‘Bint, of de kroning der schoften’
In 1935 verscheen er een artikel met de naam ‘Bint, of de kroning der schoften’, geschreven door Dirk Costers. Dit artikel bevatte hevige kritiek op de korte roman van Ferdinand Bordewijk: Bint. Met dit artikel bracht Costers het boek in verband met het nationaalsocialisme. Maar is deze kritiek wel terecht?
Ferdinand Bordewijk werd in 1884 geboren te Amsterdam als Ferdinand Johan Wilhelm Christiaan Karel Emil. Bordewijk studeerde rechten in Leiden en promoveerde in 1912 aan de Rijksuniversiteit te Leiden tot doctor in de rechtswetenschap; hij promoveerde op dertig stellingen. Naast zijn baan als advocaat schreef hij ook romans, novelles, poëzie, proza, toneel, kritieken en parodieën. Zijn bekendste werken zijn Blokken(1931), Knorrende beesten (1933) en Bint (1934).
Er wordt wel eens gezegd dat Bint is gebaseerd op zijn eigen ervaringen als docent handelsrecht aan de Handelsschool te Den Haag. Bint gaat over een school, waar sterke leerlingen worden opgeleid, onder het bewind van het schoolhoofd, Bint. Het verhaal is verteld vanuit het perspectief van een nieuwe leraar op de school, De Bree. De Bree heeft geen lerarenopleiding gehad, en is oorspronkelijk ook niet van plan langer dan een jaar les te blijven geven op de school. Tot hij Bint en zijn ideeën ontmoet.
Deze manier van denken houdt in dat de school harde, zelfstandige, sterke mensen kweekt, die niet als individuele personen maar als een geheel worden gezien. Hierin gaat Bint, en met hem ook de rest van de schoolleiding en docenten, erg ver. Bint vindt discipline en tucht in zijn school namelijk erg belangrijk. Zo belangrijk, dat er geen leerlingen worden toegelaten, omdat de ouders het oneens zijn met de strenge schoolleiding. Hij wil dat zijn leerlingen op sterke plekken in de maatschappij komen te staan.
Ook eist Bint van zijn leerlingen een grote mate van zelfdiscipline. Een leerling pleegde zelfmoord omdat hij een slecht rapport had. Deze leerling haalde een onvoldoende omdat hij voor zijn familie moest zorgen, veel werkte en te weinig sliep. Bint had dit zien aankomen en kunnen voorkomen maar deed niets. Deze zelfmoord leidde tot verzet en Bint noemde dit verzet ‘een zuivering van de school’.
Je zou dus wel kunnen stellen dat er een verband bestaat tussen surrealisme en dit boek, dit boek heeft de neiging om de lezer te choqueren. Er gebeuren zo veel dingen die onwerkelijk en onmenselijk lijken te zijn, maar toch worden ze zeer realistisch beschreven.
Daarnaast zou je ook verbanden kunnen leggen tussen dit boek en het expressionisme. Bint is vergelijkbaar met Blokken, met uitzondering van de expressionistische kenmerken. De beschrijvingen zijn niet nuchter (zoals in Blokken) maar juist visionair en fantastisch.
Bovendien is de stijl van Bordewijk zeer kenmerkend, hij beschrijft alle gebeurtenissen in korte, zinnen met weinig bijvoeglijke naamwoorden, en soms lijkt het zelfs of hij delen van zinnen heeft weggelaten.
Een verklaring van deze stijl kan worden gezocht in de tijd waarin Bordewijk leefde, het zogenaamde Interbellum. In deze periode heerste er veel onzekerheid, en kunst werd in deze tijd ‘zakelijker’ benaderd. De literaire stroming die hierbij hoort noemen we ‘Nieuwe Zakelijkheid’ een stroming waar ook Bordewijk tot behoort. Deze stijl kenmerkt zich door korte, bondige zinnen waaruit al het overbodige is weggehaald.
Bint kan net als Blokken opgevat worden als dystopie, een plek waar men liever niet zou willen zijn. In beide boeken is de individu ondergeschikt aan het geheel, en op deze individu wordt gecontroleerd door een dictator.
Bint lijkt wel een uitvergroot karakter te zijn van het geheel. De personages zijn uitvergroot, maar erg vergelijkbaar met een reële klas. Bint zet zicht af tegen de maatschappij van die tijd,en heeft een eigen visie wat betreft de situatie op een school en over hoe het op een school zou moeten zijn.
Deze visie van Bint met betrekking tot het onderwijs is niet vergelijkbaar met nu. Nu gaat het in het onderwijs met name om de ontwikkeling van het individu. In het huidige onderwijssysteem is discipline en zelfdiscipline zeker nog van belang, maar dit is niet vergelijkbaar met de mate van discipline en zelfdiscipline in het boek. Dit boek zou wel gezien kunnen worden als aanbeveling voor een meer persoonlijke en individuele benadering van leerlingen.
Daarnaast zijn ook de maatschappelijke en politieke ideeën van die tijd erg belangrijk, om dit boek te begrijpen. Bint is geschreven in 1934, vlak voor de Tweede Wereldoorlog. Hoogstwaarschijnlijk wou Bordewijk de lezer waarschuwen voor het nationaalsocialisme en het fascisme, de twee belangrijkste stromingen in de Tweede Wereldoorlog. Deze twee stromingen maken het individu ondergeschikt aan de massa, en dat is net waar het in de school van Bint om gaat.
Persoonlijk zou ik dit boek zeker aanraden. Toch zou ik ook aanraden, om je iets te verdiepen in de stof voordat je dit boek gaat lezen, op deze manier begrijp je het boek beter. Met name de achterliggende gedachten tegen het fascisme en nationaalsocialisme zijn naar mijn mening erg waardevol voor de lezer. Daarnaast is ook het taalgebruik prachtig, het heeft echt een toegevoegde waarde aan dit boek.
Al met al is Bint een prachtig boek, en een echte aanrader. Al moet je je als lezer wel willen verdiepen in de achterliggende gedachten.