Son zamanların en heyecan verici işi CanLAB serisinin ilk kitaplarından Deney Hayvanları (Bir Gerçeklik Kurgusu); Brown Üniversitesi'nde deneysel ve disiplinlerarası edebiyat alanında çalışmalar yürüten akademisyen yazar Thalia Field'ın imzasını taşıyor. Deney Hayvanları, en temelde, 19. yüzyıl Paris'inde yaşayan fizyolojinin "babası" Claude Bernard'ın hayatı ve yaratısının bir yeniden okunması olarak karşımıza çıkıyor. Kitabı özel kılan ise Field'ın bunu yaparken "tür kırıcı" bir tavırla akademik arka planından yararlanıp alabildiğine katmanlı bir "oyun" yaratması. Açmak gerekirse, yeşil çizgilerle çizilmiş bir seksek. Karelerin içinde okuru bekleyenleri tek tek konuşmak gerek:
• Mikrotarihçilik: Field, Bernard'ın hikâyesini yeniden ele alırken geniş bir arşiv taraması yürütüp kurgusal metnine sağlam bir kurgudışı iskelet yaratıyor.
• Efemerist tavır: Field, mikrotarih saha araştırmasında elde ettiği "ıvır zıvır"ı bir efemera geçidine dönüştürüyor. Sayfalar arasında bizi gazete kupür replikaları, defterlerden alınmış solgun yazılar, beceriksiz resimler, deney planları, haşmetli heykeller, cevapsız kalmış mektuplar ve mezar taşları karşılıyor.
• Akışkan Anlatı-Degişken Anlatıcı: Deney Hayvanları beş bölümlük macerasında bize vadettiği gerçeklik kurgusunu sunarken bir yanda efemeralarla kesilen metinler, diğer yanda birinci ve ikinci tekil şahıs anlatıcı arasında yarattığı kaygan zemin ile okurunu edilgen bir okuma deneyimine saplanıp kalmaktan köşe bucak kaçırıyor.
• Aynalar ve Altüst Ediş: Eril tarih yazımı ve ondan aşağı kalmayacak tıbbın kollarında filizlenen bir biliminsanın hikâyesindeki "istismarcı dul"u (Fanny Martin) ve İngiltere'nin ilk tıp diplomalı kadınlarının en özeli; dirikesim (canlı hayvanlar üzerinde yapılan deneylere verilen isim) karşıtı ve vejetaryen bir aktivisti (Anna Kingsford) odağına alarak feminist bir yapısöküme girişiyor, resmî tarih yazımı ve "kabadayı" bilimsel anlatıyı alaşağı ediyor.
• Portreler Albümü: Efemeralardan bereketli bu metinde tarihsel portrelerin de bir albümü bekliyor okuru. Darwin'den Descartes'a, Zola'dan Hugo'ya, George Elliot'tan Balzac'a uzanan yelpazede sayısız ismin farklı kaynaklardan doğup aynı deltada buluşan şaşırtıcı nehir anlatıları metin boyu bu tarihsel geçimsiz ailenin "damarları"nda dolaşmaya devam ediyor.
Nihayetinde Deney Hayvanları, hem üslup, hem tarihsel duruş, hem metin yaratımı gereği fazlasıyla deneysel bir deneyim olarak sivri pençelerini okurun boynuna geçirip ondan sesini çıkarmasını talep eden bir metin olarak öne çıkıyor. Ülkemiz yayıncılığında görmeye alışkın olmadığımız bu metne kavuşmak gerçekten biz okurlar için büyük bir şans, bu nedenle çevirmen Didem Dinçsoy ve seri editörleri Berkan Şimşek ve Selim Bektaş'a kalpten teşekkürleri unutmamak gerek.
Edilgenliğe mahkum edilmek istemeyen tüm okurlara tavsiye.
CanLAB serisinin ömrü uzun olsun diyelim ve Thalia Field'ın diğer kitaplarını da dilimizde görme isteğimiz ile perdeyi kapatalım efendim.
Okuyunuz, okutunuz.