What do you think?
Rate this book
Ik kom terug
Na een lang leven van zwijgen en buitensluiten begint een moeder opeens te praten tegen haar zoon – aarzelende ontboezemingen over grensoverschrijdende liefde, verraad en drie oorlogen. Hij, een romanschrijver, mag haar biograaf worden, maar er is een voorwaarde: hij moet haar een zachte dood bezorgen.
Ik kom terug is een tragikomedie over het woeste leven van een vrouw die terugkijkt op haar eeuw.
Ik kom terug is een tragikomedie over het woeste leven van een vrouw die terugkijkt op haar eeuw.
288 pages, Paperback
First published October 30, 2014
62 people are currently reading
1158 people want to read
About the author
Adriaan van Dis
93 books193 followersAdriaan van Dis is a Dutch writer, journalist and TV presenter, who debuted as writer in 1983 with the novel Nathan Sid. That same year he debuted as a TV presenter as host for the book talkshow Hier is... Adriaan van Dis. The show lasted until 1992 and was repeated once in 2013 in honor of the Dutch book week and every year since, once a year during the Dutch book week. In 2017 he said that it was the last show unless he would be able to get a very special writer in the programme. He succeeded and interviewed Stephen Fry in March 2018 in what will probably be the last Hier is... Adriaan van Dis
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 242 reviews
May 3, 2018
In dit boek heeft van Dis zijn moeder 99-jarige begraven. Denk vooral niet dat dit een sentimenteel verhaal is geworden. Integendeel. Hij heeft het oude mens in haar laatste levensmaanden op de rooster gelegd, haar uitgevraagd, soms uitgescholden, op zoek naar antwoorden op de vele vragen van zijn leven. Waarom heeft die moeder hem - de bastaard - nooit aangeraakt, geknuffeld of gezoend? Waarom repte ze nooit met een woord over haar leven in Nederlands-Indië waar ze als 18-jarige naartoe was gevlucht met een bruine officier die ze in Nederland had leren kennen en op wie ze smoorverliefd was geworden. Dit tot grote verbijstering en schande van haar zeer christelijke, zeer rijke boerenfamilie. Waarom hebben ze na hun terugkeer uit de kampen zo lang in armoede geleefd? Waarom moest hij zich zo keurig gedragen bij de Waldenzische tantes? Ging het om de erfenis? En vooral: wat zit er in die zorgvuldig afgesloten kist waarvan ze de zilveren sleutel aan een kettinkje om haar hals draagt?
Kort voor moeders dood, sluit de schrijver een verbintenis met haar af. Zij zal hem de zo begeerde stof leveren voor zijn moederbiografie, in ruil voor een zachte dood die hij haar moet bezorgen. Maar, hoewel bijna honderd, is ze kerngezond, leest ze dagelijks de kranten (zonder bril!) en heeft ze een gehoor als een jachthond. 'Wij gaan uw moeder niet vermoorden', zeggen de artsen bij wie hij haar verzoek voor euthanasie overbracht.
Dit is een schrijnende roman geworden die tot diep in het vlees snijdt. Volgens van Dis zelf zit er veel fictie in en heeft hij nog lang niet alles gebruikt dat zij hem verteld heeft. Maar je kan er niet onderuit: dit hele verhaal komt als levensecht en authentiek over en zeker 90% ervan moet de volle waarheid zijn. Als zijn moeder écht terugkomt na haar dood (ze geloofde heel erg in zielsverhuizing) zal hij ongetwijfeld nog met haar te maken krijgen, want ik kan me moeilijk voorstellen dat dit de biografie is geworden die zij in gedachten had.
Een zeer lezenswaardig boek, waaruit maar al te duidelijk wordt dat niet alle ouders van hun kinderen houden en niet alle kinderen van hun ouders.
Kort voor moeders dood, sluit de schrijver een verbintenis met haar af. Zij zal hem de zo begeerde stof leveren voor zijn moederbiografie, in ruil voor een zachte dood die hij haar moet bezorgen. Maar, hoewel bijna honderd, is ze kerngezond, leest ze dagelijks de kranten (zonder bril!) en heeft ze een gehoor als een jachthond. 'Wij gaan uw moeder niet vermoorden', zeggen de artsen bij wie hij haar verzoek voor euthanasie overbracht.
Dit is een schrijnende roman geworden die tot diep in het vlees snijdt. Volgens van Dis zelf zit er veel fictie in en heeft hij nog lang niet alles gebruikt dat zij hem verteld heeft. Maar je kan er niet onderuit: dit hele verhaal komt als levensecht en authentiek over en zeker 90% ervan moet de volle waarheid zijn. Als zijn moeder écht terugkomt na haar dood (ze geloofde heel erg in zielsverhuizing) zal hij ongetwijfeld nog met haar te maken krijgen, want ik kan me moeilijk voorstellen dat dit de biografie is geworden die zij in gedachten had.
Een zeer lezenswaardig boek, waaruit maar al te duidelijk wordt dat niet alle ouders van hun kinderen houden en niet alle kinderen van hun ouders.
June 23, 2015
wat een boek!
Ik buig diep voor moeder en zoon die dit prachtige werk samen maakten, een leven van afstoten en graag zien, van verbergen en verzwijgen, zoals die generatie deed. Sterk, héél sterk.
Ik ben geheel ontroerd door die sterke oude dame, de schijn ophouden, en ook door de zoon die wil behagen, die goed wil doen en die mee ongeduldig op haar einde wacht.
Ik heb enorm van dit werk genoten en zoals Van Dis schrijft op de laatste bladzijde "En mijn moeder? Lijkt ze op de vrouw zoals anderen haar hebben gekend? Ik schrijf over de indruk die zij op mij heeft achtergelaten."
De anderen kennen jouw moeder niet, maar jij kent niet de vrouw die de anderen kennen.
Ik buig diep voor moeder en zoon die dit prachtige werk samen maakten, een leven van afstoten en graag zien, van verbergen en verzwijgen, zoals die generatie deed. Sterk, héél sterk.
Ik ben geheel ontroerd door die sterke oude dame, de schijn ophouden, en ook door de zoon die wil behagen, die goed wil doen en die mee ongeduldig op haar einde wacht.
Ik heb enorm van dit werk genoten en zoals Van Dis schrijft op de laatste bladzijde "En mijn moeder? Lijkt ze op de vrouw zoals anderen haar hebben gekend? Ik schrijf over de indruk die zij op mij heeft achtergelaten."
De anderen kennen jouw moeder niet, maar jij kent niet de vrouw die de anderen kennen.
February 10, 2015
Mooi, mooi boek! Persoonlijk, ontroerend en bijzonder eerlijk. Confronterend ook!
‘jij praat in mij en ik in jou, samen één stem'
Van Dis schrijft over zijn esoterische moeder, een bijzondere vrouw die als jonge boerendochter ‘over de kleurlijn stapt', trouwt met een donkere Indische militair en vertrekt naar Indië. Na de 2e Wereldoorlog komt ze, zwanger, met een andere man, drie dochters en een Indische kist weer naar Nederland. Moeder heeft nooit over die tijd willen praten maar nu aan het eind van haar leven wel onder het motto: 'Jij een verhaal, ik een pil'.
De moeder/zoonverhouding was altijd erg afstandelijk en feitelijk is de schrijver (ook nu nog als 65plusser) ‘nog steeds een aanhankelijke zoon op zoek naar een liefhebbende moeder. Hoe vreeslijk het ook klinkt.’ Adriaans vrienden vonden haar wel geweldig: ze voorspelde de toekomst ze trok horoscopen, deed aan handlezen. Langzaam vinden en naderen moeder en zoon elkaar toch min of meer.
Mooi, gevoelig geschreven.
‘Ik maak het gat groter. Je stribbelt niet tegen. Niet meer. We kijken niet weg, we sissen niet uit. Laat maar vloeien. En ij steekt in mij, er is geen ontkomen meer aan. Prik prik. Je laat mij toe, ik laat jou toe. Langzaam breken we uit onze kluis en we knipperen met onze ogen.'
En oja prachtige laatste pagina’s waarin je toch zeker de liefde leest.
‘jij praat in mij en ik in jou, samen één stem'
Van Dis schrijft over zijn esoterische moeder, een bijzondere vrouw die als jonge boerendochter ‘over de kleurlijn stapt', trouwt met een donkere Indische militair en vertrekt naar Indië. Na de 2e Wereldoorlog komt ze, zwanger, met een andere man, drie dochters en een Indische kist weer naar Nederland. Moeder heeft nooit over die tijd willen praten maar nu aan het eind van haar leven wel onder het motto: 'Jij een verhaal, ik een pil'.
De moeder/zoonverhouding was altijd erg afstandelijk en feitelijk is de schrijver (ook nu nog als 65plusser) ‘nog steeds een aanhankelijke zoon op zoek naar een liefhebbende moeder. Hoe vreeslijk het ook klinkt.’ Adriaans vrienden vonden haar wel geweldig: ze voorspelde de toekomst ze trok horoscopen, deed aan handlezen. Langzaam vinden en naderen moeder en zoon elkaar toch min of meer.
Mooi, gevoelig geschreven.
‘Ik maak het gat groter. Je stribbelt niet tegen. Niet meer. We kijken niet weg, we sissen niet uit. Laat maar vloeien. En ij steekt in mij, er is geen ontkomen meer aan. Prik prik. Je laat mij toe, ik laat jou toe. Langzaam breken we uit onze kluis en we knipperen met onze ogen.'
En oja prachtige laatste pagina’s waarin je toch zeker de liefde leest.
March 26, 2020
De luisterversie is een voorgelezen kunstwerkje door Van Dis himself. Zangerig, poëtisch, en toch ook spannend.
August 18, 2023
In 2014 publiceerde Adriaan van Dis het autobiografische Ik kom terug. Daarin een hoofdrol voor zijn moeder en haar Indische verleden.
In beeldende observaties en zelfbespottende bespiegelingen vertelt Van Dis hoe hij na de economische crisis zijn appartement in Parijs verkoopt ('mijn geld was bijna op' - p52), terugkeert naar Nederland en zijn alleenstaande oude moeder weer eens bezoekt in een 'ouderwets rusthuis niet ver van de kust'.
Sinds hij weer in Nederland woont, neemt het contact met zijn moeder geleidelijk toe: in eerste instantie telefonisch, later met fysieke ontmoetingen. Al vroeg besluit Van Dis om de verhalen die zijn moeder hem vertelt vast te leggen. Dat lijkt op een ruil: 'Ik zal haar verlossen. Verlossen van verhalen, en als ik flink ben zal ik haar verlossen van het leven en haar hand vasthouden'. (p63).
Vanaf dat moment kreeg het verhaal me tot het einde te pakken. Ik las dit boek na het Indonesiëboek Revolusi van David van Reybrouck en dat hielp me om Indische begrippen, vijandige groepen en de rol van de Japanners beter te snappen.
In beeldende observaties en zelfbespottende bespiegelingen vertelt Van Dis hoe hij na de economische crisis zijn appartement in Parijs verkoopt ('mijn geld was bijna op' - p52), terugkeert naar Nederland en zijn alleenstaande oude moeder weer eens bezoekt in een 'ouderwets rusthuis niet ver van de kust'.
Sinds hij weer in Nederland woont, neemt het contact met zijn moeder geleidelijk toe: in eerste instantie telefonisch, later met fysieke ontmoetingen. Al vroeg besluit Van Dis om de verhalen die zijn moeder hem vertelt vast te leggen. Dat lijkt op een ruil: 'Ik zal haar verlossen. Verlossen van verhalen, en als ik flink ben zal ik haar verlossen van het leven en haar hand vasthouden'. (p63).
Vanaf dat moment kreeg het verhaal me tot het einde te pakken. Ik las dit boek na het Indonesiëboek Revolusi van David van Reybrouck en dat hielp me om Indische begrippen, vijandige groepen en de rol van de Japanners beter te snappen.
June 25, 2016
Een prachtig boek over de emotionele kloof tussen een moeder en haar zoon - zo mooi geschreven, soms grappig, soms pijnlijk, soms ontroerend. Van Dis beschrijft treffend hoe een kind, van 60 jaar, nog steeds hunkert naar de liefde en de bevestiging van zijn moeder, hoe dat nooit overgaat, hoe dat verlangen ook nooit gestild wordt.
Soms staat een schrijver jaren op je leeslijstje en je komt er niet toe om een boek van hem te lezen, en dan lees je uiteindelijk toch dat ene boek en wil je meteen het volledige oeuvre aanvatten... dit is het effect dat 'Ik kom terug' op mij heeft.
Soms staat een schrijver jaren op je leeslijstje en je komt er niet toe om een boek van hem te lezen, en dan lees je uiteindelijk toch dat ene boek en wil je meteen het volledige oeuvre aanvatten... dit is het effect dat 'Ik kom terug' op mij heeft.
August 17, 2023
Een heel mooi, integer boek over de moeder van Adriaan van Dis en hun relatie. Een boek over moeder en Zeeland, moeder en Nederlands-Indië maar nadrukkelijk ook over sterven en hoe je dat op een menswaardige manier kunt doen. Ik las pas geleden 'Magdalena', een min of meer vergelijkbaar boek van Maarten 't Hart over zijn moeder.'Ik kom terug' vind ik persoonlijk veel beter.
15 -8-2023. Herlezen. Blijf het mooi vinden
15 -8-2023. Herlezen. Blijf het mooi vinden
January 5, 2017
Adriaan van Dis‘ Mutter hat niemals etwas aus ihrem Leben erzählt. Ihre Erinnerungen lagerten in einer Truhe, die sie als einzigen Besitz aus dem Übergangsheim für Repatriierte in die eigene Wohnung brachte und deren Schlüssel sie stets an einer Kette um den Hals trug. Obwohl ihre Kräfte sie allmählich verlassen, verschließt und verbirgt sie noch immer jedes Stück Papier, als wollte sie ihrem Sohn etwas verheimlichen. Nun ist die körperlich hinfällige alte Dame fast 100 Jahre alt und ihrem Sohn fällt es zusehends schwerer, sie in ihrer Altenwohnung zu betreuen. Das Verhältnis zu seiner Mutter war stets ein Kampf, der längst nicht zu Ende ist; denn noch hält sie alle Schlüssel in der Hand.
Gesprochen wurde in der Familie nicht über die Kindheit der drei älteren Halbschwestern in Indonesien und nicht über die psychische Krankheit von Adrians leiblichem Vater, der in japanischer Gefangenschaft Furchtbares mitgemacht haben musste. Wegen dieses Wahnsinns in der Familie war der Autor Jahre in Psychotherapie. Van Dis‘ Mutter will ihrem Leben selbstbestimmt ein Ende bereiten und trotzt ihm das Versprechen ab, dass sie nur um den Preis von früher erzählt, dass ihr Sohn ihr zum Tod verhilft. Zum Ende ihres Lebens kehrt lange Verdrängtes wieder zurück. Sie spricht wieder Malaysisch, telefoniert, erzählt ihre Schwebegeschichten, bei denen die Gedanken in alle Richtungen schweben. Aus Fragmenten kann der Sohn die Familiengeschichte zusammenfügen von der Landpomeranze, die sich in den Niederlanden in einen schneidigen Indonesier verliebt und ihm ans andere Ende der Welt folgt. Er erfährt von den Zumutungen des Tropenklimas, vom Alleinsein als Frau in einer reinen Männerwelt und der Internierung selbst der Frauen durch die Japaner.
Der Kampf mit den Erinnerungen führt auch zur Versöhnung mit der Scham des Sohns über seine verrückte Mutter, die seiner ersten Freundin ihr Schicksal aus der Hand las, während er sich dafür in Grund und Boden schämte. Am Ende taucht der Brief eines befreundeten deutschen Arztes auf, der aus dem Lager-Lazarett beim Bau der Thailand-Burma-Eisenbahn berichtet. Für van Dis kann dieses Zeitzeugnis das letzte Tüpfelchen zum Verständnis gewesen sein, warum seine Mutter ihr Leben lang unter allen Umständen hartnäckig ihre Gefühle verbergen musste – auch gegenüber ihren Kindern.
Adrian van Dis veröffentlicht die beeindruckende Geschichte seiner Mutter als Roman, dessen biografischer Anteil deutlich zu erkennen ist.
Gesprochen wurde in der Familie nicht über die Kindheit der drei älteren Halbschwestern in Indonesien und nicht über die psychische Krankheit von Adrians leiblichem Vater, der in japanischer Gefangenschaft Furchtbares mitgemacht haben musste. Wegen dieses Wahnsinns in der Familie war der Autor Jahre in Psychotherapie. Van Dis‘ Mutter will ihrem Leben selbstbestimmt ein Ende bereiten und trotzt ihm das Versprechen ab, dass sie nur um den Preis von früher erzählt, dass ihr Sohn ihr zum Tod verhilft. Zum Ende ihres Lebens kehrt lange Verdrängtes wieder zurück. Sie spricht wieder Malaysisch, telefoniert, erzählt ihre Schwebegeschichten, bei denen die Gedanken in alle Richtungen schweben. Aus Fragmenten kann der Sohn die Familiengeschichte zusammenfügen von der Landpomeranze, die sich in den Niederlanden in einen schneidigen Indonesier verliebt und ihm ans andere Ende der Welt folgt. Er erfährt von den Zumutungen des Tropenklimas, vom Alleinsein als Frau in einer reinen Männerwelt und der Internierung selbst der Frauen durch die Japaner.
Der Kampf mit den Erinnerungen führt auch zur Versöhnung mit der Scham des Sohns über seine verrückte Mutter, die seiner ersten Freundin ihr Schicksal aus der Hand las, während er sich dafür in Grund und Boden schämte. Am Ende taucht der Brief eines befreundeten deutschen Arztes auf, der aus dem Lager-Lazarett beim Bau der Thailand-Burma-Eisenbahn berichtet. Für van Dis kann dieses Zeitzeugnis das letzte Tüpfelchen zum Verständnis gewesen sein, warum seine Mutter ihr Leben lang unter allen Umständen hartnäckig ihre Gefühle verbergen musste – auch gegenüber ihren Kindern.
Adrian van Dis veröffentlicht die beeindruckende Geschichte seiner Mutter als Roman, dessen biografischer Anteil deutlich zu erkennen ist.
March 15, 2015
Dreigende titel trouwens: "ik kom terug". ik was niet enthousiast over dit boek. Na Sprakeloos (Tom Lanoye), Arnon Grünberg ervoer ik dit als het zoveelste moeder- zoon boek. En dan nog de twijfel: waar gaat dit boek nou eigenlijk echt over? Over:
- Van Dis' moeder is Zeeuwse die naar Nederlands Indie vertrekt. Dat is al een verhaal; en een heel bijzonder verhaal. Hoe overleef je als vrouw van een officier afgelegen plekken in Nederlands- Indie? En: hoe overleef je - met drie dochters- het Jappenkamp? (Overigens herken ik dan ik het verhaal van de dokter op wie Mama verliefd werd ook weer de figuren die in Flanagan's "The Narrow Way to the Deep North" een rol spelen; echt een aanrader) of over
- de moeizame relatie tussen een moeder ( zelfs over een heel - samengesteld en getraumatiseerd gezin- ) en haar zoon of over
- afscheid nemen en sterven; en in hoeverre je daarbij mag helpen.
Ik heb het boek geboeid gelezen. Ook natuurlijk uit een soort voyeurisme; het gaat immers om het prive leven van een beroemd Nederlands auteur. En ook vanuit het geboeid zijn door zo'n afscheidsproces: is het ooit af en klaar. En wat willen we nog een hoop op het laatste moment (absolutie? Gelijk? De waarheid? Het snappen? ....) Maar de drie verhaallijnen maakten dat ik het boek onaf vond. Breed en verkennend. van alle verhalen iets, maar niets is volledig uitgewerkt.
- Van Dis' moeder is Zeeuwse die naar Nederlands Indie vertrekt. Dat is al een verhaal; en een heel bijzonder verhaal. Hoe overleef je als vrouw van een officier afgelegen plekken in Nederlands- Indie? En: hoe overleef je - met drie dochters- het Jappenkamp? (Overigens herken ik dan ik het verhaal van de dokter op wie Mama verliefd werd ook weer de figuren die in Flanagan's "The Narrow Way to the Deep North" een rol spelen; echt een aanrader) of over
- de moeizame relatie tussen een moeder ( zelfs over een heel - samengesteld en getraumatiseerd gezin- ) en haar zoon of over
- afscheid nemen en sterven; en in hoeverre je daarbij mag helpen.
Ik heb het boek geboeid gelezen. Ook natuurlijk uit een soort voyeurisme; het gaat immers om het prive leven van een beroemd Nederlands auteur. En ook vanuit het geboeid zijn door zo'n afscheidsproces: is het ooit af en klaar. En wat willen we nog een hoop op het laatste moment (absolutie? Gelijk? De waarheid? Het snappen? ....) Maar de drie verhaallijnen maakten dat ik het boek onaf vond. Breed en verkennend. van alle verhalen iets, maar niets is volledig uitgewerkt.
October 21, 2015
Een mooi boek. Voornamelijk omdat Adriaan van Dis het zelf heeft voorgelezen. Soms met passende muziek erbij. Veel Indische gewoonten en gebruiken.
Kan niet beoordelen of dit boek even mooi is om te lezen als om te luisteren.
Kan niet beoordelen of dit boek even mooi is om te lezen als om te luisteren.
December 22, 2014
Mooi en soms ook herkenbaar.
October 2, 2016
Prachtig, ontroerend maar ook 'bijtend' boek. 4,5 ster en ja, 'ze komt terug'.
September 17, 2020
Prachtig boek. In wat steekwoorden: waarachtig, ingetogen, tongue in check, dunne lijn tussen liefde en haat, vrede en strijd, aantrekken en afstoten. Puur vond ik het. Mooi.
January 29, 2025
Rauw, eerlijk, openhartig en recht voor zijn raap. Van Dis vertelt het levens- en liefdesverhaal van zijn 99-jaar oude moeder en onderzoekt zijn relatie met haar. Hij schuwt de pijnlijke aanvaringen niet en weet die krachtige zinnen te vatten. Wel vond ik het verhaal te veel en lang uitweiden over de laatste maanden van zijn moeders leven, de lijdensweg naar het einde toe.
Het boek is fantastisch voorgelezen door de schrijver zelf. 3,5 ⭐️
Het boek is fantastisch voorgelezen door de schrijver zelf. 3,5 ⭐️
April 24, 2025
Práchtig, indringend, puur, beeldend, ruw, eerlijk, wát een geweldige schrijver is Van Dis. Hij laat je aan de tafel zitten, terwijl hij de verhalen van zijn moeder optekent, hij laat je meereizen in zijn moeders eigengereidheid en verhalen, hij laat je met hem mijmeren en ijsberen in zijn gastenslaapkamer, en je bent erbij als hij het glas heft in Parijs.
September 7, 2025
Ik begrijp dat het een mooi boek is over een verstoorde relatie tussen moeder en zoon met daar doorheen een oorlogstrauma en hoe dat doorleeft binnen generaties. Toch kwam ik er niet doorheen en greep het me niet.
November 24, 2025
Prachtig!
January 31, 2022
Mooie verhalende uiteenzetting die de geschiedenis van Van Dis blootlegt, vanuit het sterfbed van zijn moeder. Boeiende passages over gebeurtenissen in Indië, soms wat kabbelend.
June 17, 2015
Prachtig, persoonlijk en eerlijk relaas over een zoon en zijn moeder. Het ongemak en de ingehouden humor spat er vanaf.
Het verhaal is er één van toenadering van een moeder en zoon die eigenlijk altijd langs elkaar heen lijken te hebben geleefd: 'Ik zocht het buitenleven in het craquelé van haar gelooide huid, in de diepe plooien om haar scherpe mond. Zo dicht had ik in jaren niet naast mijn moeder gezeten.'
Van Dis is bastaardzoon, hoort eigenlijk nergens bij. De familie van zijn moeder wilde hem eigenlijk niet; daarom heeft hij ook geen twee voornamen, net als de rest. Maar het boerenverleden van zijn moeder was verdrongen door haar Tweede Land Indië. Een land dat echter voor Adriaan net zo onbereikbaar bleef als zijn moeders familie. Hij voelt zich dan ook aan alle kanten buitengesloten, wat wordt gesymboliseerd door de kist die zijn moeder meenam uit Indië en altijd op slot zit. Tot bloedens toe vechten ze daarom, maar Adriaan kijkt er nooit in. Het tekent zowel de eerste als laatste regels van het boek: "We stonden tegenover elkaar, mijn moeder en ik." Maar ze komen tot elkaar als zijn moeder hem nodig heeft voor haar euthanasiewens. Zij gaat hem haar levensverhalen vertellen, en hij helpt haar daar mee, dat is de deal. 'Ik zal haar verlossen. Verlossen van verhalen, en als ik flink ben zal ik haar verlossen van het leven en haar hand vasthouden.'En zijn moeder: 'Jij een verhaal, ik een pil.'
Steeds weer diept Adriaan een verhaal bij zijn moeder op en schetst zo het bestaan van een boerendochter met twee Indische mannen, een minnaar, oorlogsleed en een bastaardzoon.Laagje voor laagje komt hij dichter bij. Maar als het op het einde loopt vertrekt Adriaan toch voor een literaire beurs naar Parijs, 'in het volle besef van zijn lafhartigheid'. Moeder en zoon nemen afscheid, voor het laatst. Het was goed zo.
"Ik kom terug" is mooi geschreven en staat vol prachtige zinnen en statements van een stokoude moeder:
'Beter een boek op bezoek dan een mens'.
'Er zit vaak niks anders op dan je gelukkig te liegen'.
'Je karakter slijt niet als je ouder wordt, het kookt in, de kern komt boven. We worden allemaal een bouillonblokje van onze eigen soep.'
Maar ook Adriaan's eigen overpeinzingen zijn niet mis:
'Een tuinier leeft in de toekomst. Een tuinier ziet leven in de dood.' 'Tuinieren is verhalen doorgeven, aarzelend, maar ze kwamen onvermijdelijk los als je in de aarde woelde.'
Kortom, een aanrader.
Het verhaal is er één van toenadering van een moeder en zoon die eigenlijk altijd langs elkaar heen lijken te hebben geleefd: 'Ik zocht het buitenleven in het craquelé van haar gelooide huid, in de diepe plooien om haar scherpe mond. Zo dicht had ik in jaren niet naast mijn moeder gezeten.'
Van Dis is bastaardzoon, hoort eigenlijk nergens bij. De familie van zijn moeder wilde hem eigenlijk niet; daarom heeft hij ook geen twee voornamen, net als de rest. Maar het boerenverleden van zijn moeder was verdrongen door haar Tweede Land Indië. Een land dat echter voor Adriaan net zo onbereikbaar bleef als zijn moeders familie. Hij voelt zich dan ook aan alle kanten buitengesloten, wat wordt gesymboliseerd door de kist die zijn moeder meenam uit Indië en altijd op slot zit. Tot bloedens toe vechten ze daarom, maar Adriaan kijkt er nooit in. Het tekent zowel de eerste als laatste regels van het boek: "We stonden tegenover elkaar, mijn moeder en ik." Maar ze komen tot elkaar als zijn moeder hem nodig heeft voor haar euthanasiewens. Zij gaat hem haar levensverhalen vertellen, en hij helpt haar daar mee, dat is de deal. 'Ik zal haar verlossen. Verlossen van verhalen, en als ik flink ben zal ik haar verlossen van het leven en haar hand vasthouden.'En zijn moeder: 'Jij een verhaal, ik een pil.'
Steeds weer diept Adriaan een verhaal bij zijn moeder op en schetst zo het bestaan van een boerendochter met twee Indische mannen, een minnaar, oorlogsleed en een bastaardzoon.Laagje voor laagje komt hij dichter bij. Maar als het op het einde loopt vertrekt Adriaan toch voor een literaire beurs naar Parijs, 'in het volle besef van zijn lafhartigheid'. Moeder en zoon nemen afscheid, voor het laatst. Het was goed zo.
"Ik kom terug" is mooi geschreven en staat vol prachtige zinnen en statements van een stokoude moeder:
'Beter een boek op bezoek dan een mens'.
'Er zit vaak niks anders op dan je gelukkig te liegen'.
'Je karakter slijt niet als je ouder wordt, het kookt in, de kern komt boven. We worden allemaal een bouillonblokje van onze eigen soep.'
Maar ook Adriaan's eigen overpeinzingen zijn niet mis:
'Een tuinier leeft in de toekomst. Een tuinier ziet leven in de dood.' 'Tuinieren is verhalen doorgeven, aarzelend, maar ze kwamen onvermijdelijk los als je in de aarde woelde.'
Kortom, een aanrader.
January 17, 2015
Sinterklaascadeau. Ga vanavond beginnen, ben benieuwd!
(een maand later - verschillende verplichte nummers tussendoor)
Wat een prachtig boek. Het verhaal van de moeder, en het verhaal van het ontlokken van dat verhaal aan een dwarse moeder die eigenlijk dood wil.
In het boek staat het er zo:
'Je geheugen zit vol rafels. Je weet hoe het afliep, maar niet hoe het begon en ineens besef je dat je iets belangrijks bent vergeten, een opmerking, een gebeurtenis die een heel ander licht op de zaak werpt en dan klopt je verhaal niet meer, en alles wat je eerder zei ook niet. Voor je het weet vertel je hetzelfde drie keer anders.'
'En daar mag ik structuur in aanbrengen.'
'Nee, zo moet je het ook opschrijven, zoals een mens een verhaal vertelt, soms vooruit, soms achteruit, dan is het pas echt.'
(een maand later - verschillende verplichte nummers tussendoor)
Wat een prachtig boek. Het verhaal van de moeder, en het verhaal van het ontlokken van dat verhaal aan een dwarse moeder die eigenlijk dood wil.
In het boek staat het er zo:
'Je geheugen zit vol rafels. Je weet hoe het afliep, maar niet hoe het begon en ineens besef je dat je iets belangrijks bent vergeten, een opmerking, een gebeurtenis die een heel ander licht op de zaak werpt en dan klopt je verhaal niet meer, en alles wat je eerder zei ook niet. Voor je het weet vertel je hetzelfde drie keer anders.'
'En daar mag ik structuur in aanbrengen.'
'Nee, zo moet je het ook opschrijven, zoals een mens een verhaal vertelt, soms vooruit, soms achteruit, dan is het pas echt.'
October 31, 2016
Mama's en hun geheimen.... Het blijven gesloten boeken, hoe goed je ze ook denkt te kennen. Ik herinner me mijn eigen moeder: na een bijna-doodervaring vertelde ze me urenlang over tal van gebeurtenissen uit haar leven waarvan ze voorheen geen woord had gerept. Het lezen van dit boek deed me aan die monoloog denken. Mama's vertellen inderdaad enkel wat ze kwijt willen, en kiezen als een volleerde regisseur zelf de momenten waarin ze geheimen openbaren. Heel zijn leven was zijn moeder een gesloten boek, een vrouw vol geheimen, zoals die kist die ze altijd zorgvuldig afsloot en waarvan ze de inhoud beschermde met haar leven. Op het einde van haar leven komt hij toch wat meer over haar geschiedenis te weten. Wat mij vooral opviel in het boek? Die ambivalente gevoelens van liefde en tegelijk afkeer voor de moeder. Allebei even mooi verwoord.
December 4, 2014
"Ik kom terug" heet het nieuwe boek van Adriaan van Dis. Ik had mijn nicht al gevraagd om het boek in papieren versie voor mij te kopen, liefst gebonden en op te sturen. Ik woon namelijk in Ierland. Ik had echter zo'n zin om dit boek te lezen dat ik het eerst maar in elektronische vorm heb gekocht en gelezen. Daar heb ik geen spijt van. Van Dis lezen is genieten. Dat geldt ook voor dit boek. Deze keer schrijft hij over zijn moeder en zijn moeizame relatie met haar. Aan het eind van het leven probeert hij verhalen en herinneringen uit haar los te peuteren en erachter te komen wie zijn moeder nu echt is en of ze wel van hem houdt. Het is een bij tijden ontroerend, grappig en soms ook hard boek. Een aanrader.
February 28, 2015
In "ik kom terug" gaat Adriaan van Dis, zelf een kwieke zestiger, de confrontatie aan met zijn bijna honderdjarige moeder op haar sterfbed. Oude familiegeheimen, verborgen gevoelens, frustraties, emoties en verhalen worden ongezouten op tafel gegooid in een bijzonder eerlijke tête à tête tussen moeder en zoon. Ongelofelijk krachtig. Literair een pareltje. Van Dis kan schrijven en weet woorden zo te kiezen dat ze nog lang nazinderen. De vijfde ster ontbreekt omdat het verhaal van de moeder me inhoudelijk minder lag - haar verleden in Indië, de oorlog met de Jappen… het sprak me niet zo aan. Maar los daarvan een geweldig boek!
July 19, 2015
In een ruk uitgelezen... Wat fascineerde nu zo? Natuurlijk de wonderlijke karakteristieke moeder; maar ook en vooral de schurende relatie tussen moeder en zoon. Het feit dat liefde, afschuw, woede en willen behagen zo dicht bij elkaar komt. Erg mooi.
'Dat is de ouderdom,' zei ze sarcastisch, 'je karakter slijt niet als je ouder wordt, het kookt in, de kern komt boven. We worden allemaal een bouillonblokje van onze eigen soep.'
'Dat is de ouderdom,' zei ze sarcastisch, 'je karakter slijt niet als je ouder wordt, het kookt in, de kern komt boven. We worden allemaal een bouillonblokje van onze eigen soep.'
July 20, 2015
Het maakt indruk, dit boek, het kroop onder mijn huid en ik denk niet dat ik het snel ga kunnen afschuiven. Indrukwekkend.
November 15, 2015
En op haar sterfbed sprak ze de woorden: Die Maxime Verhagen is een druiloor. En daarmee is dit boek levensecht.
June 16, 2016
Mooi boek! Af en toe erg ingewikkeld en niet altijd even boeiend, maar een erg aangrijpend verhaal en sterke schrijfstijl. Recensie volgt op mijn blog!
December 6, 2016
Ik wist niet dat een boek én rauw én teder kon zijn. De dubbele band die Van Dis met zijn moeder had, is enorm raak geschreven en ontroert.
April 15, 2017
Mooi verhaal. Een autobiografisch verhaal over het leven van de moeder van Adriaan van Dis en hun bijzondere maar niet altijd heel liefdevolle band.
Displaying 1 - 30 of 242 reviews