What do you think?
Rate this book
Elementaire Deeltjes #28
Geopolitiek
Sla een krant open en je merkt: 'geopolitiek' is in zwang. Maar wat betekent die term eigenlijk? Herman van der Wusten en Virginie Mamadouh vertellen de bewogen geschiedenis van het begrip geopolitiek en verduidelijken de uiteenlopende betekenissen. Voorbeelden uit de politieke praktijk in alle delen van de wereld worden behandeld aan de hand van tekst, beeld en kaarten. Nederland en de Europese situatie krijgen bijzondere aandacht.
Recensie(s)
In de serie 'Elementaire deeltjes' wordt een thema/vraagstuk/begrip op handzame wijze uitgediept. Dit deeltje gaat over het begrip 'geopolitiek'. Dat heeft te maken met politieke invloedssfeer, gebruik van politieke, nationale macht, internationale betrekkingen en dergelijke. De gebruiksgeschiedenis van dit begrip wordt voor de laatste honderd jaar gedocumenteerd. De auteurs leggen 'geopolitiek' uit aan de hand van de politieke praktijk in de wereld (Duitsland en Amerika) en die in de Europese Unie en Nederland in het bijzonder. Ze leggen daarbij de nadruk op de beeldvormende rol van kaarten. De conclusie is dat het een flexibele term is waar men veel kanten mee op kan. En dat dat ook nog wel even zo zal blijven. Bij elkaar een mooi beknopt overzicht waarbij de lezer direct denkt aan de moderne variant van 'framing'. Van belang ook hier is vooral herkennen wat er onder geopolitiek schuil gaat voordat men aan erkenning toekomt. Een boeiend boekje voor de gevorderde lezer met enkele afbeeldingen in zwart-wit en een beknopte bibliografie. Pocketuitgave; kleine druk.
Dr. G.H. Hagelstein
Recensie(s)
In de serie 'Elementaire deeltjes' wordt een thema/vraagstuk/begrip op handzame wijze uitgediept. Dit deeltje gaat over het begrip 'geopolitiek'. Dat heeft te maken met politieke invloedssfeer, gebruik van politieke, nationale macht, internationale betrekkingen en dergelijke. De gebruiksgeschiedenis van dit begrip wordt voor de laatste honderd jaar gedocumenteerd. De auteurs leggen 'geopolitiek' uit aan de hand van de politieke praktijk in de wereld (Duitsland en Amerika) en die in de Europese Unie en Nederland in het bijzonder. Ze leggen daarbij de nadruk op de beeldvormende rol van kaarten. De conclusie is dat het een flexibele term is waar men veel kanten mee op kan. En dat dat ook nog wel even zo zal blijven. Bij elkaar een mooi beknopt overzicht waarbij de lezer direct denkt aan de moderne variant van 'framing'. Van belang ook hier is vooral herkennen wat er onder geopolitiek schuil gaat voordat men aan erkenning toekomt. Een boeiend boekje voor de gevorderde lezer met enkele afbeeldingen in zwart-wit en een beknopte bibliografie. Pocketuitgave; kleine druk.
Dr. G.H. Hagelstein
128 pages, Paperback
Published September 1, 2015
3 people are currently reading
55 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 3 of 3 reviews
October 13, 2018
Mijn probleem met dit boek is dat het geen geschiedenis is van geopolitiek, maar slecjts van de term en de academici die de term hebben gebruikt. Daardoor zegt het weinig tot niks inhoudelijk over geopolitiek, maar is het een naslagwerk van academische publicaties waarin de term voorkomt. Gemiste kans.
Read
July 23, 2022Goed boek voor het slapengaan
April 26, 2018
"Geopolitiek" is een woord dat je alsmaar vaker tegen komt. Maar wat betekent het eigenlijk? In het 28e boekje van de serie "Elemantaire deeltjes" van de Amsterdam Unversity Press, waarin Amsterdamse professoren steeds een actueel onderwerp grondig uitleggen voor een breed publiek, wordt het begrip uitgespit.
Het zakboekje "Geopolitiek" heeft grote aandacht voor de ontwikkeling van die wetenschap en de theoretische beelden van haar denkers; de praktische invulling ervan passeert enkel in de vorm van voorbeelden. Wie inzicht wil hebben in de geopolitieke overwegingen van de verschillende landen vandaag de dag, vindt hier zijn gading niet - een voorbeeld van geopolitieke overwegingen van verschillende landen vindt men bij voorbeeld in de goedgemaakte mini-docu's van Caspian Report op YouTube.
Het verdienstelijke boekje krijgt drie sterren van mij. Het hadden er vijf kunnen zijn, als het lettertype groter (een typisch klein lettertype en kleine illustraties voor een zakboekje) en de taal wat toegankelijker was.
Korte samenvatting:
Hoewel geopolitiek eigenlijk van alle tijden is, omdat heersers altijd al de bevoorrading van water, voedsel en grondstoffen wilden veilig stellen, of het liefst natuurlijke grenzen wilden als effectieve bescherming tegen invallen, wordt het woord "geopolitiek" pas vanaf 1899 gebruikt, en ontwikkelt het zich langzaam tot een wetenschap. De wereld is in 1899 min of meer helemaal ontdekt, en de wereldkaart is volledig verdeeld tussen de grote rijken - er valt niks meer te koloniseren. Wil men meer ruimte of natuurlijke hulpbronnen, dan zal men die militair moeten veroveren, van elkaar moeten kopen, of samenwerkingsverbanden moeten aangaan.
Het eerste hoofdstuk van het boek heeft het over een begripsdefinitie, en hoe het woord geopolitiek in ons taalgebruik is binnengeslopen. Het is nogal theoretisch, en ik denk dat ik het korter kan: geopolitiek kan je definiëren als de geografische invloed van een politieke actor. Die politieke actoren zijn in het begin van de 20e eeuw vooral de natiestaten, maar in de tweede helft van die eeuw worden ook internationale organisaties en zelfs multinationals actoren in de geopolitiek (voor dat laatste, denk aan bedrijven die staten tegen elkaar uitspelen voor de meest gunstige fiscale behandeling). Politiek heeft het over macht om de verdeling van van alles en nog wat (geld, water, natuurlijke hulpbronnen,...) te verdelen over de onderdanen waarover een machtshebber bevoegd is (personen of ondernemingen). Politiek heeft het ook over de verdeling van de macht zelf. Zo komen we tot een begrijpelijke definitie van geopolitiek: enerzijds de verdeling van de macht op wereldvlak (= met als begunstigden de politieke actoren) en anderzijds de macht om te verdelen op wereldvlak (= met als begunstigden alle onderdanen in de wereld)
Het tweede hoofdstuk gaat over de ontwikkeling van de geopolitiek als discipline vanaf 1899 tot 1945.
Voor de Tweede Wereldoorlog wordt het begrip als eerste op grote schaal gebruikt in Duitsland (op zoek naar "Lebensraum"), en daarna ook in Italië (dat de Middellandse Zee wil controleren en droomt van een mini-Romeins Rijk) en Japan (die zijn invloedssfeer in Zuidoost-Azië wil uitbreiden). Door de grote populariteit van geopolitiek bij de nazi's raakt het woord beladen en wordt de term - vooral in Europa - na de oorlog een taboe tot ongeveer de jaren 1990.
Het derde hoofdstuk gaat in op de ontwikkeling van de wetenschap in Amerika en tijdens de Koude Oorlog; de V.S. besteden er pas tijdens W.O. II aandacht aan, na een periode van isolationisme. Vooral het bezit van kernwapens door de V.S. en later ook door andere landen zorgt voor een specifieke invulling van geopolitiek, in een wereld die letterlijk in een paar minuten volledig vernietigd kan worden.
In het vierde hoofdstuk van het boek komende verschillende stromingen van de geopolitieke wetenschap aan bod: de klassieke geopolitiek, de kritische geopolitiek, de feministische geopolitiek (die meer de gevolgen van geopolitiek op individuele mensen beschrijft, dan de gevolgen voor staten) en andere (sub-)stromingen.
Het vijfde hoofstuk gaat over geopolitiek in taal en populaire media. Men gaat dan in op de wijze hoe geopolitieke tegenstellingen in de media worden verwoordt, zoals "het rode gevaar", "het zwarte continent", "de Russische beer". Dit vond ik het minst lezenswaardig en kan voor het begrip van het boekje ook rustig overgeslagen worden.
Het zesde hoofdstuk gaat over de geopolitiek van Nederland en de E.U. (of de vermeende afwezigheid daarvan). De tijd van de V.O.C. en de Zeven Provinciën als wereldmacht is al een hele tijd geleden, en Nederland zelf heeft geen geopolitieke strategie; bovendien is de geopolitiek anno 2015 ook geen zaak meer van staten alleen: steden en provinciën hebben vertegenwoordigingskantoren in Brussel, en Nederland zelf zoekt samenwerkingsverbanden zoals EU en Nato om "ietsje" op het wereldtoneel te wegen. Bovendien merken de auteurs op dat Nederland militair al twee eeuwen niets voorstelt, en geven ze voorbeelden, van het verlies van het Belgisch grondgebied tot de val van Srebrenica.
De E.U. is een bijzondere geopolitieke speler, in die zin dat ze een eigen buitenlands beleid heeft, maar ook rekening moet houden met dat van de 28 lidstaten. De E.U. hanteert bijna uitsluitend "soft power", onderhandelingen, op het geopolitieke toneel, anders dan de meeste actoren (meestal soevereine staten), die een militair ingrijpen als stok achter de hand hebben. Hoewel regelmatig succesvol, blijkt de soft power op haar grenzen te stuiten in het conflict met Rusland om Oekraïne. Ook is er een groot verschil in de waarden die de E.U. uitdraagt en haar effectieve handelen (bijv. in de vluchtelingencrisis), maar dat geldt ook voor soevereine staten.
Het zevende en laatste hoofdstuk peilt naar ontwikkelingen van de wetenschap in de toekomst (bijv. de studie van hoe de klimaatopwarming landen en hun besluitvorming beïnvloedt) , en geeft een leeslijst mee voor verdere uitdieping.
Het zakboekje "Geopolitiek" heeft grote aandacht voor de ontwikkeling van die wetenschap en de theoretische beelden van haar denkers; de praktische invulling ervan passeert enkel in de vorm van voorbeelden. Wie inzicht wil hebben in de geopolitieke overwegingen van de verschillende landen vandaag de dag, vindt hier zijn gading niet - een voorbeeld van geopolitieke overwegingen van verschillende landen vindt men bij voorbeeld in de goedgemaakte mini-docu's van Caspian Report op YouTube.
Het verdienstelijke boekje krijgt drie sterren van mij. Het hadden er vijf kunnen zijn, als het lettertype groter (een typisch klein lettertype en kleine illustraties voor een zakboekje) en de taal wat toegankelijker was.
Korte samenvatting:
Hoewel geopolitiek eigenlijk van alle tijden is, omdat heersers altijd al de bevoorrading van water, voedsel en grondstoffen wilden veilig stellen, of het liefst natuurlijke grenzen wilden als effectieve bescherming tegen invallen, wordt het woord "geopolitiek" pas vanaf 1899 gebruikt, en ontwikkelt het zich langzaam tot een wetenschap. De wereld is in 1899 min of meer helemaal ontdekt, en de wereldkaart is volledig verdeeld tussen de grote rijken - er valt niks meer te koloniseren. Wil men meer ruimte of natuurlijke hulpbronnen, dan zal men die militair moeten veroveren, van elkaar moeten kopen, of samenwerkingsverbanden moeten aangaan.
Het eerste hoofdstuk van het boek heeft het over een begripsdefinitie, en hoe het woord geopolitiek in ons taalgebruik is binnengeslopen. Het is nogal theoretisch, en ik denk dat ik het korter kan: geopolitiek kan je definiëren als de geografische invloed van een politieke actor. Die politieke actoren zijn in het begin van de 20e eeuw vooral de natiestaten, maar in de tweede helft van die eeuw worden ook internationale organisaties en zelfs multinationals actoren in de geopolitiek (voor dat laatste, denk aan bedrijven die staten tegen elkaar uitspelen voor de meest gunstige fiscale behandeling). Politiek heeft het over macht om de verdeling van van alles en nog wat (geld, water, natuurlijke hulpbronnen,...) te verdelen over de onderdanen waarover een machtshebber bevoegd is (personen of ondernemingen). Politiek heeft het ook over de verdeling van de macht zelf. Zo komen we tot een begrijpelijke definitie van geopolitiek: enerzijds de verdeling van de macht op wereldvlak (= met als begunstigden de politieke actoren) en anderzijds de macht om te verdelen op wereldvlak (= met als begunstigden alle onderdanen in de wereld)
Het tweede hoofdstuk gaat over de ontwikkeling van de geopolitiek als discipline vanaf 1899 tot 1945.
Voor de Tweede Wereldoorlog wordt het begrip als eerste op grote schaal gebruikt in Duitsland (op zoek naar "Lebensraum"), en daarna ook in Italië (dat de Middellandse Zee wil controleren en droomt van een mini-Romeins Rijk) en Japan (die zijn invloedssfeer in Zuidoost-Azië wil uitbreiden). Door de grote populariteit van geopolitiek bij de nazi's raakt het woord beladen en wordt de term - vooral in Europa - na de oorlog een taboe tot ongeveer de jaren 1990.
Het derde hoofdstuk gaat in op de ontwikkeling van de wetenschap in Amerika en tijdens de Koude Oorlog; de V.S. besteden er pas tijdens W.O. II aandacht aan, na een periode van isolationisme. Vooral het bezit van kernwapens door de V.S. en later ook door andere landen zorgt voor een specifieke invulling van geopolitiek, in een wereld die letterlijk in een paar minuten volledig vernietigd kan worden.
In het vierde hoofdstuk van het boek komende verschillende stromingen van de geopolitieke wetenschap aan bod: de klassieke geopolitiek, de kritische geopolitiek, de feministische geopolitiek (die meer de gevolgen van geopolitiek op individuele mensen beschrijft, dan de gevolgen voor staten) en andere (sub-)stromingen.
Het vijfde hoofstuk gaat over geopolitiek in taal en populaire media. Men gaat dan in op de wijze hoe geopolitieke tegenstellingen in de media worden verwoordt, zoals "het rode gevaar", "het zwarte continent", "de Russische beer". Dit vond ik het minst lezenswaardig en kan voor het begrip van het boekje ook rustig overgeslagen worden.
Het zesde hoofdstuk gaat over de geopolitiek van Nederland en de E.U. (of de vermeende afwezigheid daarvan). De tijd van de V.O.C. en de Zeven Provinciën als wereldmacht is al een hele tijd geleden, en Nederland zelf heeft geen geopolitieke strategie; bovendien is de geopolitiek anno 2015 ook geen zaak meer van staten alleen: steden en provinciën hebben vertegenwoordigingskantoren in Brussel, en Nederland zelf zoekt samenwerkingsverbanden zoals EU en Nato om "ietsje" op het wereldtoneel te wegen. Bovendien merken de auteurs op dat Nederland militair al twee eeuwen niets voorstelt, en geven ze voorbeelden, van het verlies van het Belgisch grondgebied tot de val van Srebrenica.
De E.U. is een bijzondere geopolitieke speler, in die zin dat ze een eigen buitenlands beleid heeft, maar ook rekening moet houden met dat van de 28 lidstaten. De E.U. hanteert bijna uitsluitend "soft power", onderhandelingen, op het geopolitieke toneel, anders dan de meeste actoren (meestal soevereine staten), die een militair ingrijpen als stok achter de hand hebben. Hoewel regelmatig succesvol, blijkt de soft power op haar grenzen te stuiten in het conflict met Rusland om Oekraïne. Ook is er een groot verschil in de waarden die de E.U. uitdraagt en haar effectieve handelen (bijv. in de vluchtelingencrisis), maar dat geldt ook voor soevereine staten.
Het zevende en laatste hoofdstuk peilt naar ontwikkelingen van de wetenschap in de toekomst (bijv. de studie van hoe de klimaatopwarming landen en hun besluitvorming beïnvloedt) , en geeft een leeslijst mee voor verdere uitdieping.
Displaying 1 - 3 of 3 reviews