What do you think?
Rate this book
دانش نشانهگذاری در خط فارسی
پیدایی نشانهها و نمادهای نوشتاری، ناشی از ناتوانی و نارسایی خط، برای بازگویی احساس و شیوههای بیان است. وقتی سخن میگوییم و یا به سخن کسی گوش میدهیم، متوجه میشویم گوینده برای تعمیم یا القای نگرشها، عواطف، احساسات و معانی مقصود خود، علاوه بر درنگهای کوتاه و بلند، تغییر لحن کلام، تغییر آهنگ، تکیه بر پارهای هجاها، شدّت ادای بعضی کلمات، گاه از حرکت دست و گردن و یا تغییر حالات اعضای صورت نیز یاری میگیرد. بدون تردید هرکس در بهکارگیری این ابزارها، مهارتی بیشتر داشته باشد و بهتر از این امکانات بهرهمند گردد، سخنش نافذتر و مؤثرتر خواهد بود و مخاطب کلام او را بهتر خواهد فهمید؛ اما هنگامی که بخواهیم سخنان گوینده یا خطیبی توانا را به نوشتار تبدیل کنیم، به هیچکدام از این ابزارها دسترسی نداریم و چه بسا از تأثیر سخن کاسته شود. برای جبران این نارسایی، بشر کوشیده است نشانههایی وضـع کند که ــ هرچنـد نه به طـور کامـل ــ تا حدّی عواطف و احساسات و نگرشهای خود را به وسیلهٔ آنها منتقل سازد؛ بنابراین نشانهها اَشکالی زنده با مفاهیمی خاص هستند که در رسایی و روشنی جملات نقشی انکارناپذیر دارند.
ISBN 978-6002291271
ISBN 978-6002291271
164 pages, Unknown Binding
Published July 1, 2014
4 people are currently reading
34 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 6 of 6 reviews
May 20, 2025
وظیفۀ پاکیزهنویسی؛
علیه سهلانگاری در امر نگارش
0- معمولا همینجوری دست به قلم (کیبورد) میشوم و هرچه به ذهنم میآید را مینویسم. در این فقره نقدی وارد نیست، ولی کم پیش میآید از حیث نگارشی و ادبی متنهایی که نوشته ام را برای خودم ویرایش کنم. تقریبا فکر کنم اغلبِ ما که مرور کتاب مینویسیم، همین ایم. حرجی بر ما نیست اگر هرچه در ذهن داریم را بنویسیم، اما وظیفه داریم از لحاظ نگارشی متنی پیراسته و تمیز بنویسیم.
بعد از چندین نکته و نقدی که دوستان به من انتقال دادند، تصمیم گرفتم اندکی بیشتر در ویرایش و نگارش بخوانم و در شروع کار گفتم یک کتاب مشخصا تکنیکی و نکتهای در اصول صوری/نشانهگذاری ویرایش بخوانم.
1- کتاب به صورت جامعی به نکات اساسی نشانهگذاری فارسی پرداخته بود و متوجه شدم با اغلب موارد آشنا بودم و از این حیث کتاب آنچنان که باید ارزش افزودهای جز نکاتی خاص برایم نداشت. اما اگر کسی یک منبع مختصر و مفید در اصول ویرایش صوری بخواهد، حتما از این کتاب بهره خواهید برد.
2- برتراند راسل، در یکی از نوشتههای کتاب «پرترۀ خاطرات؛ جستارهایی دربارۀ خرد، ادبیات و فلسفه» بحثی در مورد نگارش متون کرده است که به نظرم بسیار قابل توجه است. عنوان نوشتارِ مورد بحث «من چگونه مینویسم/How I Write» است (به نسخۀ ترجمۀ کتاب دسترسی ندارم و دقیقا در یاد ندارم مترجمِ کتاب این فصل را به چه عنوانی برگردانده بود). راسل در آن متن در خودِ نحوۀ نگارشِ خود فکر میکند. از دورهای میگوید که جملات کوتاه و واضح را به قیمت فدا کردن عناصر زیباشناختی در متن خود قرار میداد، تا بحثی جذاب در مورد تاثیر فرم نگارش بر محتوای نگارش.
2.1- اگر متنی از راسل خوانده باشید (مشخصا کتابهایش)، متوجه دقت کلام راسل خواهید شد و در کنار این، به عنوان یک فیلسوف به نسبه قلم جذاب و روانی دارد. همواره این نکته در گوشۀ ذهنم بود که متن راسل به میزان قابل توجهی یله و رهاست که دیدم در این نوشتارِ «من چگونه مینویسم»، راسل قید کرده است که علیرغم توصیههایی که مبنی بر بازنویسیِ متن به منظور افزایش دقت میشود، خودش هیچگاه متون بازنویسیشده را به متون اولیه ترجیح نداده است. به بیان راسل همواره درفت/پیشنویس اولیه را ترجیح میداده است. البته این به معنای عدم توجه به ویرایشِ ادبی و نگارشی متن نیست، بلکه بحث در ساختار و ایدههای موجود در متن و نحوۀ ارائه و بیان آنهاست.
با توجه به شیوۀ تکوینِ خودِ متونی که من مینویسم (البته اینکه من جرئت دارم خودم رو با راسل همارزِ بحث میدانم، خود نکتهای جالب توجه است)، این بازنویسیهای کامل متن جواب نخواهد داد. این مورد از قضی اهمیت بازنویسی به منظور ویرایش ادبی متن را ضروری میکند. یعنی قرار نیست روند استدلالی، مثالی و پیشرویِ متن تغییر کند و میخواهیم «پیش»نویسِ اولیه زنده بماند و به همین جهت باید سعی کنیم همان سنگِ گوهرِ پیشنویسِ اولیه را به نیکی تراشکاری کنیم.
2.2- نکتۀ دیگری که راسل در آن نوشتار کوتاه اشاره کرده است این است که: نباید به بهانۀ خلق و نوشتن یک متن کامل، نوشتن را آغاز نکنیم. اینجا راسل از این گزاره استفاده نمیکند، اما «یک متن "کامل" هیچوقت نوشته نخواهد شد». یعنی باید دید در هر وضعیتی نسبت به شرایط موجودی تلاش لازم را مبذول داشته ایم یا نه.
۲.۳- نکته آخر جالب در آن نوشته بحثی بود که راسل به صورت ضمنی در تاثیر فرم نوشتار بر محتوای نوشتار داشت. راسل بیان میکند که «تقلید مستقیم از دست و قلم یک نویسنده، خطرناک است». اهمیت این نکته این است که راسل در نوشتار «من چگونه مینویسم» از تاثیرپذیری خود از تنی چند از نویسندهها سخن به میان میآورد اما تاکید میکند تاثیرپذیری چیزی جز تقلید کور است. فراتر از آن راسل بیان میکند شاید تقلید از ترجمههای ادیبانه بایبل* جالب باشد اما:
"they express a way of thinking and feeling which is different from that of our time."
یعنی آن نحو و فرم از نگارش نوعی خاص از به تصویر کشیدن جهان را در خود دارد که متفاوت از ماهیت زمانه ماست. از اینجا بسیار میتوان همراه شد با کسانی که «جستار/Essay» را قالب و فرم مناسب زمانه میدانند. برای مثال کتاب «سیاست جستار» (انتشار توسط نشر نی) که مجموعه مقاله/جستارهایی در اهمیت جستارنویسی و وجه سیاسی آن است یا شماره ۲ از مجله تیر که مشخصا به جستار ربط دارد، وارد گود میشوند.
اینکه راسل با همه تحلیلی بودن خود چنین فهمی از قدرت مدیوم کلام بر محتوای کلام دارد، برایم قابل توجه است.
* نکته: اینکه بایبل رو به کتاب مقدس ترجمه کنیم یا نه، بحث جالبیه واقعا. مترجم کتاب «هرمنوتیک بایبلی» در مقدمه کتاب خود طرح بحثی در این موضوع کرده است که چرا نباید بایبل را به کتاب مقدس ترجمه کنیم که به نظرم نکتهسنجی قابل توجهی است.
در ادامه تنیچند از نکات نشانهگذاری قابل توجهی که در متن بود را اینجا ردیف میکنم.
۳- اول نکته این است که ما یک «نشانهگذاری فنی و منطقی» و «نشانهگذاری ذوقی و سلیقه»ای داریم. بدین معنا که شاید نویسنده صلاح بداند و ماهیت متن آن به نوعی باشد که برای مثال بیشتر از ویرگول استفاده کند تا بهتر بتواند معنای متن را منتقل کند. برای نمونه در ترجمه یک متن/داستان ادبی انتظار حضور ویرگولهای کمتری را داریم تا در یک متن فلسفی؛ برای همین باید متوجه باشیم که بخشی از ویراستاری و نشانهگذاری به نوعیت هر متن و سلیقۀ نگارشی نویسنده بر میگردند و خیلی اسلوبهای سفت و سخت کارساز نیست.
کلا هم، افراط و تفریط در نشانهگذاری بر زیبایی متن و آراستگی تاثیر منفی دارد.
4- جا دارد اینجا نیز ثبت شود که غلامحسین مصاحب طلایهدار و نخستین کسی است که به صورت مدون قواعد نشانهگذاری فارسی را تدوین کرده است. برخی اسامی در تاریخ نشر ایران خیلی به گردن همه ما حق دارند که یکی از اینان قطعا جناب مصاحب است.
5- با اینکه این مورد کمتر به ویراستاری مربوط است، اما جالب بود:
بین استفهام انکاری و تقریری تفاوت است؛
«استفهام تقریری، پرسشی سلبی و منفی با پاسخی ایجابی و مثبت است.
مثال: در تقدیر چه کسی مرگ نیست! (همه خواهند مرد.)
استفهام انکاری، پرسشی ایجابی با پاسخی منفی است.
مثال: چه کسی حال مرا درک میکند! (هیچکس حال مرا درک نمیکند.)» (به نقل از پاورقی ص39)
نکتۀ نگارشی مهم این است که پس از استفهام انکاری و تقریری با اینکه گزاره بیانِ پرسشی دارد، اما از علامت تعجب باید استفاده کرد.
6- نویسنده در جایی میآید و تفاوت بین درنگهای ویرگول، نقطه ویرگول و نقطه را با توجه به «حد حبس نفس» توضیح میدهد:
«وقتی سخن میگوییم، اگر درنگ ما در حد نگه داشتن نفس و تجدید آن باشد، از «ویرگول» [استفاده میکنیم]؛ اما اگر دم به بازدم بینجامد؛ از «نقطه-ویرگول» استفاده میکنیم. در نهایت اگر بتوان نفس را کامل رها کرد، از «نقطه» استفاده میکنیم.»
از وقتی این نکته رو خوندم موقع خوندن متن به نفس کشیدنم توجه میکنم و واقعا سخت شده داستان. بعضا نفس تنگی میگیرم :)))
7- هرگاه نام خانوداگی بر نام کوچک مقدم گردد، بین آنها ویرگول میآید.
برای نمونه: زرینکوب، عبدالحسین
8- «هرگاه بین دو بخش جملۀ مرکب، جملۀ پیرو مقدم باشد، از نشانۀ ویرگول بین جملۀ پیرو (وابسته) و جمله پایه (هسته) استفاده میشود؛ اما اگر جملۀ پایه مقدم باشد، قبل از جملۀ پیرو، نقطه-ویرگول میآيد.
مثال: هرچند تلاشهای او موثر نبود، نشانۀ تحولی بود.
تلاشهای او موثر نبود؛ هرچند نشانۀ تحولی بود.» (ص47)
9- یکی از تفاوتهای مهم، تفاوت میان پرانتز، دو کاما و دو خط فاصله است (تمام اینان از جمله «نشانههای دربرگیرنده» اند).
عباراتی، جملهها و کلماتی که در پرانتز قرار دارند، میتوانند بدون تخریب ساختار گزاره، حذف شوند. به بیانی، عبارت داخل پرانتز جزئی از ساختار گزاره نیست.
عبارات داخل پرانتز با بَدَل که در میان دو کاما، و معترضه که در میان دو خط فاصله میآیند تفاوت دارد.
مثال:
فردوسی، سرایندۀ شاهنامه، در توس میزیست. (بدل)
فردوسی ـ که شاهنامه اثر منحصربهفرد اوست ـ در توس میزیست. (معترضه)
فردوسی (از حماسهسرایان بزرگ) در توس میزیست. (توضیحی)
۱۰- در صورتی که جمله داخل پرانتز جملهای کامل باشد نشانههای نقطه، علامت سوال و تعجب و... در درون پرانتز قرار میگیرند.
انقدر همین یه مورد برام سوال بود که نگو.
۱۱- اگر «سهنقطه/...» در پایان جمله آمده باشد، نقطه پایان جمله بدون فاصله/Space در انتهای جمله قرار خواهد گرفت. این مورد رو اشتباه استفاده میکردم.
۱۲- یکی از نقاط ضعف جدی متن عدم اشاره به نکات نگارشی در نگارش ریاضی بود. حتما باید اثری در مورد نکات نگارشی ریاضی در متون، بخونم که خییییلی مهمه.
مرحله اینه که یه سری کتاب در مورد خود ویرایش بخونم و فراتر از نشانهگذاری برم سراغش.
کتابهای فرهنگستان هم خیلی مهم و ضروری اند.
علیه سهلانگاری در امر نگارش
0- معمولا همینجوری دست به قلم (کیبورد) میشوم و هرچه به ذهنم میآید را مینویسم. در این فقره نقدی وارد نیست، ولی کم پیش میآید از حیث نگارشی و ادبی متنهایی که نوشته ام را برای خودم ویرایش کنم. تقریبا فکر کنم اغلبِ ما که مرور کتاب مینویسیم، همین ایم. حرجی بر ما نیست اگر هرچه در ذهن داریم را بنویسیم، اما وظیفه داریم از لحاظ نگارشی متنی پیراسته و تمیز بنویسیم.
بعد از چندین نکته و نقدی که دوستان به من انتقال دادند، تصمیم گرفتم اندکی بیشتر در ویرایش و نگارش بخوانم و در شروع کار گفتم یک کتاب مشخصا تکنیکی و نکتهای در اصول صوری/نشانهگذاری ویرایش بخوانم.
1- کتاب به صورت جامعی به نکات اساسی نشانهگذاری فارسی پرداخته بود و متوجه شدم با اغلب موارد آشنا بودم و از این حیث کتاب آنچنان که باید ارزش افزودهای جز نکاتی خاص برایم نداشت. اما اگر کسی یک منبع مختصر و مفید در اصول ویرایش صوری بخواهد، حتما از این کتاب بهره خواهید برد.
2- برتراند راسل، در یکی از نوشتههای کتاب «پرترۀ خاطرات؛ جستارهایی دربارۀ خرد، ادبیات و فلسفه» بحثی در مورد نگارش متون کرده است که به نظرم بسیار قابل توجه است. عنوان نوشتارِ مورد بحث «من چگونه مینویسم/How I Write» است (به نسخۀ ترجمۀ کتاب دسترسی ندارم و دقیقا در یاد ندارم مترجمِ کتاب این فصل را به چه عنوانی برگردانده بود). راسل در آن متن در خودِ نحوۀ نگارشِ خود فکر میکند. از دورهای میگوید که جملات کوتاه و واضح را به قیمت فدا کردن عناصر زیباشناختی در متن خود قرار میداد، تا بحثی جذاب در مورد تاثیر فرم نگارش بر محتوای نگارش.
2.1- اگر متنی از راسل خوانده باشید (مشخصا کتابهایش)، متوجه دقت کلام راسل خواهید شد و در کنار این، به عنوان یک فیلسوف به نسبه قلم جذاب و روانی دارد. همواره این نکته در گوشۀ ذهنم بود که متن راسل به میزان قابل توجهی یله و رهاست که دیدم در این نوشتارِ «من چگونه مینویسم»، راسل قید کرده است که علیرغم توصیههایی که مبنی بر بازنویسیِ متن به منظور افزایش دقت میشود، خودش هیچگاه متون بازنویسیشده را به متون اولیه ترجیح نداده است. به بیان راسل همواره درفت/پیشنویس اولیه را ترجیح میداده است. البته این به معنای عدم توجه به ویرایشِ ادبی و نگارشی متن نیست، بلکه بحث در ساختار و ایدههای موجود در متن و نحوۀ ارائه و بیان آنهاست.
با توجه به شیوۀ تکوینِ خودِ متونی که من مینویسم (البته اینکه من جرئت دارم خودم رو با راسل همارزِ بحث میدانم، خود نکتهای جالب توجه است)، این بازنویسیهای کامل متن جواب نخواهد داد. این مورد از قضی اهمیت بازنویسی به منظور ویرایش ادبی متن را ضروری میکند. یعنی قرار نیست روند استدلالی، مثالی و پیشرویِ متن تغییر کند و میخواهیم «پیش»نویسِ اولیه زنده بماند و به همین جهت باید سعی کنیم همان سنگِ گوهرِ پیشنویسِ اولیه را به نیکی تراشکاری کنیم.
2.2- نکتۀ دیگری که راسل در آن نوشتار کوتاه اشاره کرده است این است که: نباید به بهانۀ خلق و نوشتن یک متن کامل، نوشتن را آغاز نکنیم. اینجا راسل از این گزاره استفاده نمیکند، اما «یک متن "کامل" هیچوقت نوشته نخواهد شد». یعنی باید دید در هر وضعیتی نسبت به شرایط موجودی تلاش لازم را مبذول داشته ایم یا نه.
۲.۳- نکته آخر جالب در آن نوشته بحثی بود که راسل به صورت ضمنی در تاثیر فرم نوشتار بر محتوای نوشتار داشت. راسل بیان میکند که «تقلید مستقیم از دست و قلم یک نویسنده، خطرناک است». اهمیت این نکته این است که راسل در نوشتار «من چگونه مینویسم» از تاثیرپذیری خود از تنی چند از نویسندهها سخن به میان میآورد اما تاکید میکند تاثیرپذیری چیزی جز تقلید کور است. فراتر از آن راسل بیان میکند شاید تقلید از ترجمههای ادیبانه بایبل* جالب باشد اما:
"they express a way of thinking and feeling which is different from that of our time."
یعنی آن نحو و فرم از نگارش نوعی خاص از به تصویر کشیدن جهان را در خود دارد که متفاوت از ماهیت زمانه ماست. از اینجا بسیار میتوان همراه شد با کسانی که «جستار/Essay» را قالب و فرم مناسب زمانه میدانند. برای مثال کتاب «سیاست جستار» (انتشار توسط نشر نی) که مجموعه مقاله/جستارهایی در اهمیت جستارنویسی و وجه سیاسی آن است یا شماره ۲ از مجله تیر که مشخصا به جستار ربط دارد، وارد گود میشوند.
اینکه راسل با همه تحلیلی بودن خود چنین فهمی از قدرت مدیوم کلام بر محتوای کلام دارد، برایم قابل توجه است.
* نکته: اینکه بایبل رو به کتاب مقدس ترجمه کنیم یا نه، بحث جالبیه واقعا. مترجم کتاب «هرمنوتیک بایبلی» در مقدمه کتاب خود طرح بحثی در این موضوع کرده است که چرا نباید بایبل را به کتاب مقدس ترجمه کنیم که به نظرم نکتهسنجی قابل توجهی است.
در ادامه تنیچند از نکات نشانهگذاری قابل توجهی که در متن بود را اینجا ردیف میکنم.
۳- اول نکته این است که ما یک «نشانهگذاری فنی و منطقی» و «نشانهگذاری ذوقی و سلیقه»ای داریم. بدین معنا که شاید نویسنده صلاح بداند و ماهیت متن آن به نوعی باشد که برای مثال بیشتر از ویرگول استفاده کند تا بهتر بتواند معنای متن را منتقل کند. برای نمونه در ترجمه یک متن/داستان ادبی انتظار حضور ویرگولهای کمتری را داریم تا در یک متن فلسفی؛ برای همین باید متوجه باشیم که بخشی از ویراستاری و نشانهگذاری به نوعیت هر متن و سلیقۀ نگارشی نویسنده بر میگردند و خیلی اسلوبهای سفت و سخت کارساز نیست.
کلا هم، افراط و تفریط در نشانهگذاری بر زیبایی متن و آراستگی تاثیر منفی دارد.
4- جا دارد اینجا نیز ثبت شود که غلامحسین مصاحب طلایهدار و نخستین کسی است که به صورت مدون قواعد نشانهگذاری فارسی را تدوین کرده است. برخی اسامی در تاریخ نشر ایران خیلی به گردن همه ما حق دارند که یکی از اینان قطعا جناب مصاحب است.
5- با اینکه این مورد کمتر به ویراستاری مربوط است، اما جالب بود:
بین استفهام انکاری و تقریری تفاوت است؛
«استفهام تقریری، پرسشی سلبی و منفی با پاسخی ایجابی و مثبت است.
مثال: در تقدیر چه کسی مرگ نیست! (همه خواهند مرد.)
استفهام انکاری، پرسشی ایجابی با پاسخی منفی است.
مثال: چه کسی حال مرا درک میکند! (هیچکس حال مرا درک نمیکند.)» (به نقل از پاورقی ص39)
نکتۀ نگارشی مهم این است که پس از استفهام انکاری و تقریری با اینکه گزاره بیانِ پرسشی دارد، اما از علامت تعجب باید استفاده کرد.
6- نویسنده در جایی میآید و تفاوت بین درنگهای ویرگول، نقطه ویرگول و نقطه را با توجه به «حد حبس نفس» توضیح میدهد:
«وقتی سخن میگوییم، اگر درنگ ما در حد نگه داشتن نفس و تجدید آن باشد، از «ویرگول» [استفاده میکنیم]؛ اما اگر دم به بازدم بینجامد؛ از «نقطه-ویرگول» استفاده میکنیم. در نهایت اگر بتوان نفس را کامل رها کرد، از «نقطه» استفاده میکنیم.»
از وقتی این نکته رو خوندم موقع خوندن متن به نفس کشیدنم توجه میکنم و واقعا سخت شده داستان. بعضا نفس تنگی میگیرم :)))
7- هرگاه نام خانوداگی بر نام کوچک مقدم گردد، بین آنها ویرگول میآید.
برای نمونه: زرینکوب، عبدالحسین
8- «هرگاه بین دو بخش جملۀ مرکب، جملۀ پیرو مقدم باشد، از نشانۀ ویرگول بین جملۀ پیرو (وابسته) و جمله پایه (هسته) استفاده میشود؛ اما اگر جملۀ پایه مقدم باشد، قبل از جملۀ پیرو، نقطه-ویرگول میآيد.
مثال: هرچند تلاشهای او موثر نبود، نشانۀ تحولی بود.
تلاشهای او موثر نبود؛ هرچند نشانۀ تحولی بود.» (ص47)
9- یکی از تفاوتهای مهم، تفاوت میان پرانتز، دو کاما و دو خط فاصله است (تمام اینان از جمله «نشانههای دربرگیرنده» اند).
عباراتی، جملهها و کلماتی که در پرانتز قرار دارند، میتوانند بدون تخریب ساختار گزاره، حذف شوند. به بیانی، عبارت داخل پرانتز جزئی از ساختار گزاره نیست.
عبارات داخل پرانتز با بَدَل که در میان دو کاما، و معترضه که در میان دو خط فاصله میآیند تفاوت دارد.
مثال:
فردوسی، سرایندۀ شاهنامه، در توس میزیست. (بدل)
فردوسی ـ که شاهنامه اثر منحصربهفرد اوست ـ در توس میزیست. (معترضه)
فردوسی (از حماسهسرایان بزرگ) در توس میزیست. (توضیحی)
۱۰- در صورتی که جمله داخل پرانتز جملهای کامل باشد نشانههای نقطه، علامت سوال و تعجب و... در درون پرانتز قرار میگیرند.
انقدر همین یه مورد برام سوال بود که نگو.
۱۱- اگر «سهنقطه/...» در پایان جمله آمده باشد، نقطه پایان جمله بدون فاصله/Space در انتهای جمله قرار خواهد گرفت. این مورد رو اشتباه استفاده میکردم.
۱۲- یکی از نقاط ضعف جدی متن عدم اشاره به نکات نگارشی در نگارش ریاضی بود. حتما باید اثری در مورد نکات نگارشی ریاضی در متون، بخونم که خییییلی مهمه.
مرحله اینه که یه سری کتاب در مورد خود ویرایش بخونم و فراتر از نشانهگذاری برم سراغش.
کتابهای فرهنگستان هم خیلی مهم و ضروری اند.
November 4, 2016
موضوع این اثر، ویرایش صوری است. درواقع، در این کتاب تقریباً از تمام نکتههایی که در مراحل مختلف آمادهسازی کتاب ازنظر صوری حائزاهمیت است، سخنی بهمیان میآید.
در بخش «مقدمه و کلیات» تاریخچهی جالبتوجهی از نشانهگذاری در زبانهای مختلف و پیدایش آن در زبان فارسی آمده است. همچنین در این قسمت به سرشناسترین و اصلیترین صاحبنظرانی که دراینزمینه سخن گفتهاند، بهترتیب تاریخی اشاره شده است.
فصل بعد، «انواع نشانههای فارسی و کاربردهای آنها» است. شوربختانه این فصل که مهمترین و پرحجمترین فصل کتاب نیز هست، آکنده است از اظهارنظرهای ذوقی و بیپایه دربارهی کاربرد نشانهها. بهعلاوه، دستهبندیهایی که از کاربرد تعداد زیادی از نشانهها ارائه شده، غالباً همپوشانی دارند. بهعبارت دیگر، یک حرف را چندین و چند بار تکرار کردهاند. شمار زیادی از قاعدههای پیشنهادشده هم آشکارا در مسیری است که خلاف جهت قاعدههای شناختهشده است. این نکته بهخودیِخود هیچ بد نیست؛ منتها کسی که چنین راهی در پیش میگیرد و نکتهای خلافِ معمول مطرح میکند، طبعاً باید بتواند با آوردن دلیلهای متقاعدکننده از نظرگاه خود دفاع کند و آن را برای مخاطب پذیرفتنی بنماید؛ حالآنکه این کتاب از چنین کوششهایی یکسره خالی است. نویسندگان در اینگونه مواقع، صرفاً قاعدههایی را توصیه و تجویز کردهاند و بسیار بهندرت برای تجویزهایشان دلیل آوردهاند. بهنظر من، این بخش از کتاب بهسبب این نوع تجویزهای نامعقول، مطلقاً اعتباری ندارد.
فصل سوم اختصاص دارد به «نشانههای کمکاربرد». در این قسمت از چند نشانهی ویرایشی و متنی دیگر سخن رفته که کمتر از دیگر نشانهها بهکار میرود؛ مثل علامت پیکان، خط مایل و ستاره.
عنوان فصل چهارم چنین است: «نشانههای اختصاری، رمزی و ویرایشی در متون.» در این فصل به نشانههای رمزی (مثل ابجد و رومی) و نیز علامتهای رایج در ویرایش کاغذی پرداخته شده و این دسته از نشانهها به مخاطب معرفی شده است. بخش سودمندی نیز به نشانههای آوایی زبان فارسی اختصاص دارد که در آن، الفبای آوانگاری بینالمللی را بهصورتی جدولبندیشده و منسجم برای آوانگاری زبان فارسی آوردهاند.
در پایان کتاب، فهرست بلندبالایی آمده است از منابعی که درزمینهی ویرایش و موضوعات مرتبط با آن تألیف شده است. این فهرست برای علاقهمندانی که بخواهند اینقبیل مباحث را دنبال کنند، راهنمایی پرفایده است.
در بخش «مقدمه و کلیات» تاریخچهی جالبتوجهی از نشانهگذاری در زبانهای مختلف و پیدایش آن در زبان فارسی آمده است. همچنین در این قسمت به سرشناسترین و اصلیترین صاحبنظرانی که دراینزمینه سخن گفتهاند، بهترتیب تاریخی اشاره شده است.
فصل بعد، «انواع نشانههای فارسی و کاربردهای آنها» است. شوربختانه این فصل که مهمترین و پرحجمترین فصل کتاب نیز هست، آکنده است از اظهارنظرهای ذوقی و بیپایه دربارهی کاربرد نشانهها. بهعلاوه، دستهبندیهایی که از کاربرد تعداد زیادی از نشانهها ارائه شده، غالباً همپوشانی دارند. بهعبارت دیگر، یک حرف را چندین و چند بار تکرار کردهاند. شمار زیادی از قاعدههای پیشنهادشده هم آشکارا در مسیری است که خلاف جهت قاعدههای شناختهشده است. این نکته بهخودیِخود هیچ بد نیست؛ منتها کسی که چنین راهی در پیش میگیرد و نکتهای خلافِ معمول مطرح میکند، طبعاً باید بتواند با آوردن دلیلهای متقاعدکننده از نظرگاه خود دفاع کند و آن را برای مخاطب پذیرفتنی بنماید؛ حالآنکه این کتاب از چنین کوششهایی یکسره خالی است. نویسندگان در اینگونه مواقع، صرفاً قاعدههایی را توصیه و تجویز کردهاند و بسیار بهندرت برای تجویزهایشان دلیل آوردهاند. بهنظر من، این بخش از کتاب بهسبب این نوع تجویزهای نامعقول، مطلقاً اعتباری ندارد.
فصل سوم اختصاص دارد به «نشانههای کمکاربرد». در این قسمت از چند نشانهی ویرایشی و متنی دیگر سخن رفته که کمتر از دیگر نشانهها بهکار میرود؛ مثل علامت پیکان، خط مایل و ستاره.
عنوان فصل چهارم چنین است: «نشانههای اختصاری، رمزی و ویرایشی در متون.» در این فصل به نشانههای رمزی (مثل ابجد و رومی) و نیز علامتهای رایج در ویرایش کاغذی پرداخته شده و این دسته از نشانهها به مخاطب معرفی شده است. بخش سودمندی نیز به نشانههای آوایی زبان فارسی اختصاص دارد که در آن، الفبای آوانگاری بینالمللی را بهصورتی جدولبندیشده و منسجم برای آوانگاری زبان فارسی آوردهاند.
در پایان کتاب، فهرست بلندبالایی آمده است از منابعی که درزمینهی ویرایش و موضوعات مرتبط با آن تألیف شده است. این فهرست برای علاقهمندانی که بخواهند اینقبیل مباحث را دنبال کنند، راهنمایی پرفایده است.
March 25, 2021
کتابی واجب برای هرکس که مینویسد.
Read
June 15, 2023یادش بخیر، استادمون اینو تو دانشگاه تدریس میکرد که خودش هم نویسندهی کتاب هست
Read
September 9, 2020کتاب دانش نشانهگذاری در خط فارسی اثر مشترک دکتر ناصر نیکوبخت و دکتر سید علی قاسم زاده توسط نشر چشمه به چاپ رسیده است.
نشانهگذاری علائم و نشانههایی است که به خواندن و فهم درست مطالب برای خوانندگان، کمک میکند. درواقع، نشانهگذاری، روشی است برای آسانسازی خواندن متن. نشانهگذاری در خط فارسی پیشینهای کهن دارد و در خطهای ایرانی پیش از اسلام علائمی مبنی بر وجود نشانهگذاری، وجود دارد. از دوران کهن تاکنون، نشانههای نقطهگذاری با تقلید و بهکارگیری نویسندگان و مترجمان ایرانی، در خط فارسی بسیار پیشرفت داشته است و کتابها و مقالات فراوانی در رابطه با این موضوع منتشر شدهاند. در سرتاسر کتاب، به تعریفها و کاربرد اصلی نشانههای نقطهگذاری در خط فارسی اشاره شده است و مثالهای متنوعی از این مطالب وجود دارد که میتواند روند یادگیری موضوعات کتاب را آسانتر کند. این کتاب، منبع جامعی برای دانشجویان، پژوهشگران، مؤلفان، مترجمان و ویراستاران میباشد و میتواند در راه دستیابی به اهداف تمام کسانی که میخواهند خدمتی به ادبیات فارسی کنند، کمک مناسبی باشد.
https://www.ketabane.org/book/%DA%A9%...
نشانهگذاری علائم و نشانههایی است که به خواندن و فهم درست مطالب برای خوانندگان، کمک میکند. درواقع، نشانهگذاری، روشی است برای آسانسازی خواندن متن. نشانهگذاری در خط فارسی پیشینهای کهن دارد و در خطهای ایرانی پیش از اسلام علائمی مبنی بر وجود نشانهگذاری، وجود دارد. از دوران کهن تاکنون، نشانههای نقطهگذاری با تقلید و بهکارگیری نویسندگان و مترجمان ایرانی، در خط فارسی بسیار پیشرفت داشته است و کتابها و مقالات فراوانی در رابطه با این موضوع منتشر شدهاند. در سرتاسر کتاب، به تعریفها و کاربرد اصلی نشانههای نقطهگذاری در خط فارسی اشاره شده است و مثالهای متنوعی از این مطالب وجود دارد که میتواند روند یادگیری موضوعات کتاب را آسانتر کند. این کتاب، منبع جامعی برای دانشجویان، پژوهشگران، مؤلفان، مترجمان و ویراستاران میباشد و میتواند در راه دستیابی به اهداف تمام کسانی که میخواهند خدمتی به ادبیات فارسی کنند، کمک مناسبی باشد.
https://www.ketabane.org/book/%DA%A9%...
November 4, 2022
در مجموع کتاب خوبیه. با مقدمهی مناسبی شروع میشه اما بعضی جاها تکرار مکررات زیاده. با این حال برای کسی که کارش با نوشتن درگیره کتاب مناسبیه.
Displaying 1 - 6 of 6 reviews