خاطرات حیدرخان عمواوغلی

by حیدرخان عمواوغلی, علی اکبر داور (نگارنده), ناصرالدین حسن زاده (مصحح)

سال نشر: زمستان 1392

عنوان فرعی: همراه با تقریرات منتشر نشده ی حیدرخان به خط علی اکبر داور

136 pages

Published January 1, 2014

Reviews

[Mohammad Ali Shamekhi · Rating 3 out of 5]

* بخش های کتاب

کتاب از سه بخش تشکیل شده: 1) تقریرات حیدرخان به میرزا ابراهیم خان منشی زاده درباره ی زندگی او از هنگام ورود به ایران تا زمان قتل اتابک - چاپ شده در مجله ی یادگار سال سوم؛ 2) بخشی از خاطرات حیدرخان به زبان روسی که نزد برادر او باقی مانده بوده - منقول از کتاب اسماعیل رائین در مورد حیدرخان؛ 3) گزارش رفت و آمد و نبردهای حیدرخان در آذربایجان، منقول از نسخه ی دست خط علی اکبر داور - موجود نزد مصحح. چنانکه از این توضیحات پیدا است، دو بخش نخست قبل تر چاپ شده اند اما بخش سوم نه

* قضاوت

کتاب به نظرم در کل کتابی است خواندنی. حیدرخان عمواوغلی به عنوان مهندسی انقلابی شخصیت جالبی دارد. او با مبارزان مخالف تزار در روسیه همکاری داشت و مأموریتش در ایران در واقع بسط آن تفکر انقلابی به اینجا است (قبل از 1917 و اندکی بعد از آن). او توانست کمک های زیادی از نظر نیروی انسانی و تسلیحات از ناحیه ی قفقاز به مجاهدان ایرانی برساند و مجامعی را برای تحکیم انقلابی گری برپا سازد. به نظرم اینکه او هم از نظر علمی مطلع بود و هم از نظر سیاسی وجهه ی خاصی به او بخشیده بود. اهل علم بودن او را مثلا می توان در استفاده اش از سلاح های تازه دید - مثلا ساخت بمب های متعدد و ترور شخصیت ها یا سربازان مخالف با آن. اهل سیاست بودنش را، هم در تشکیل انجمن های مدیریتی بعد از فتح شهرها می توان دید و هم در نگاه از بالایش به امثال ستارخان و باقرخان و ... - کسانی که افق دیدشان به مبارزات محلی و علایق روزمره، مثلا غنیمت گرفت اسب های بی نظیر دشمن، محدود بود. او در حملات بعضا تروریستی خود تردیدی به خود راه نمی داد و خوب می دانست که مستبدین طرفدار محمد علی شاه دائم با وعده ها در پی تحمیق مشروطه چیان هستند. او نیک می دانست که باید مردم بی خبر از همه جا و مجاهدین صرفا قلدر محلات تبریز و ... را تحت دیسیپلین درآورد و مشروطه را دوباره پیروز گرداند

اما سوای این واقعیت ها نگاه از بالای حیدرخان در متن خاطراتش توی ذوق خواننده می زند. اوست که امور را می داند و می فهمد و بقیه آدم هایی اند سطحی با افق دید محدود

از نظر ظاهری بهتر بود وفاداری به اصل دست نوشته ی داور فدای سلیس شدن متن می شد. جاهایی علائم نادرست و جملات در هم عملا فهمیدن را ناممکن ساخته است

حاشیه: کاش کسی می آمد و اطلس نبردهای مشروطه را درست می کرد. نبردهایی که در زمان استبداد صغیر روی داده خود داستانی است که به نظرم به صورت تصویری و همراه با نقشه جالب خواهد بود

[Sepehr Vakilinia · Rating 2 out of 5]

کتاب بسیار آموزنده ای بود. هرچند درباره پاره ای از مسائل و دیدگاه هایی که حیدرخان بیان کرده میبایست نظرات و سخنان دیگر طرفین را هم شنید تا به درک منطقی و بهتری از حوادث و رخدادهای دوران مشروطه و به ویژه مبارزه آذربایجان با استبداد پی ببریم.

[Amir Azad · Rating 3 out of 5]

.. حیدرخان چهره تاثیرگذار دوره مشروطه است تا پایان قاجار. روشنفکرِ تروریست. در روزگاری که تروریسم برای اهداف عالی قابل توجیه بود. با این حال اطلاعات ما هنوز از افکار و اندیشه‌های او کم و تاحدی متناقض است. این کتاب هم بیشتر شرح جنگ های او در دوره استبداد صغیر بود که از آن جهت چندان کمکی نمی‌کرد. به جز یک نامه از او خطاب به محمدعلی شاه که نکات معدود جالبی داشت.