej perspektywy spojrzeć na społeczność cygańską, która nadal musi żyć w naszym kraju, radząc sobie z wieloma stereotypami, jakie krążą wokół niej. Ja wychodzę z założenia, że najpierw należy coś bądź kogoś poznać, aby móc wydawać jakiekolwiek sądy...

*pisownia oryginalna

[Marzena · Rating 4 out of 5]

stary ptak, co stracił pióra, daleko nie poleci

Papuszę czyta się na smutno. Smutek przeważa w opowieści o dawnej miłości, o losach wojennych Cyganów, o tęsknocie za lasem i poczuciem wolności.

Smutek zawisa nad opowieścią o życiu bez szczęśliwego zakończenia.

[Momoverseas · Rating 5 out of 5]

Fascynujacy reportaz, krotko, ale tresciwie. Wzruszajaca opowiesc, warto przeczytac.

[Veronika Pizano · Rating 3 out of 5]

Napísané je to dobre, je to aj zaujímavé, ale bolo to písané pre ľudí, ktorí tušia, kto to Papuša bola, ktorí majú aspoň nejaký kultúrny kontext.

[Moniek · Rating 5 out of 5]

Drogi szanowny, panie, proszę się nie gniewać. Obiecałam piosenki cygańskie. Proszę wierzyć szczerze piszę, że nie śmiem byle jakom się panu pokazać.

Z Papuszą pierwszy raz spotkałam się przygotowując się na zajęcia z edukacji międzykulturowej, teraz z okazji dodatkowego projektu wróciłam do niej.

Angelika Kuźniak przedstawia poruszającą biografię Papuszy, a raczej Bronisławy Wajs, polskiej poetki romskiego pochodzenia, żyjącej w XX wieku. Korzysta z listów pozostawionych po literatce, nagrań wywiadów oraz wypowiedzi samej poetki. Równie dużo uwagi poświęca przemianom społecznym, których doświadczyła Papusza, m.in. II wojnie światowej i akcjom osiedleńczym.

Ta biografia jest bardzo dobra. Można dostrzec potężną wiedzę autorki, świetnie zrobiony research, wrażliwość w narracji oraz tę cechę, na którą zwracam często uwagę przy tekstach tego typu, ogromną sympatię pani Kuźniak wobec Papuszy, która sprawia, że szczerze angażuje się w swoją pracę, a jednocześnie potrafi przybrać wobec jej historii obiektywność. Same dzieje Papuszy... nie potrafię jej głęboko nie przeżywać. Identyfikuję się z pewnymi jej odczuciami jako poetki, ale nie potrafię sobie wyobrazić mierzenia się z takimi ograniczeniami i chłodem, i to ze strony najbliższych, co ona; serce by mi pęka na myśl, jak została za swoje ambicje, głos i słowa ukarana, tak boleśnie. Historia Papuszy jest zapalnikiem do kolejnych rozmów, nadal tak aktualnych - na temat przemocy wobec kobiet, naszej wspólnej tożsamości z mniejszościami żyjącymi na terytorium naszego kraju oraz zmagań twórcy, wchodzącego do świata kultury z grupy marginalizowanej.

Ta książka porusza pewne tematy, które zawsze są dla mnie bardzo ciężkie i wykańczające emocjonalnie, jednak mimo tego bardzo cieszę się z tej lektury. Gorąco wam ją polecam, a sama zabieram się niedługo do obejrzenia filmu "Papusza" w reżyserii duetu Krauze.

Jedź, mężu, trade, w obcą krainę, spotkamy się na księżycu albo na krzaku jagód, a może wcale, kto wie.

PS. To też moja pierwsza lektura spod skrzydeł Wydawnictwa Czarnego i bardzo się z tego cieszę.

[Gritcan Elena · Rating 4 out of 5]

Frumoasă poveste de viață, dar și tumultoasă.
Mi-a plăcut să văd evoluția eroinei cat si sa aflu despre viața tiganilor în șatră și nu doar.
Recomand

Că asa-i: când moare-un copac bă-
trân, plânge toată padurea; când moare un tigan, plâng toate stelele.


Si peretii stia m-apasã grozav! Eu mi-s fiică de tigan, mie pidurea-mi dã putere. Când umblam cu satra, ca regina din Saba mã simteam. Ale mele erau perlele de rouă d-i mineata, ale mele erau steele de aur. Azi ce să-mi-impletesc in păr?


Sub soarele de mai adunam coacăze negre ca lacrimile tiganilor. Pe crengi mã legănam. Triam prin susurul apei si fosnetul ei de argint. S cânt vântul m-a-nătat, si pâraiele să plâng.

[Agnieszka · Rating 4 out of 5]

postać i historia Papuszy niesamowicie mnie wzruszyły, na pewno sięgnę jeszcze do jej twórczości, bo wiersze przytoczone w książce były wyjątkowe i poruszające, niepodobne do niczego, z czym miałam wcześniej styczność

sam reportaż solidny, może trochę za krótki, niektóre konteksty mogłyby być bardziej rozwinięte

wypowiedź, która urzekła mnie już na samym początku:
„spotkamy się na księżycu albo na krzaku jagód, a może wcale, kto wie”

[pbeatricev · Rating 4 out of 5]

4/5⭐️
Bardzo dobry reportaż, ukazujący w ciekawy sposób życie poetki Papuszy. Tekst jest wzbogacony o zdjęcia taboru cygańskiego oraz o zachowane fragmenty pamiętnika i listów kobiety. Bardzo podobało mi się, że czytając ten tekst nie czujemy w ogóle obecności narratora. Czytelnik ma wrażenie, że cała opowieść jest snuta przez tytułową Papuszę.

[Đominika · Rating 4 out of 5]

7/10. Piękna kobieta, a tak smutne miała życie. Z jednej strony wspaniałe jest to, że dziś możemy czytać jej wiersze i znać ją z książek i nagrań - jednak szkoda, że zapłaciła za to taką cenę. Bardzo dobry reportaż.

[Marcin · Rating 4 out of 5]

Niełatwe było to Papuszowe życie, oj niełatwe... Więcej było w nim smutku i łez, niż miłości i radosnych chwil. Jednak w tych momentach, w których Angelika Kuźniak oddaje głos samej bohaterce, nie słychać ani jeremiady ani narzekania. Autorka bardzo umiejętnie korzysta z dostępnych źródeł w postaci czy to memuarów spisanych przez samą Papuszę czy to archiwum Jerzego Ficowskiego. Istnienie bogatych źródeł historycznych stwarzało pokusę szerszego cytowania, odwoływania się, przepastnego z nich czerpania, słowem - przeładowania reportażu faktami, datami, cytatami. Na szczęście Kuźniak uniknęła tej pokusy i sięgnęła po Papuszową korespondencję i pamiętniki w tych momentach, które naprawdę zasługiwały na to, by głos na dany temat zabrała sama zainteresowana. Dzięki temu reportażowi dowiedziałem się nie tylko o ciężkim losie Bronisławy Wajs, ale również poznałem nie tak znaną historię cygańskiego ludobójstwa w czasie II wojny światowej i roli Cyganów w szmuglowaniu broni dla żołnierzy AK. To tematy zupełnie zaniedbane w naszej literaturze.

Książkę przeczytałem w jeden dzień - to chyba najlepszy komplement dla reportażystki. Niestety tak smutna, jak smutna była historia Papuszy, jest również jej pozagrobowa egzystencja. Po sukcesie filmu małżeństwa Krauze, odezwało się oburzone środowisko cygańskie z naczelnym Cyganem Rzeczpospolitej, don Vasylem. Jak bowiem małżeństwo Krauze śmiało zrobić film o Cygance nie skonsultowawszy tego uprzednio z Cyganami? I dlaczego nie zaangażowani do filmu prawdziwych Cyganów, którzy chętnie by w nim zagrali i jeszcze co nieco zaśpiewali, muzyczkę skomponowali? W wywiadzie, jaki ukazał się w tygodniku "Przegląd" z jakże obruszonym don Vasylem, co najmniej pięciokrotnie pod różnymi nazwami wspomniane są "kokosy", jakie małżeństwo Krauze zbiło swym filmem o Papuszy i jakie przeszły koło nosa don Vasylowi. Cóż, nie jest to cygańska przywara, że chętnie zarabia się na nieżyjących. Wystarczy wspomnieć ojca Stiega Larssona, który wynajął naturszczyka aby zbić jeszcze więcej forsy na dziele swego syna czy Christophera Tolkiena, który wywleka na światło dzienne i publikuje wszystko to, co jego ojciec tak skrzętnie skrywał w czeluściach szuflady...

[Agata · Rating 5 out of 5]

Gorąco polecam ten trochę reportaż, trochę biografię. Jest bardzo ciekawie napisana a przedstawiona historia chwyta ze serce i wciąga czytelnika do dalszego zagłębienia się w opowieść o Papuszy. Aż ma sie ochotę zapoznać z jej poezją i żal mi że w programie jezyka polskiego nie ma jej utworów, dzięki czemu juz wcześniej bym poznała tą autorkę, też mi poniekąd wstyd się przyznać, że jej wczesniej nie znałam, ale cieszę się że dzięki tej książce mogłam sie zaznajomić z jej historią i tym samym poznać choć trochę jej poezję.

[Zuzka Jakúbková · Rating 3 out of 5]

Pohľad na vplyv štátu na život poľských Rómov v prvej polovici 20. storočia. Povinné usídlenie, šikana, nedostatočná podpora či premyslenie zo strany pohlavárov. Celú knihu prepája príbeh rómskej poetky Papuše, ktorú režim využil na propagáciu usídlenia a jej smutného konca. Nie je to úplne absyntovka ako ich poznáme, ale stále dobrá téma.

[Anna Militz · Rating 5 out of 5]

Książki zdecydowanie nie powinny się kończyć tak szybko! Cytowane fragmenty pamiętnika, listów oraz spisane wypowiedzi Papuszy sprawiły, że przez większość książki historię opowiada mi nie świetna reporterka, którą Angelika Kuźniak bez wątpienia jest, ale sama Poetka.

[Anna Quintero Saldaña · Rating 5 out of 5]

Bardzo lubię ten rodzaj reportażu. Napisana przez autorkę Angelikę Kuźniak, która jednocześnie zostawiła bohaterce prawo do opowieści swojej historii. Niezwykła umiejętność reportażystki. Bardzo ciekawa i surowa lektura, wyjątkowa. Na takie książki warto czekać.

[něžný barbar · Rating 4 out of 5]

"Są poety, są wiersze śliczne, baśnie zachwycające, ale ja niczym nie jestem. Nauki żadnej nie posiadam, żadnej szkoły. Co może powiedzieć stara Cyganka podobna do prawdziwka zapomnianego w jesiennym lesie?"

[Erika · Rating 4 out of 5]

knihu som "zhltla" za jedno popoludnie, výborne napísané, doznievala ešte dlho...