Orașul în istoria Europei

by Leonardo Benevolo, Mădălina Lascu (translator)

Scrisa de un specialist in arhitectura, cartea ne ofera o perspectiva istorica asupra modului in care au fost concepute si construite orasele europene, pornind de la ideea de cetate in traditia clasica si pina la crearea si perfectionarea unui nou sistem urban, ajungind la afirmarea unei noi culturi artistice, cu distinctii nuantate intre teoria si practica proiectarii urbanistice.

Cuprins: Despartirea de Antichitate • Ideea de oras in cultura clasica • Transformarile urbane din Imperiul Tirziu • Criza oraselor dupa caderea Imperiului de Apus • Caracteristicile emergente ale sistemului urban occidental • Formarea unui nou sistem urban • Orasele maritime italiene • Alte orase europene • Colonizarea si orasele noi • Mostenirea Evului Mediu urban • Epoca desavirsirilor • Confruntarea cu lumea • Dificila adaptare la regulile perspectivei • Noile conditii ale planificarii urbane • Orasul industrial • Reinnoirea oraselor europene in ultimii cincizeci de ani

Genres: History, Architecture, Nonfiction, Italian Literature

262 pages, Paperback

First published January 1, 1993

Reviews

[Vysloczil · Rating 3 out of 5]

The unique thing of this book - compared to all the others that deal with the history of the (European) city - is that Benevolo is an architect by training and thus puts emphasis on explaining the evolution of styles, both in terms of single buildings and city planning as a whole, while never loosing the focus on the grand scheme of things. He understands well the macro-historical pattern and puts them into context. He also does a very good job in juxtaposing city development to the concomitant evolution of schools of thought in arts and the humanities.

[Lefki Sarantinou · Rating 2 out of 5]

Η διαδρομή της πόλης ως κύτταρο του κράτους, της κοινωνίας και του πολιτισμού ανά τους αιώνες. Πώς άλλαξε η μορφή της με την πάροδο των αιώνων και ποιοι ήταν οι λόγοι των μετασχηματισμών αυτών.

Ο Λεονάρντο Μπενέβολο, αρχιτέκτων πολεοδόμος και ιστορικός της αρχιτεκτονικής αναμφίβολα διαθέτει τις γνώσεις για να μας ξεναγήσει στην ιστορία της πόλης στην Ευρώπη.

Το οδοιπορικό ξεκινά από τις απαρχές του πολιτισμού και τη δημιουργία των πρώτων πόλεων κατά την 3η και τη 2 χιλιετία π.Χ. στην κοιλάδα του Νείλου, του Τίγρη και του Ευφράτη, του Ινδού και του Κίτρινου Ποταμού. Εν συνεχεία η σκυτάλη περνά στις πόλεις-κράτη της ελληνικής αρχαιότητας και κατόπιν στις πόλεις της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και στην ίδια την αυτοκρατορική πόλη της Ρώμης.

Με τις βαρβαρικές εισβολές του 3ου μεταχριστιανικού αιώνα και την πτώση της Ρώμης καταρρέει ο πολιτισμός και η πόλη ως πολιτισμικό στοιχείο. Οι περισσότερες καταστρέφονται ολοσχερώς και δίνουν τη θέση τους σε νέα κέντρα. Ελάχιστες είναι αυτές που θα καταφέρουν να διατηρήσουν την παλιά τους αίγλη στη διάρκεια των σκοτεινών χρόνων που θα ακολουθήσουν. Όσες πάντως θα επιβιώσουν θα συνεχίσουν να διαθέτουν απαραιτήτως τα τείχη που διέθεταν και οι μεγάλες πόλεις της αρχαιότητας, αφού η ασφάλεια είναι πλέον πρωταρχικό ζητούμενο για τους πολίτες.

Ο συγγραφέας, καθότι Ιταλός, επιμένει στην ιστορία κυρίως των ιταλικών πόλεων, ποιος όμως μπορεί να τον κατηγορήσει γι' αυτό; Ας μην ξεχνάμε ότι η Ιταλία είναι εκείνη που μπορεί να θεωρηθεί ως μητρόπολη και Μέκκα της δημιουργίας της σύγχρονης πόλης και της κατεξοχήν αστικής ανάπτυξης με το τέλος του Μεσαίωνα.

Αμάλφι λοιπόν, Βενετία, Πίζα και Γένοβα. Οι πόλεις αυτές σταδιακά απαγκιστρώνονται από την κηδεμονία και την πατρωνία των βασιλέων και των πριγκίπων καθώς εκπνέουν οι Μέσοι χρόνοι και την εξουσία παίρνουν οι επίσκοποι, οι συντεχνίες, οι διοικητικές και οι δικαστικές αρχές. Ρομανικές εκκλησίες και λίγο αργότερα γοητευτικοί γοτθικοί καθεδρικοί θα καθορίσουν τη φυσιογνωμία των πόλεων, ιδίως στην Κεντρική Ευρώπη και την Αγγλία, ενώ συγκέντρωση, πολυπλοκότητα και ανάπτυξη χαρακτηρίζουν πλέον την πόλη μαζί με τα δημόσια και τα ιδιωτικά κτίρια.

Στις χώρες της Μεσογείου κυριαρχούν πλέον οι διάδοχες πόλεις της μακρινής ρωμαϊκής εποχής. Συχνά οι ποταμοί παίζουν καίριο ρόλο στην επιλογή της τοποθεσίας και στην ανάπτυξη μιας πόλης. Αντιθέτως, οι πόλεις που είχαν παραμείνει στην κατοχή της βυζαντινής αυτοκρατορίας, όπως το Μπάρι, υποχρεώνονται να αμύνονται διαρκώς και τελικά θα γνωρίσουν τη συρρίκνωση και την παρακμή με την αυγή των Νέων Χρόνων. Από την άλλη, οι επιρροές του ισλάμ είναι ευδιάκριτες στις πόλεις της Ιβηρικής χερσονήσου. Η κρίση του 14ου αιώνα θα ανακόψει μόνο παροδικά την ραγδαία ανάπτυξη των πόλεων και την αστικοποίηση που μετά την ανακάλυψη των Νέων Χωρών τον 15ο αιώνα θα εντείνεται ολοένα και περισσότερο. Η Αναγέννηση με τους κάθε λογής πάτρωνες θα καλλωπίσει περαιτέρω τις πόλεις. Ακολουθεί η εξαγωγή του ευρωπαϊκού τύπου της πόλης με την αποικιοκρατία. Πλέον οι πόλεις αρχίζουν σταδιακά να εθνικοποιούνται. Η τεχνολογική πρόοδος, η αύξηση του πληθυσμού, η γραφειοκρατία και η εξειδίκευση επιβάλλουν κι άλλους μετασχηματισμούς. Τότε οι πόλεις θα μεγαλώσουν και θα απλωθούν έξω από τα στενά μεσαιωνικά τείχη υπό τη σκέπη των νέων κανόνων της προοπτικής. Ακολουθεί η εποχή της απολυταρχίας και η επίδραση του διαφωτισμού και του αγγλικού προτύπου στον πολεοδομικό ιστό της πόλης.

Η πυρκαγιά του Λονδίνου το 1666 δίνει την πρώτη ευκαιρία να ξαναχτιστεί μία σύγχρονη πόλη με τον μοντέρνο τρόπο πριν τις νέες αναγκαστικές αλλαγές που μοιραία θα φέρει η εκβιομηχάνιση. Τότε οι πόλεις θα αλλάξουν για άλλη μία φορά με τους σιδηροδρόμους, τον φωτισμό των δρόμων και την πνιγηρή αιθαλομίχλη που θα τις καταστήσει πιο γκρίζες και αφιλόξενες. Παράλληλα δεν εγκαταλείπεται το πνεύμα του καλλωπισμού με τις νέες τάσεις του νεοκλασικισμού στην αρχιτεκτονική. Και τελικά, παντού στον πλανήτη και όχι μόνο στην Ευρώπη, οι σύγχρονες πόλεις θα αποκτήσουν την οικεία σε όλους μας φυσιογνωμία με τους ουρανοξύστες, τα νοσοκομεία, τα σχολεία και τα πάρκα.

Έτσι τελειώνει το θαυμαστό αυτό οδοιπορικό στην ιστορία της πόλης στην Ευρώπη που θα ταξιδέψει τον αναγνώστη σε γνωστές αλλά και πιο άγνωστες πτυχές της ευρωπαϊκής ιστορίας οι οποίες μοιραία άπτονται την ιστορία των πόλεων.

[Valeriu Gherghel · Rating 2 out of 5]

O lucrare mai puțin istorică decît mă așteptam. Autorul e arhitect și pare mai interesat de probleme legate de distribuția și organizarea spațială a orașelor.

Orașul antic urmează un principiu formulat de Aristotel. Pentru a fi eficientă, cetatea trebuie să adăpostească cel mult 10 mii de bărbați. Ce-i drept, Atena a ajuns la cîteva sute de mii de cetățeni, dar mulți dintre ei, îndeosebi metecii, locuiau în afara zidurilor cetății. În limbajul lui Benevolo, Atena era un oraș „deschis”. Putem spune același lucru în legătură cu Roma. Porțile orașului erau deschise și noaptea, cînd intrau căruțele și constructorii. Abia împăratul Aurelian a înconjurat o parte a orașului cu ziduri.

Odată că năvălirile „barbarilor”, orașele se închid și își pierd locuitorii. Cetățenii fug în locuri mai ferite și aleg, în absența oricărei organizări administrative, așezări protejate de obstacole naturale, rîuri, păduri:

„Începînd din secolul al III-lea - odată cu incursiunile barbare și slăbirea statului imperial - securitatea orașelor este compromisă, dar ele cîștigă în importanță, devenind centre fortificate, unde supraviețuiesc funcțiunile civile amenințate. Orașele, care se dezvoltaseră liber, la adăpostul pax Romana și al frontierelor îndepărtate, sînt nevoite să se înconjoare de ziduri, să-și aleagă, deci, un perimetru definit pe care trebuie să-l consolideze și să-l apere. La Roma se construiește, începînd cu anul 274, zidul aurelian, care delimitează o suprafață de 1350 de hectare”.

În Evul Mediu, orașele se ridică pornind de la un edificiu religios. Toate sînt fortificate. Au o funcție defensivă și comercială.

Leonardo Benevolo consideră că evoluția orașului european a cunoscut cîteva etape semnificative:

„- ruptura de Antichitate, pînă în secolul al X-lea;
- formarea orașelor medievale, 1050-1350;
- epoca desăvîrșirilor, 1350-1500;
- confruntarea cu lumea, 1500-1600;
- dificila adaptare a orașelor europene la regulile perspectivei, 1600-1750;
- impactul industrializării, 1750-1890;
- transformările orașelor europene în lumea contemporană...”.

Cartea cuprinde o bogată iconografie: hărți ale orașelor, viziuni imaginare, fotografii ale unor construcții de odinioară, ruine...

[Ajk · Rating 3 out of 5]

They dont make them like this anymore (broad overviews of a topic with some pretty maps). Essentially a type thats been eaten by wikipedia, its still nice and easy (if a bit credulous) of a read about urban development in europe.

Been in “i need easy bedtime reading” mode lately and this is certainyl that. But not like, erudite in any way. Just an interesting little artifact from the early 90s

[Iwona KL]

good

[Giuls · Rating 2 out of 5]

2.5/5

Letture imposte, non riusciranno mai a piacermi!

[Lucrezia Ugolini · Rating 5 out of 5]

Mi è piaciuto moltissimo! Scorrevole, molto interessante per chi apprezza l'argomento. Lo consiglio!