Dona Gracia: Kanuni'nin Yahudi Bankeri

by Aaron Nommaz

"Hususi birtakım şartlar Avrupa Yahudileri ile Osmanlıları, Haçlı Hıristiyan Avrupa karşısında bir nevi dayanışma ve işbirliğine sevk etti. Asırlardır birlikte var olmak suretiyle iç içe geçmiş ortak tecrübeler ve olumlu hatıralar Türklerle Yahudileri bir aile yapmıştır."
-Halil İnalcık-

Papa'dan Şarlken'e, I. François'dan Portekiz ve İspanya krallarına, Macar kraliçesinden Medici'lere, XVI. yüzyıl Avrupa'sının en büyük güç odaklarının dize getiremediği, dünyanın en zengin kadını Dona Gracia'nın muhteşem hikâyesi.

-Bu güç odaklarından canını ve servetini nasıl kurtardı?
-Avrupa'nın her yanındaki sinagogları nasıl birer istihbarat merkezi haline getirdi?
-Bu istihbaratı sunduğu Kanuni'nin eli, Avrupa karşısında nasıl güçlendi?
-Kanuni, Dona Gracia'yı neden ısrarla Osmanlı topraklarına davet etti?
-Sarayda nasıl ve neden vazgeçilmez oldu?
-Hürrem Sultan'la yakın dostluğu sayesinde elde ettiği gücü nasıl kullandı?
-Sokullu'yla giriştikleri amansız mücadele hangi sonuçları doğurdu?
-Kıbrıs'ın fethinde Yahudi parmağı var mı, Kıbrıs'ın fethine neden bu kadar önem veriyordu?
-Osmanlı'da ticaret, bankerlik ve özel girişimin devrinin çok ilerisinde olmasındaki en büyük pay Dona Gracia'nın mıydı?
-Yahudileri kovmak, İspanya ve Portekiz'e nelere mal oldu?

Genres: History

423 pages, Paperback

First published May 1, 2016

About the author

Aaron Nommaz, author, engineer

After a lifetime founding and operating electronics businesses, Aaron Nommaz researched and wrote three historical novels that were published to considerable acclaim in the Turkish language.
The first, focusing on the life of Dona Gracia Mendes, has been translated into English.
During the Inquisition in the 16th century, Dona Gracia was one of Europe’s wealthiest women, a Jewish Portuguese convert who dedicated her life to saving Jews from the fires of the Inquisition.
She made important contributions to the Ottoman Empire by establishing her residence in Istanbul.
The author graduated from Sussex University, UK and has a Masters degree in electronic engineering from UC Berkeley.

Reviews

[Sirpalli · Rating 3 out of 5]

Musevilikten sinava girsem tam not alirim bu kitap sayesinde..:) Bilgilenmek adina guzel bir kitap. Daha fazlasini aramamak gerek..

[Gokhan · Rating 2 out of 5]

Musevilerin Avrupa’dan Osmanlı’ya uzanan hikayesini, Dona Gracia ve ailesi üzerinden anlatan, kolay okunan bir tarihi roman.

Kitaptaki sade anlatım tekniği ve işleniş tecrübeli okuyucuları cezbetmeyebilir. Zira bazı karakterler mutlak iyi olarak işlenmiş ve bu yönüyle inandırıcılıktan uzak. Kitabın ikinci yarısında olay geçişleri çok hızlı ve yazarın diğer kitaplarıyla fazlaca tekrarlayan kısımlar bulunmakta.

[Levent Akgerman · Rating 3 out of 5]

Aaron'un romanı akıcı bir yazım dili ve sayfa formatı ile rahat ve hızlı bir okuma sağlıyor. Bununla birlikte eksik bulduğum yönler, mükerrer anlatıma sık sık başvurulması, bölümlerin isimlendirilmemesi ve hikayenin bazı kısımlarının olgunlaşmadan hızla geçiştirilmesi oldu.

Teknik kritiği bir yana bırakırsak, Roman 15. yüzyıl sonundan itibaren İpek yoluna deniz yolu alternatifi geliştiren başta Vasco de Gama omak üzere Portekiz ve Ispanyol kaşiflerin, ülkelerinin kaderini nasıl değiştirdiğini ortaya koyuyor. Bu değişim, başta değerli maden ticareti ile uğraşırken, daha sonra krallarla iyi ilişki geliştirerek, özellikle baharat ve şarap ticaretini de monopol olarak elinde tutmayı başaran Nasi hanedanının önce Lisbon'da başlayıp, Anvers'e, sonra sırası ile Venedik, Ferrera ve İstanbul'a uzanan macerasını ele alıyor. Avrupa'da çeşitli şubeleri ile ayakta kalmayı başarırken, engizisyon tehditi altında sermayeyi sürekli başka yerlere aktarmak durumunda kalıyorlar. Roman tarihi gerçekleri güzel bir öykü ile harmanlayarak okuyucuyu sürükleyici bir maceraya, her ferdin konumunu sorgulayan bir yere götürüyor. Varlığa sahip olma hırsının, fedakarlık ölçüsü ile dengelenmediği müddetçe, insanoğlunu huzursuz bir girdaba götürdüğüne de şahitlik ediyoruz. Bunu sayfa 295'te Kanuni'nin Dona Gracia'yı kabulünün başında kelam ettiği gazelinden de anlıyoruz: "Ger huzur itmek dilesen ey Muhibbi fariğ ol. Var midur vahdet makamı guşe-i uzlet gibi..."*

Karşılaştıkları kötülüklere karşı amansız mücadele veren Marran (Maranoslar- Engizisyon döneminde özellikle İspanya ve Portekiz'de zorla hristiyanlığa geçmek zorunda kalan Museviler) ve Morisko (İspanya'da hristiyanlığı zorla kabule etmek zorunda kalan Endülüs Müslümanları) topluluklarının anıları ve yaşadıkları acılar özellikle son yüzyıldır ülkelerinde benzer baskıları yaşatan faşizan yönetimlere ve tebaasına önemli dersler içeriyor. Bu tarifsiz acıları çeken azınlıklar için de çok önemli bir ders var: Kendi içinde çıkar gruplarının maddi menfaatleri söz konusu olduğunda, maalesef Ascona boykotunda olduğu gibi bir diaspora olarak birlikte dirençli ve azimli şekilde sürdüremiyor. Daha kötüsü, ne kadar inançlı olursan ol, Dona Gracia'nın kız kardeşi Brianda ile yaşadığı sıkıntılarda görüldüğü gibi, para kardeşlerin arasında problem yaratabiliyor.

Bugün dinsel dogma soslu kuru milliyetçiliğin ötesine geçemeyen; fikren & fiilen kısır, eğitimsiz çoğunluğu ile övünen; üretken ve aydın kesimlerden topladıkları vergilerle kendi parazitlerinin aç ruhunu bir türlü doyuramayan; ancak kendi kökleri ve tarihi ile aslen hala sorunları olan; birçok kavimle iç içe geçmiş eski ve yeni dünyanın populist hakim anlayışa, bu ve benzer kitapların ışık tutmasını temenni etmekten başka elimizden bir şey gelmiyor. Çıkarılacak başka bir ders ise, adaletin olmadığı bir yerden insan da kaçar, para da...

Yaşadığımız bu karanlık döneme bir umut kıvılcımı yaktığı için Aaron Nommaz'a sonsuz teşekkürlerimle...

* Ey Muhibbi (Kanuni'nin şiirlerinde kullandığı mahlas (takma ad)): Eğer huzur içinde olmak istersen
feragat sahibi ol, dünyadan vazgeç. Allah'ın birliğine ulaşmak için yalnızlık köşesi gibi bir makam var mıdır?

[Emir YILDIRIM · Rating 4 out of 5]

Orta Çağ Avrupa'sının kötülükleri ile başlayan kitap, bir kişi bir aile veya bir kimlik üstünden tarihe bakıyor ve yorumluyor. Farklı bir bakış açısı ile duyguları anlamlandırma konusunda başarılı olmakla birlikte bazı güzellemeler de yapılıyor ufak ufak. Duyguların tam anlamıyla hissedilebilmesi için okuyucunun canı gönülden yaşayabilmesi için hikayenin ilmek ilmek dokunuyor. Buna karşılık fotoğraf kareleri misali anekdotlar ile hayatı gözler önüne seriliyor ve duyguların bazıları yarım kalıyor. Bu yönüyle bir çırpıda okunabilecek bir kitap ancak yaşananları hissetmek için yavaş okunabilir.

Kitabın adı ise biraz şaşırtmalı, belki biraz click-bait amacıyla konulmuş. Süleyman ve Banker konularına ilişkin yeterince detayı geçtim, neredeyse hiç anlatı yok. Çeşitli Avrupa derebeylikleri, devletleri ve hatta imparatorluklarında müesseseleri olmasından mütevellit bankacılık faaliyetlerinin ilk adımlarını görebildiğimiz bir sistemin varlığından bir iki cümle ile sadece haberdar olabiliyor; Osmanlı'ya göç eden Mendes (Nasi) ailesinin Kanuni döneminde göç ettiğini anlıyoruz. Bunun ötesinde en azından Dona Gracia özelinde bilgi edindiğim için memnunum.

[Andac Ozalp · Rating 4 out of 5]

Sefaradların Osmanlı topraklarına göçünü ve nedenlerini sürükleyici bir şekilde, bir musevinin dilinden anlatıminin bir baska musevinin kaleminden yazılması. Oldukça aydınlatıcı ve düşündürücü buldum. Bazı kötülüklerin farklı biçimlerde neden tekrar tekrar ortaya çıktığını ve nasıl önlenemedigini tekrar tekrar düşündüm.

[Nurhan E. Michel · Rating 4 out of 5]

i have just finished the book it was an exciting and enjoyable story but i can't give it 5 stars.

[Kazim Pekkirisci · Rating 3 out of 5]

Tarihte yasanmis aci gercekler cok guzel anlatilmis. Insanligin din adina islemis oldugu suclari okumak cok uzucu.

Doneme ve olaylara dair daha fazla eser okumam icin fikir verdi.

[Orhun · Rating 5 out of 5]

Aaron Nommaz'in kaleminden uzun süren araştırmalar sonucunda çıkan ve tarihi olayların romanlaştırılmasıyla oluşan harika bir yapıt.
Mendes ailesinin kraliçesi noktasında bulunan Dona Gracia'nın hayatını alatan kitap, orta çağ Avrupası, engizisyon, ve dönemin Osmanlı'sı üzerine önemli bilgilerin, son derece akıcı ve sürükleyici bir anlatımın başarıyla harmanlanmasından oluşuyor.

[İsmet Durak]

reading

[Gökcem Tonyalı · Rating 4 out of 5]

Okunması çoook kolay bir kitap. Başlığından ve kapağından ağır bir tarih kitabı gibi duruyor ama çok basitçe hikayeleştirilmiş o yüzden hemen okunuyor. Bilgi vermesi açısından da güzel. Konu bana yeniydi ama bir sürü şey öğrenmiş oldum

[Oğuz Sarıyıldız · Rating 3 out of 5]

Akıcı ve kolay okunabilen bir kitap.
Yahudilerin Avrupa'da XVI. yüzyılda hangi sorunlarla karşılaştıklarını, buna karşılık Osmanlı bünyesine geldiklerinde ne kadar huzur içinde yaşadıklarını ortaya koymak açısından oldukça değerli bir metin.
Okuma açısından keyifli bir metin olsa da insanların yaşadıkları dramların yürek burgusu oluşturduğunu da ifade etmeliyim.