Ο Μιχαήλ Σαλτίκωφ-Στσεντρίν, σύγχρονος του Ντοστογιέφσκι, του Τολστόι, του Τουργκένιεφ, του Νεκράσωφ, έζησε τη δουλοπαροικία, την τυραννική φεουδαρχία, την εξαθλίωση των μουζίκων, την καταπίεση και τους εξευτελισμούς του ρωσσικού λαού, αλλά και την απάτη των μεταρρυθμίσεων του 1861 και τις μεγάλες αγροτικές εξεγέρσεις που πνίγηκαν όλες στο αίμα. Αγωνίστηκε με το πλούσιο και πολύμορφο έργο του εναντίον της τσαρικής απολυταρχίας και του σκοταδισμού. Και γνώρισε ο ίδιος τα βάσανα της εξορίας.
Έβλεπε πως το σύστημα έχει σαπίσει ολότελα και έπρεπε να ανατραπεί από τα θεμέλια. Για να παρακάμψει ο Σαλτίκωφ-Στσεντρίν τους φραγμούς και τις παγίδες της τσαρικής λογοκρισίας και να εκφράσει τις αγωνιστικές ιδέες του κατέφυγε στη γλώσσα του Αισώπου και του Κρυλώφ, στο τέχνασμα του ζωομορφισμού, των μεταμφιέσεων και των παραβολών.
Και έδωσε τα πολιτικοκοινωνικά του «Παραμύθια», τους περίφημους σατιρόμυθους, που αποτελούν τις πιο σπινθηροβόλες σελίδες τού μεγάλου πεζογραφικού έργου του, καυστικές σάτιρες, υπαινικτικές ή διαφανείς, με στηλιτευτικούς σαρκασμούς και πικρή κοφτερή ειρωνία. Ζωόμορφοι και ανθρωπόμορφοι τύποι παρελαύνουν στις «ιστορίες» του, αρκούδες, λύκοι και αλεπούδες, λαγοί και κουνέλια, αρπακτικά όρνεα και κάθε λογής πετούμενα, πλάσματα των ποταμών και των δασών, αγαθά ή θηριώδη, μια τοιχογραφία συναρπαστική της ρωσσικής κοινωνίας του 19ου αιώνα: τυραννικοί κυβερνήτες, άπληστοι γαιοκτήμονες, μικρόμυαλοι αριστοκράτες, απαίδευτοι αξιωματούχοι, αναιδείς γραφειοκράτες, απόκτηνωμένοι μουζίκοι, κούφιοι διανοούμενοι, ψευτοφιλελεύθεροι, κόλακες των ισχυρών, παράσιτα.
Αυτοί οι γοητευτικοί σατιρόμυθοι είναι κείμενα με διαχρονικές προεκτάσεις. Οι ιδέες, οι συγκρούσεις, οι αντιφάσεις, υπάρχουν και στις πιο σύγχρονες κοινωνίες, όπου στραγγαλίζεται η ελευθερία, η δικαιοσύνη, ή όπου διαιωνίζεται η απάθεια των μαζών, η τύφλωση και η εθελοδουλεία. Η σάτιρα του μεγάλου ρώσου πεζογράφου συμπυκνώνει αιώνιες αλήθειες, εκρηκτικά και προφητικά μηνύματα.