“ Mense onthou mos dinge op verskillende maniere,” het oom Hennie vir my gesê. En hulle onthou verskillende goed. Sy woorde aan my “Ons almal onthou dit dalk reg. Elkeen op sy eie manier.” Juffrou Berdina Visagie, argivaris van die Bredasdorp Skeepswrakmuseum, besluit daar moet ’n noukeurige skaalmodel van die vergane Overbergse kusdorpie Skipskop gebou word. ’n Skaalmodel wat sal verhoed dat Skipskop finaal in die vergetelheid verdwyn, Meneer die Voorsitter. En kom ons vergeet nie van die behoud van die museum nie. Maar haar poging eindig in tragedie, en nou staan sy Pligsversuim, wanbesteding, ’n verwoeste museumtuin. Om van bedenklike vriende nie eens te praat nie. Gelukkig is juffrou Visagie ’n uitsonderlik deeglike amptenaar. Sy het haar verweer gereed. Sy vra net om gehoor te word.
Wat 'n debuut! Juffrou Berdina, die argivaris van die Skeepswrakmuseum op Bredasdorp, moet haar verweer teen Meneer die Voorsitter; sy wou 'n skaalmodel van die dorpie Skipskop bou, maar word nou aangekla van pligsversuim, wanbesteding en allerlei ander sake. Die aanbieding van die verhaal is besonder vernuftig; Berdina vertel met behulp van o.a. koerantberigte, e-posse, briewe en foto's haar kant van die storie. En daar is wonderlike intertekste soos Pamuk (Istanbul: Memories and the City) en Sebald (The Rings of Saturn), en Ronelda Kamfer en Marius Swart se gedigte oor Skipskop. Die roman is bedrieglik in sy eenvoud; dit laat 'n mens dink oor: die buitestaander en hoe dié wat in die binnekringe beweeg optree teenoor daardie randfigure; die skrywer-as-argivis en "gewete"; die kwessie van representasie en perspektief. En dan is daar natuurlik die storie van Skipskop. Om Sebald aan te haal: “A last glimps of a land, now being lost, forever.”
What a beautiful book. It's about a museum archivist who becomes interested in the history of the village Skipskop, which was evacuated completely in the 1980`s because the SA government (this was still during Apartheid) wanted to build a testing ground for weapons, as a weapons boikot was in place against the country. She decides to build a scale model of the village, and as one thing leads to another, friendships develop and decisions are made, she is temporarily sacked from the museum and has to defend her actions and decisions. The book is told in the first person as she tells her tale to the head of the museum board. It was a reminder to me that our stories really mean so much, and having someone to love and know our stories matters.
Die Skaalmodel deur Anneli Groenewald is nie ’n slegte boek nie, maar beslis ’n vreemde en ongewone leeservaring. Die kernidee = die onteiening van die kusdorpie Skipskop en hoe dit as inspirasie dien vir ’n skaalmodel wat deur ’n oujongnooi, museum-tannie geskep word. Dis oorspronklik en histories belaaid, maar ook effens ontwrigtend in sy benadering.
Die hele roman ontvou as ’n ellelange monoloog, waarin die hoofkarakter haarself verdedig en verduidelik teenoor die voorsitter van die museumraad. Hierdie vorm is interessant en konsekwent deurgevoer, maar het vermoeiend geraak; dit voel soms meer soos ’n lang verduideliking as ’n storie wat natuurlik ontvou.
Daar is beslis temas wat tot nadenke stem – verlies, geheue, grond en behoort – maar die afstandelike stem en die ongewone struktuur het gemaak dat ek emosioneel nooit heeltemal ingesleep is nie. Dit is ’n boek wat mens eerder waardeer as bewonder, en wat waarskynlik meer sal aanklank vind by lesers wat hou van literêre eksperimente en simboliek as van tradisionele storievertelling.
’n Interessante leeservaring, maar nie een wat my heeltemal kon oortuig nie.
'n Pragtige vertelling van die onlangse geskiedenis wat ons al klaar met moeite onthou. Ek het baie van juffrou Visagie gehou. So vroom en formeel. Ek beveel dit aan en veral vir die wat Bredasdorp en die omliggende streek goed ken.