Η πλούσια και συχνά έντονη συζήτηση για την δεκαετία του 1940 έχει αναδείξει μια σειρά από ζητήματα, τα οποία είναι κομβικά στις δραματικές κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις εκείνης της εποχής. Η εμφύλια διαμάχη μεταξύ εαμικών οργανώσεων και Ταγμάτων Ασφαλείας, ο ρόλος των μειονοτήτων, ο τρόπος διανομής της ξένης βοήθειας, η εκκαθάριση του κρατικού μηχανισμού από τους συνεργάτες των κατακτητών, οι μετακινήσεις πληθυσμών στην ύπαιθρο, η κινητοποίηση των γυναικών, δημιούργησαν νέα δεδομένα για την ελληνική κοινωνία, δρομολόγησαν πολιτικές εξελίξεις ή αποτέλεσαν αιτίες νέων συγκρούσεων. Στον τόμο αυτό νέοι ιστορικοί προσεγγίζουν αυτά τα ζητήματα προσκομίζοντας νέα στοιχεία, προτείνοντας νέες ερμηνείες και ανοίγοντας νέα πεδία ιστορικής έρευνας, τα οποία μας επιτρέπουν να κατανοήσουμε τις ρήξεις που έγιναν την ελληνική κοινωνία στην δεκαετία του 1940.
Ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης (γεν. στην Αθήνα το 1970) έλαβε πτυχίο οικονομικών επιστημών από το Πανεπιστήμιο Πειραιά και στη συνέχεια εκπόνησε τη διδακτορική του διατριβή στο τομέα της Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Αρθρογραφεί σε επιστημονικά περιοδικά και έχει διοργανώσει, ως ιδρυτικό μέλος του Φόρουμ Κοινωνικής Ιστορίας, δύο συνέδρια για τη δεκαετία του 1940 και για την περίοδο του Μεσοπολέμου. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα εστιάζονται στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα και κυρίως στην περίοδο της Κατοχής ενώ παράλληλα ασχολείται με την τοπική και προφορική ιστορία και την ιστορία της Αθήνας.
Ένα ακόμα καλό ιστορικό βιβλίο για τον εμφύλιο. Το ενδιαφέρον είναι ότι αποτελεί από τα πρώτα (και λίγα) βιβλία κοινωνικής ιστορίας της περιόδου, που εστιάζεται στην κοινωνία και καθημερινές συνθήκες, θεωρώντας τα ιστορικά και πολιτικά δρώμενα, δίνοντας έτσι στον αναγνώστη μια σφαιρική κατανόηση της περιόδου (εικάζοντας φυσικά ότι ο αναγνώστης έχει γνώση των ιστορικών γεγονότων). Καθότι είναι από πρακτικά συνεδρίου το ύφος και η ποιότητα των άθρων έχουν μεταπτώσεις αλλά σίγουρα όλα είναι σοβαρά επιστημονικά άρθρα, κρατώντας χρωματισμούς μακριά στο μέτρο του δυνατού. Κάποια άρθρα είναι βιβλιογραφικά άλλα πιο αναλυτικά με πολύ σημαντικές τοποθετήσεις και συμπεράσματα.
Εν κατακλείδι: Ένα καλό ιστορικό βιβλίο που δε συναρπάζει αλλά βοηθάει στη βαθύτερη κατανόηση της περιόδου.