Έχετε ακούσει για τους μοναχικούς ανθρώπους; Οι μοναχικοί άνθρωποι είναι σαν τους μπαμπούλες, τους καλικάντζαρους και τις αγαπημένες λάμιες του αδελφού μου, πλάσματα νοσηρά και υποχθόνια. Ξεπετάγονται από τις σκοτεινές γωνίες, προκαλούν φρίκη και αποτροπιασμό. Προσπαθούν να ανήκουν, μα δεν ξεγελούν κανέναν. Κανείς δεν αντέχει να τους κοιτάζει για πολύ - γίνονται η άβυσσος που μας επιστρέφει το βλέμμα της. Κι εγώ, η μικρή, πέρα από τον θάνατο αφοσιωμένη αδελφή του Συγγραφέα, διαβάζοντας το κύκνειο άσμα του, νιώθω ένα ρίγος θαυμασμού. Που προσπάθησε να ξεφύγει απ' τη μοίρα του μοναχικού ανθρώπου με τρόπο επικό. Αν ακόμα πιστεύετε ότι διαβάζετε μια ιστορία μίσους, να σας το μαρτυρήσω ότι, κάτω απ' τις γραμμές, κρύβεται μια μεγάλη, μια τεράστια ιστορία αγάπης.
Η νουβέλλα της Αγγελικής Μαρίνου είναι η αυτοβιογραφία ενός αποτυχημένου συγγραφέα των δεκαετιών του 1990 και 2000.
Αν γράφατε κι εσείς την ίδια περίοδο, αναμφίβολα θα δείτε στον ήρωα κάτι από τον εαυτό σας. Μαύρο χιούμορ που κάνει το κείμενο να κυλλάει εύκολα. Σε σημεία είναι λίγο πιο περιληπτικό από όσο θα ήθελα, αλλά εδώ σταματάει η γκρίνια μου (μιλάμε και για βιβλίο 80 σελίδων, λογικό είναι).
Προτείνεται ανεπιφύλλακτα σε υποψήφιους συγγραφείς, blogger ή άτομα που γνωρίζουν καλά τις δύο παραπάνω κατηγορίες.
Στο τρίτο της βιβλίο (και στον δέκατο χρόνο που γνωριζόμαστε) ξέρω πια πώς γράφει η Αγγελική. Εδώ το θέμα δεν είναι η γραφή της. Εδώ το θέμα (το αρνητικό του θέματος, αν θέλετε) είναι η ιδέα. Ασχολείται με μια ομάδα ανθρώπων που μπορεί να την ξέρει -κι εκείνη κι εγώ- πολύ καλά, αλλά δεν είμαι σίγουρη αν θα καταφέρουμε ποτέ να δείξουμε στους υπόλοιπους τα προβλήματά της.
Δεν μπόρεσα να βγάλω από το μυαλό μου, όσο το διάβαζα, το περίφημο "Ο νεκρός αρπάζει τον ζωντανό" του Ανρί Τρουαγιά. Εκεί το θέμα είναι παρόμοιο, αλλά η προσέγγιση παίρνει τη στροφή πιο ανοιχτά: δεν ασχολείται με τους συγγραφείς άμεσα, αλλά εμμέσως, μέσω του λογοκλόπου. Έτσι αποφεύγει και την περιχαράκωση στα "δικά μας", απλώνεται και αγγίζει και τους μη-συγγραφείς.
Ίσως έπρεπε να γίνω πιο σκληρή, να κάνω τα τρία αστέρια τέσσερα. Αλλά δεν είναι εύκολο. Περιμένω το επόμενο και το κάθε επόμενο, να το αγαπήσω κι εκείνο, όπως και τα προηγούμενά της.
Μα τι ειναι τωρα αυτος ο τυπος; Ο τυχαρπαστος; Σκεφτηκα Εμενα μου αρεσουν περισσοτερο τα διηγηματα της Μαρινου, ειπα μετα στον εαυτο μου. Είναι λιγόλογα μικρά, ποτίζονται λιγο νερό καθότι μπονζάι, και δεν κινδυνεύεις να συνδεθεις πολυ με τους ηρωές της γιατι εκει που τους συνηθιζεις εκει τους πιανει σαν στρατιωτάκια και τους βάζει σε σελοφάν στο συρτάρι της. Όμως αυτό εδώ είναι κάτι άλλο. Έχουμε έναν ήρωα λοιπόν εδω, αυτός διατεινεται πως κάποτε θα γινόταν μεγάλος και τρανός. Και ο ήρωας με ενοχλεί, με εκνευρίζει η ειρωνία του ή εντύπωση που έχει για τον εαυτό του. Αντίκοινωνικός, οχι με την εννοια της εσωστρεφειας αλλα με την έννοια της αποστροφής προς το σύνολο Είναι ξερόλας, για να χρησιμοποιησω και εγω την προφορικοτητα της μαρινου, νομιζει πως η ζωή του χρωστάει για κάποιο λόγο.. Κι ομως ειναι ενας συνηθισμένος. Ένας ασήμαντος και αυτή η ασημαντότητα τον τρυπά σαν αιχμηρό καλοακονισμένο σπαθάκι που αστράφτει. Τον διαπερνά και τον ματώνει. Δεν είχε να προσφέρει κάτι χρήσιμο σε κανένα ,περιαυτολογεί , ενώ την ίδια στιγμή μας ικετευει να μην το πστεψουμε αυτο, αυτος δεν προσαρμοστηκε στο κατεστημένο, στο σύστημα κ ετσι έχει παραγκωνιστεί. Και ο ίδιος πνίγεται στη χολή του, γιατί βαθιά μέσα του κάθε μύχια σκέψη είναι διαποτισμένη απο αυτή την αλήθεια. ύστερα τον φανταζομαι στο κρεββάτι του αγκαλιά με τις αρνητικές επιστολές των εκδοτικών οίκων. Να της ανοίγει και να κοιμάται μαζί τους, αυτός που γνωριζει το περιεχομενο τους απο πριν, και που πιο πολυ ακόμα τον ποναει το οτι ξερει πως λενε αληθεια. Μας προσφέρει εαυτόν ως αντικείμενο προς μελέτη και παραδειγματισμό. Γιατί; επειδη ο ήρωας θεωρεί τον εαυτό του σημαντικο. Και επειδη αποφασιζει πως ειναι κακός. Γιατι αν γινει κακος θα ειναι κ σημαντικος, σκεφτομαι αναπόφευκτα. Αλλα πόσο στ’ἀλήθεια κακός είναι; Αν είχαμε ένα χάρακα κακίας αυτός δεν θα έφτανε ούτε στη μέση όταν μας λέει για τη γόμα που με επιμέλεια κλέβει από τη συμμαθήτριά του για να την κρύψει στα οπίσθιά του, αλλα και αργότερα όταν προσπαθει να μας επιδειξει την κακια του, πραττοντας και άλλα μικρά εγκλήματα μεταξύ φίλων. Αλλα ο μετρητής κακίας ανεβαίνει χωρις να φτανει ποτε σε υψηλο πυρετό, αντε σε δέκατα, και αναρωτιέμαι πόσο κακός μπορεί να είναι; και αν αυτή του η σκεψη προσδιορίζεται από μια εσωτερικευμένη Χριστιανική ηθική; Αυτο που ο Ηegel είχε πολύ καθαρά δει: τον ουσιώδη διχασμό στον εσωτερικό κόσμο των ατόμων. Τη δυστυχή συνείδηση. Η χριστιανική ηθικη που επιβάλλει στο άτομο έναν κανόνα, στον οποίο δεν μπορεί ποτέ να υπακούσει γτ δεν μπορει να τιθασσευσει τα συναισθηματα του, οπως αναφερει ο Καστοριαδης στην αποδομηση της χριστιανικης αγαπης. Γιατί οποιος αγαπά όλο τον κόσμο φυσικά δεν αγαπά κανένα. Και όποιος αγαπά αυτό που μισεί δεν μισεί τίποτα – αλλά όποιος δεν μισεί τίποτα δεν επενδύει τίποτα συναισθηματικά. Ειναι λοιπόν κακος ο ηρωας ή καλος μεσα απο τα παθηματα του; Μηπως ο διχασμος τον κανει πιο οικειο; Μηπως αυτο το κειμενο ειναι μια ιστορια αγαπης;; φιλιας και αγαπης;; Αν η φιλία βασίλευε παντού στην πόλη, δεν θα υπήρχε ανάγκη δικαιοσύνης, Πιο δικιο ψάχνει ο ήρωας; Αυτος που πρατταει εναντιον της φιλίας. Η σημερινή κοινωνία έχει μια φοβερή ικανότητα να πνίγει κάθε γνήσια απόκλιση, λεει παλι ο Καστοραδης.¨Όλες οι γνωστές κοινωνίες φαντάστηκαν τον εαυτό τους σαν κάτι: είμαστε ο περιούσιος λαός• είμαστε οι Έλληνες, σε αντίθεση με τους βαρβάρους• Με αυτή την παράσταση είναι αξεδιάλυτα δεμένος ένας τρόπος με τον οποίο η κοινωνία θέλει και αγαπά τον εαυτό της ως κοινωνία, και μάλιστα ως συγκεκριμένη κοινωνία. Ετσι πρσπαθω να δω και εγω τον ηρωα τοποθετημενο σε μια κοινωνια με εσωτερικευμΕΝΕς επιταγες επιβεβλημενης αγαπης, κατι σαν voucher που μοιραζει ο οαεδ για ορισμενο χρονο. Τον βλεπω να προσπαθει να προσαρμοσει το μακρυ το χερι και το κοντο του ποδι σε μια προκρουστεια λογικη, για να αγαπησει τον εαυτο του. Η προσωπικη του τραγωδια ειναι πως θετει συνεχως εαυτον υπο αμφισβητηση, υποσκαπτει , βαζει τρικλοποδια σε καθε του βημα. Που θελει να φτασει, ως που και τι ψαχνει;; εξιλεωση; Ο συγγραφεας μας προτρεπει να βρουμε τον παλιανθρωπο, αλλα οσο ψαχνουμε βλεπουμε ενα ανθρωπινο πλασμα γεματο τις συνηθισμένες αποκοτιες, τα συνήθη ελαττωματα, ανυμπορο να τιθασσευσει τα συναισθηματα του ανυμπορο να καθυποταξει την φυση του. Εχθρικο προς τους αλλους και συναμα τοσο θελτικο λογω του μαρτυριου του. Το αμαρτημα του ειναι αυτο της ειλικρινειας προς τον εαυτο , ειμαι μετριος μοιαζει να αναφωνει. Και σε αυτη τη διασταση ο ηρωας μου αρεσει, με αγγιζει, θελω ν ατον παρακολουθησω ακομα και αν η ιστορια του αρχικα δεν με είχε ενθουσιασει τοσο. Ειναι ενας καλοσχηματιμενος ηρωας, ειναι σαρκινος, εχω καιρο να δω εναν τετοιο ηρωα, τοσο υπαρκτο. που να τον σκεφτομαι μερες αφου εκλεισα το βιβλιο. Και η ιστορία;; η ιστορια δεν σε κρατησε στην αρχη λεω στον εαυτο μου. μετα αποφασιζω πως δεν μπορω να ειμαι σιγουρη αν αυτος ο ηρωας θα ηταν τοσο καλοσχηματισμενος σε καποια αλλη ιστορια. Η ιδια η ιστορια, με τις προφορικότητές που της, με τις παρενθέσεις της, που δεν ειναι η καλυτερη μου σε κειμενα, η ιδια η ιστορια με κραταει απνευστι μεχρι το τελος. Δεν ξερω αν ειναι αυτος που μου εχει κολλησει στο κεφαλι, αυτος ο τυπος που δεν χωνευα καθολου ή αν ειναι και ο περιβαλλων κοσμος. Και εκει αναρωτιεμαι γιαολα αυτα προσκρουω σε κατι ευφυες. Οι οδηγιες προς επιδοξους συγγραφεις στα σεμιναρια δημιουργικης γραφης αυτε ςτις οδηγιες κονσερβα: προσοχη δεν μπορει κανεις να γραψει για τον εαυτο του, χρειαζεται απαιτουμενη αποσταση . προσοχη οι φωνες δυο αφηγητων πρεπει να διαφερουν μεταξυ τους. Και τι βλεπω. Πως αυτο η μαρινου δεν το κανει! Ουτε με αποσταση γραφει αλλα ουτε και η φωνη της αδελφης του αφηγητη-συγγραφεα διαφοροποιείται επαρκώς ώστε να συνιστά άλλη φωνή. Γιατί το έκανε αυτό ο συγγραφέας; μήπως σε μια προσπαθεια υπονομευσης του ιδιου του κειμενου με τον ίδιο τροπο που ο αφηγητής υπονομεύει την ιστορια του;; Ναι, τελικα διατεινομαι πως η Μαρινου μας προσφερει ενα στερεοτυπικο συμπαν ενος ηρωα που πεφτει σε κακοτοπιες όπως θα επεφτε ο διπλανος μας, και μας το σερβιρει γλωσσικά. Ήρωας και αδελφή του ήρωα ειναι το ίδιο πρόσωπο. Μια πλευρά αθέατη. Κάποιος να τον θαυμάζει και μαλιστα τόσο ώστε να ασπάζεται μεχρι και το γλωσσικό του τρόπο και αυτό ακομα και αν μας ξενίζει λογοτεχνικά, συνιστά μια πραγματικότητα που πολλες φορες αδυνατουμε να δεχθουμε στα σεμιναρια με εναν τροπο που ισως τελικα μας καθιστα εγκλωβισμένους στην ιδια κονσερβα. Ωραια ολα αυτα, τακτοποιησες το θεμα των φωνων .Και τελικα ως προς την ιστορια; γιατι ολη αυτη η πικρια προς το συστημα , ειναι αυτο ενα κειμενο χολερικο; Μας διηγειται το προφανες; Ενας πικραμενος συγγραφεας; Οχι, αποφασιζω πως αυτό είναι ενα κείμενο εξομολόγηση-απολογία σε κάποιον. Δεν ξερω σε ποιον αλλα το γευομαι και μου χτυπαέι τον ουρανίσκο. Αναρωτιέμαι αν είναι απολογία προς την αδελφή που τόσο τον θαύμαζε και ποτέ αυτα τα δυο δεν γνωριστηκαν αρκετα καλα, (μονο μειναν μ�� τις εντυπωσεις που εχει δημιουργησει ο αλλος, ο φαντασιακος αδελφος-η, η υποκειμενικοτητα που δεν γινεται ποτε αντικειμενικότητα. -- απολογια προς τη ζωη που δεν ζει ο συγγραφεας, καταδιωκομενος απο τα παθη του, ) Ή μηπως ειναι μια εξομολογηση που ζητα αφεση απο τον ιδιο τον εαυτό; Και τοτε θυμάμαι πως πραγματι δεν εχουμε εναν εαυτό. Είμαστε κομμάτια που συχνά προσπαθούμε να ταιριάξουμε στις περιστάσεις, να χωρέσουμε στα συναισθήματα. Καθημερινά η εσωτερική μας πάλη μας είναι αυτή η ανάγκη: Να χωρέσουμε όλη την πολυπλοκότητα της ύπαρξης σε μια μέρα. Σε μια φιλία, σε μια σχέση, σε ένα βηματισμό στο πεζοδρόμιο χωρίς να λοξοδρομούμε πολύ. Και αυτος ο ανθρωπος αναζητα την ουσια του μεσα στους αλλους ανθρωπους, ειναι ενα επαναλαμβανομενο καρε, ενα μοτιβο που αναγνωριζω στη μαρινου, την αναγκη να επικοινωνησει μεσα απο τους ηρωες της την πληγη της συνυπαρξης, Ειναι η στιγμη που το παιδι, πρεπει να αποχωριστει την παντοδυναμια του και να μοιραστει τα πατατακια που αγορασε στο διαλλειμα με το συμμαθητη του στο νηπιο και αυτο δεν θελει γιατι ως τοτε δεν χρειαστηκε να μοιραστει με κανενα. Αλλα τα μεγαλα του ματια που καρφωνουν τη μαμα του με απορια και λιγο ετοιμα να κλαψουν, καταλαβαινουν πως ειναι σημαντικη κινηση για να σε αγαπα η μαμα. Να εισαι καλο παιδι. Η πρωτη αισθηση που εχει ο εξω κοσμος για καθε παιδι ειναι τρομαχτικη, γτ ο κοσμος σου ζητα πραγματα. Και καταληγω τι θελει αυτος ο τυπος σε μια ιστορια της μαρινου;; γτ να με ενδιαφερει, γτ να διαβασω κατι για εναν αποτυχημενο συγγραφεα. Γιατι αυτη η ιστορια ετσι οπως ειναι δοσμενη μοιαζει να ειναι η ιστορια της ανθρωποτητας. Γιατι ο ηρωας δεν μπορει να φυγει απο το μυαλο μου, στεκεται στην ουρα του λεωφορειου, ειναι ο ταξιτζης που με εφερε στην εκδηλωση, ειναι ο εφοριακος που γραφει κρυφα την ωρα του διαλλειματος, ειναι ο αλλος, ο παραδιπλα. Σκεφτομαι εν τελει ποσα αρτια λογοτεχνικα βιβλια με αψυχους ομως ηρωες φιλοξενω στην βιβλιοθηκη και αυτος εδω ειναι ολοζωντανος, ισως ακομα και να παρακολουθει και αυτη την παρουσιαση. Αυτο για μενα ειναι μεγαλο και μου αρκει.
Όπα, τι έγινε εδώ; Το βιβλίο γράφει για μένα! Κι όχι μόνο για μένα, αλλά και για όλους τους επίδοξους συγγραφείς φανταστικού στην Ελλάδα. Για αυτούς που γράφουν σε φόρουμ και σε blogs. Σε αυτούς που ψάχνουν εκδοτικούς οίκους απεγνωσμένα. Για εκδότες του φανταστικού. Για αυτούς που ζηλεύουν αυτούς που πάνε καλά. Ναι μεν είναι αντί-ήρωας αλλά παραδεχτείτε το δεν ήσασταν κι εσείς κάποια στιγμή έτσι; Μου θύμισε το graphic novel που μιλάει όμως για τη σκηνή των Comics μέσω μυθοπλασίας: Το manifesto του Ηλία Κυριαζή.
Ωραίο, ευκολοδιαβαστο, με μαύρο χιούμορ. Ο,τι πρέπει για τα γούστα μου δηλαδή. Η συγγραφέας, αν και γυναίκα, καταφέρνει να αποδώσει άψογα την ψυχοσύνθεση και τις σκέψεις του άντρα πρωταγωνιστή, ενός αποτυχημένου συγγραφέα που βλέπει τη ζωή του όλη να εξελίσσεται γύρω από τις συνεχείς του προσπάθειες να αποδείξει την αξία του.
Μια αρκετά ικανοποιητική νουβέλα η οποία αναφέρεται στην αυτοβιογραφία ενός συγγραφέα, με αρκετά απροσδόκητο τέλος το οποίο κλιμακώνεται με την πάροδο της ανάγνωσης. Συνιστώ ανεπιφύλακτα!