และแล้วความเคลื่อนไหวก็ปรากฏ

สยามพากษ์ #3

by ประจักษ์ ก้องกีรติ

การเมืองวัฒนธรรมของนักศึกษาและปัญญาชนก่อน 14 ตุลาฯ หนังสือเล่มนี้เกิดขึ้นภายใต้สภาวะทางการเมืองเริ่มคุกรุ่นด้วยวาทกรรมพระราชอำนาจซึ่งก่อตัวมาตั้งแต่ 14 ตุลาฯ เริ่มกลับมาทำงานอีกครั้ง จนนำไปสู่รัฐประหาร 19 กันยายน 2549 แล้วเราก็ได้เห็นปรากฎการณ์ที่ปัญญาชน 14 ตุลาฯ จำนวนมากซึ่งครั้งหนึ่งเคยต่อสู้เรียกร้องรัฐธรรมนูญต่อสู้เพื่อประชาธิปไตยของประชาชน กลับขานรับรัฐประหารในครั้งนี้ หนังสือเล่มนี้ช่วยทำความเข้าใจว่า ปรากฎการณ์ดังกล่าวมิได้เป็นเหตุบังเิอิญทางประวัติศาสตร์ หากแต่มีเชื้อมูลมาตั้งแต่ก่อน 14 ตุลาฯ ที่วาทกรรมพระราชอำนาจ หรือ "ราชาชาตินิยมประชาธิปไตย" ยังคงทำงานอย่างทรงพลังในทางการเมือง และยิ่งทำให้ตระหนักว่าประชาธิปไตยแบบหลัง 14 ตุลาฯ นั้นมีข้อจำกัดอย่างไร ข้อเด่นของผลงานของอาจารย์ประจักษ์ในบรรดางานวิชาการเกี่ยวกับการเมืองวัฒนธรรมไทยที่ผ่านมาอยู่ตรงมันเป็นความพยายามศึกษาวิจัยประวัติการเมืองวัฒนธรรมไทยที่นำไปสู่เหตุการณ์ลุกขึ้นสู้ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2516 อย่างกว้างขวางครอบคลุม เป็นระบบหลากหลายด้านและเจาะลึกที่สุด ในกระบวนการนั้น เขาได้เสนอ ชุดคำอธิบายที่มีหลักฐานเหตุผลรองรับหนักแน่นน่ารับฟังต่อปริศนาชวนฉงนสำคัญบางประการที่เคยมีผู้ตั้งข้อสังเกตุไว้เกี่ยวกับประวัติการเมืองไทยสมัยใหม่

Genres: History, Nonfiction, Politics

576 pages, Paperback

First published October 1, 2013

Reviews

[คุณชายกอล์ฟ นิรัติศัย · Rating 5 out of 5]

อ่านเล่มนี้ แล้วถึงบางอ้อ เลยครับว่า แนวคิด ‘ฝ่ายซ้าย ฝ่ายก้าวหน้า’ จากทศวรรษ 2490, แนวคิด ‘ซ้ายใหม่’ จากการเดินขบวนต่อต้านสงครามเวียดนาม ของนักศึกษาเมืองนอก มาหลอมรวมกับ วาทกรรม ‘ราชาชาตินิยม’ กับ ‘กษัตริย์ประชาธิปไตย’ กลายมาเป็นการเคลื่อนไหวทาง ‘การเมืองวัฒนธรรม’ ของนักศึกษา ก่อนเหตุการณ์ 14 ตุลา 2516 ได้อย่างไร

เล่มนี้ เชิงอรรถรายชื่อหนังสือ รายชื่อนักเขียน สำหรับไว้อ่านติดตามต่อ เยอะดีครับ ชอบ

#BookQuotes 📚📚📚

“ทุกคนเชื่อว่าอำนาจและความคิดนั้นมิใช่ของที่บุคคลใดและกลุ่มใดจะจับจองเป็นสิทธิขาดไว้แต่ผู้เดียว… การปิดปากคน (ที่ท่านอ้างว่า) โง่ ไม่รักชาติหรือไม่เข้าใจปัญหาของชาติในวันนี้ ก็ไม่ต่างอะไรกับการปัดโอกาสไม่ให้คนฉลาด หรือผู้รักชาติอ้าปากหรือแม้แต่ผุดเกิดขึ้นมาได้ในวันข้างหน้า” - p.226

“ปัญหาที่เรายกขึ้นมาถามก็คืออะไรเล่าที่เป็นความสำคัญแท้จริง เราสามารถที่จะมีชีวิตที่แตกต่างและดีกว่าได้หรือไม่ ถ้าเราต้องการเปลี่ยนแปลงสังคม เราจะทำอย่างไรดี” - p.255
[สุชาติ สวัสดิ์ศรี แปลจาก The Port Huron Statement]

“ ‘ซ้ายใหม่’ เปลี่ยนความเชื่อแบบลัทธิมาร์กซ์ดั้งเดิมที่กล่าวว่า ‘พลังการปฏิวัติได้มาจากการต่อสู้ระหว่างชนชั้น’ มาเป็น ‘พลังการปฏิวัติได้มาจากการต่อสู้ระหว่างรุ่น’ “ - p.258

“ถ้าหากคุณสามารถรู้สึกตัวสั่นด้วยความไม่พอใจทุกครั้งที่เห็นความไม่ยุติธรรมเกิดขึ้นในโลก เราก็เป็นเพื่อนกันได้” - p.261 [เช กูวาร่า]

“ทุกสิ่งทุกอย่างมนุษย์เป็นผู้สร้าง แล้วมนุษย์ก็ตกอยู่ในขอบเขตของมันเอง ในโลกนี้จะมีปีศาจหรือไม่ย่อมไม่มีใครรู้ ไม่มีใครพิสูจน์ได้ แต่มนุษย์เป็นผู้สร้างปีศาจขึ้นมา เพื่อหลอกคนด้วยกัน หลอกมนุษย์ด้วยกัน ผลสุดท้ายมนุษย์ผู้สร้างก็กลับจะต้องมากลัวปีศาจตนนั้น” - p.285
[สุจิตต์ วงษ์เทศ, โง่เง่าเต่าตุ่น]

“การประณามคอมมิวนิสด์เปรียบได้กับการกลัวผี ผีจะมีจริงหรือไม่มีจริงไม่สำคัญ ถ้ากลัวผีถึงขนาดที่เจตสิกจะยุให้หวาดระแวงไปต่างๆ นานา ผลสุดท้ายเจตสิกนั้นเองจะหลอนให้เรื่องผีกลายเป็นเรื่องจริงขึ้นจงได้… คนที่กลัวผีและยุให้พวกเราประชาชนกลัวผีตามไปด้วย จึงเป็นต้นเหตุแห่งอันตรายแก่บ้านเมืองเราไม่น้อยกว่าตัวผีเอง” - p.316
[ป๋วย อึ๊งภากรณ์, ทางออกของไทยหลังสงครามอินโดจีน]

“ความทรงจำเป็นดังเยื่อใยโปร่งเบาที่เชื่อมเหตุการณ์ในอดีตรวมตลอดถึงเค้าโครงแห่งอดีตเข้ากับบุคลิกและตัวตนของบุคคลผู้จดจำเหตุกาณ์นั้น”

“ปัจเจกบุคคลหรือกลุ่มสังคมต่างเลือกสรรความทรงจำและเชื่อมตัวเองเข้ากับบางส่วนของอดีต การจดจำ (remember) เป็นตัวการนิยามความสัมพันธ์ที่เรามีต่ออดีต ทำให้เราค้นพบรากเหง้าของตนเอง รู้ว่าสังกัดของเราอยู่ที่ไหน มันจึงเป็นแหล่งที่มาของอัตลักษณ์ที่เต็มไปด้วยคุณค่าความหมาย” - p.337

“วรรณกรรมเป็นเครื่องมือหนึ่งในการปฏิวัติความคิดและจิตใจของคน เมื่อจิตใจของคนได้รับการปฏิวัติแล้ว การเปลี่ยนแปลงทางสังคมก็ย่อมจะตามมา” - p.381-382

“กล่าวได้ว่าวาทกรรม ‘ราชาชาตินิยมประชาธิปไตย’ กลายเป็นเพดานทางภูมิปัญญาของประวัติศาสตร์การเมืองไทย ที่มีพลังในการดูดกลืนเรื่องราวเหตุการณ์ต่างๆ ทั้งในอดีตและปัจจุบันให้เข้ามาอยู่ภายใต้โครงเรื่องใหญ่เดียวกัน รวมทั้งถูกให้ความหมายภายใต้อำนาจกำกับชี้นำของวาทกรรมหลักเดียวกัน ดังนั้นชะตากรรมของเหตุการณ์ที่ไม่อาจสวมเข้ากับวาทกรรมนี้ได้สนิท คือ การถูกกลบ/ลบเลื่อนให้ตกหายไปจากความทรงจำของชาติ” - p.459

“พลังของการอ้างงานเก่ามาใช้ข้ามเวลาข้ามบริบทในสถานการณ์ใหม่ อยู่ที่การดึงงานนั้นออกนอกบริบทของการถกเถียงทางการเมืองในยุคของมัน (politics of decontextualized quotations)”

“ศิลปะและการเมืองของการอ้างอิงนอกบริบทจึงอยู่ตรงที่การทำให้ผู้อ่านไม่รู้สึกว่าสิ่งที่ตนกำลังอ่านเป็นเรื่องโบราณพ้นสมัยที่จบไปแล้ว หากเป็นเรื่องของปัจจุบันขณะ ที่สอดคล้องต้องตรงในทางใดทางหนึ่งกับสภาวะที่ตนกำลังเผชิญอยู่” - p.461-462

[ReaddictTH review · Rating 3 out of 5]

และแล้วความเคลื่อนไหวก็ปรากฏ เป็นหนังสือที่เน้นเจาะลึกเรื่องราวของสังคมไทยในหลากหลายแง่มุมช่วงก่อนเกิดเหตุการณ์ 14 ตุลาฯ ทั้งในสังคมของกลุ่มนักศึกษา สังคมไทยกับสงครามเย็น วรรณกรรมบทกวี และการปลุกกระแสวาทกรรมกษัตริย์ประชาธิปไตยนั้นนำไปสู่เหตุการณ์ 14 ตุลาฯ ได้อย่างไร
.
ในบทแรกผู้เขียนพูดถึงสังคมของนักศึกษา ตัวละครสำคัญของการชุมนุมเคลื่อนไหว โดยเน้นสังคมของนักศึกษาธรรมศาสตร์เป็นหลัก ซึ่งผู้เขียนอ้างว่ามีจุดเด่นที่ไม่มีวัฒนธรรมลำดับอาวุโสรุ่นพี่รุ่นน้องที่เคร่งครัดเหมือนสถาบันอื่น (ไม่มี SOTUS )
.
เนื้อหาส่วนนี้เล่าละเอียดตั้งแต่การรับนักศึกษา ค่าเล่าเรียน การใช้ชีวิตของนักศึกษาสมัยนั้น ตลอดจนการที่นักศึกษามีความตื่นตัวในเรื่องการเมืองอย่างไร โดยส่วนตัวแม้จะตงิดใจเล็กน้อยที่เนื้อหาเน้นเฉพาะกับสังคมในธรรมศาสตร์แต่ก็ต้องยอมรับว่า ในมหาวิทยาลัยอื่นที่มีระบบรุ่นพี่รุ่นน้องเคร่งครัดแล้ว ธรรมศาสตร์อาจจะเป็นตัวเลือกที่ดีที่สุดก็ได้
.
ในด้านของสังคมไทยกับสงครามเย็น หากเคยอ่าน “ขุนศึก ศักดินา และพญาอินทรี” มาก็จะทำให้เข้าใจได้ง่ายและสนุกมากขึ้นจากบทที่แล้ว เหมือนได้เจาะลึกข้อมูลเพิ่มเติมและได้รับรู้เรื่องราวบทบาทของไทยที่ซุกซ่อนอยู่เบื้องหลังอเมริกาในสงครามเวียดนามอีกด้วย
.
ซึ่งผลของสงครามเย็นที่ทำให้เกิดกระแสต่อต้านสงคราม ความคิดชาตินิยมของไทยจนไปสู่การปลุกวาทกรรมกษัตริย์ประชาธิปไตยขึ้นมา หลายๆองค์ประกอบเหล่านี้นำไปสู่เหตุการณ์ชุมนุมเรือนแสนครั้งหนึ่งของหน้าประวัติศาสตร์ไทย
.
ในเรื่องของข้อดี หนังสือเล่มนี้มีเนื้อหาและข้อมูลที่ละเอียด มีตัวอย่างและการอ้างอิงเยอะ ทำให้เราพอจะมองเห็นสภาพบ้านเมืองในสมัยนั้น ว่าพวกเขาใช้ชีวิตอย่างไร ถูกปกครองอย่างไร รับข้อมูลข่าวสารอย่างไร ถึงทำให้คนไทยที่มีนิสัยเฉยชาทางการเมืองลุกขึ้นมาชุมนุมใหญ่ จนเกิดการเปลี่ยนแปลงได้
.
ในส่วนของข้อเสียอาจจะเพราะว่ามันเป็น “หนังสือวิชาการ” การเรียบเรียงเนื้อหา จำนวนของข้อมูลต่างๆ จึงยัดเข้ามาโดยไม่มีกั๊ก บางช่วงผู้อ่านอาจจะรู้สึกว่าเนื้อหาวนเวียนอยู่กับการยกตัวอย่าง ซึ่งอาจจะทำให้หลายคนที่ไม่ชอบแนววิชาการเบื่อก่อนจะอ่านจบ
.
ซึ่งเมื่อเทียบกับหนังสืออย่างขุนศึก ศักดินา และพญาอินทรีแล้ว ผู้อ่านจะรู้สึกได้เลยว่าเล่มนั้นจะเรียบเรียงออกมาสนุกและอ่านง่ายกว่าเหมาะสำหรับคนทั่วไป แต่สิ่งที่ได้มาคือข้อมูลที่ละเอียดละรอบด้านมากกว่า
.
สำหรับผมแล้ว “และแล้วความเคลื่อนไหวก็ปรากฏ” เป็นหนังสือที่เหมาะในการศึกษาหรืออ้างอิงสภาพสังคม วัฒนธรรม และการเมืองช่วงก่อนเกิดเหตุการณ์ 14 ตุลาฯ ที่เหมาะสมยิ่ง แต่อย่าไปคาดหวังเรื่องความสนุกสนานหรือการเรียบเรียงเนื้อหาที่ตื่นเต้นมากนัก มันให้อารมณ์เหมือนเราอ่านหนังสือเรียนดีๆเนี่ยแหละ
.
หากใครอ่านเล่มนี้แล้วอยากอ่านมุมมองอื่นของการปลุกวาทกรรมกษัตริย์ประชาธิปไตย ผมก็แนะนำ “ประวัติศาสตร์ที่เพิ่งสร้าง โดย สมศักดิ์ เจียมธีรสกุล” และ “ขอฝันใฝ่ในฝันอันเหลือเชื่อ โดย ณัฐพล ใจจริง” หรือหากอยากอ่านข้อมูลเพิ่มเติมเรื่องอิทธิพลของอเมริกาฯต่อไทยในยุคสงครามเย็นก็สามารถหา “ขุนศึก ศักดินา และพญาอินทรี โดย ณัฐพล ใจจริง” มาศึกษาเพิ่มเติมได้เช่นกันครับ

[molimod · Rating 5 out of 5]

เป็นอีกหนึ่งเล่มที่ชื่นชอบของช่วงปฏิวัติ 2475 การต่อสู้ภายใต้ความอ่อนไหวของเศรษฐกิจ และความแข็งแกร่งและอ่อนกำลัง ของคน2ฝั่ง ท้ายที่สุด คนชนะ จะได้เขียนประวัติศาสตร์ และผู้แพ้ จะถูกลบ และถูกทำให้เป็นกบฏบ้านเมือง

[Terdsak Jaidee · Rating 4 out of 5]

อ่านหนังสือประวัติศาสตร์มาหลายเล่ม ประวัติศาสตร์มันไม่เท่ากับความจริง ประวัติศาสตร์เป็นเรื่องของการตีความ และบริบทในสังคมในขณะนั้นๆ

การกระทำบางอย่าง บางช่วงบางสมัยอาจจะเป็นสิ่งที่ยอมรับได้ แต่บางช่วงบางสมัยอาจจะยอมรับไม่ได้ แต่กลับมายอมรับได้ในสมัยหนึ่ง

ไม่มีอะไรอยู่มั่นคงแข็งแรงถาวร อำนาจก็เช่นกัน

[belliophile · Rating 5 out of 5]

เล่มนี้ทำให้เข้าใจว่าเหตุการณ์ 14 ตุลาไม่ใช่อยู่ๆก็เกิด เเต่เกิดการก่อตัว ผ่านสภาพเเสดล้อมการเมืองทั้งไทยเเละเทศ ความนึกคิดของนศ.ต่อการทดเเทนบุญคุณประเทศ การศึกษาย้อนหลัง 10 ปีทำให้รับรู้ถึงสิ่งที่นศ.เสพ ความนึกคิดของเขา จนกลายเป็นวันที่ 14 ตุลา 2516

[สมเกียรติ เศรษฐสมภพ · Rating 4 out of 5]

ปัญญาชนก็โหนเจ้าและวาทกรรมชาตินิยมกระแสหลัก