การเมืองระบบพ่อขุนอุปถัมภ์แบบเผด็จการ

Studies on Southeast Asia #42

by Thak Chaloemtiarana, ทักษ์ เฉลิมเตียรณ

การศึกษาจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ นักวิพากษ์วิจารณ์ส่วนใหญ่จะมุ่งอยู่ที่ประเด็นธรรมดาๆ ของจอมพลสฤษดิ์ ว่าเป็นบุคคลที่น่าชัง และว่าการปกครองของจอมพลสฤษดิ์ เป็นการปกครองที่เหลือทน...ส่วนข้าพเจ้าเห็นว่า เราจะต้องไม่พยายามที่จะกล่าวหาหรือยกย่องจอมพลสฤษดิ์ เราควรต้องพยายามที่จะศึกษาในสิ่งที่จอมพลสฤษดิ์กระทำในด้านบ้านเมือง อันทำให้จอมพลสฤษดิ์ประสบผลสำเร็จในฐานะเป็นผู้นำทางการเมืองที่ได้รับการเคารพนับถือ การเกลียดชัง การเชื่อฟัง และเหนือสิ่งก็คือ ความเกรงกลัว ในเชิงทฤษฎีแล้ว เราไม่ควรที่จะแสวงหาลักษณะพิเศษแบบไทยๆ เท่านั้นในการเป็นผู้นำของจอมพลสฤษดิ์ ข้าพเจ้าคิดว่า ความเข้าใจในเรื่องการเมืองของยุคนี้ในประเทศไทยจะช่วยให้มีความรู้เรื่องระบบสืบทอดสมัยใหม่ที่กว้างขวางขึ้น ได้แก่สังคมที่มีผลมาจากความคิดสมัยใหม่ในขณะที่ค่านิยมทางการเมืองในอดีตที่ไม่นานมานี้และขนบประเพณี ล้วนแต่มีลักษณะเป็นแบบพ่อขุนอุปถัมภ์ แบบทหาร และแบบอำนาจนิยม หนังสือเล่มนี้แบ่งออกเป็นสองตอนที่มีเนื้อหาต่อเนื่องกัน ตอนที่หนึ่งเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับสมัยที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วภายหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นการให้ภาพหลังฉากในอันที่จะเข้าใจได้ถึงการศึกษาทางด้านการเมืองของจอมพลสฤษดิ์ ตอนที่สองได้กล่าวอย่างละเอียดเกี่ยวกับรัฐบาลของจอมพลสฤษดิ์ ลักษณะการปกครองของพ่อขุนอุปถัมภ์แบบเผด็จการของไทย และคตินิยมเกี่ยวกับประชาธิปไตย ทักษ์ เฉลิมเตียรณ

Genres: History

514 pages, Paperback

First published January 1, 1979

Reviews

[Pae Ponsiri · Rating 5 out of 5]

อะไรที่ทำให้เล่มนี้ถูกพูดถึงอย่างมากเวลาใครจะกล่าวถึงจอมพลสฤษดิ์ เล่มนี้มันพิเศษ​ต่างจากเล่มอื่นอย่างไร... ถ้าให้ผมลองตอบเรื่องนี้ไว ๆ มันอาจเพราะเล่มนี้เป็นหนังสือวิชาการเล่มแรก ๆ ที่ให้รายละเอียดเกี่ยวกับสฤษดิ์​ไว้เยอะมาก ๆ (จนบางจังหวะก็ออกจะยืดยาว)​ แต่ก็ยังให้ภาพสรุปรวบยอดแนวคิดคอนเซปต์​ที่ทำให้เห็นตัวระบอบสฤษดิ์ได้ชัดเจน คำนั้นคือ "พ่อขุนอุปถัมภ์​แบบ​เผด็จการ​"
.
'การเมืองระบบพ่อขุนอุปถัมภ์​แบบเผด็จการ' เล่มนี้ เขียนโดย ทักษ์ เฉลิม​เ​ตี​ยรณ​ เป็นเล่มที่มาจากวิทยานิพน​ธ์ของทักษ์ ตีพิมพ์ครั้งแรกในพากย์ภาษาอังกฤษเมื่อปี 1979/2522 ได้รางวัลและมีแปลเป็นภาษาญี่ปุ่นด้วย (https://asianstudies.cornell.edu/thak...)​ ปัจจุบันทั้งในพากย์ไทยและเทศน์ ก็ตีพิมพ์แล้วหลายครั้ง ทั้งในฉบับใหม่ยังมีภาคผนวกเพิ่มเติมด้วย.
.
เนื้อหาของเล่มแบ่งออกเป็น 2 ตอนคือ
1.การเมืองไทยหลังสงคราม​โลกครั้งที่สอง ปี 2490 จนถึงก่อนรัฐประหาร​ปี 2500
2.การเมืองไทยในสมัยจอมพลสฤษดิ์ ปี 2500 จนถึงการอสัญกรรม ปี 2506
.
- โดยตอนที่ 1 ของเล่มนี้จะพูดถึงบริบทการกลับเข้ามามีอำนาจ/บทบาทของทหาร, และการเมืองแบบมีการถ่วงดุลสามขั้ว: ป.-เผ่า-สฤษดิ์
- ส่วนตอนที่ 2 ของเล่มจะพูดถึงบริบทการขึ้นสู่อำนาจของสฤษดิ์, คุณสมบัติ​ส่วนตัว: แบบพ่อขุน, แนวนโยบาย: การพัฒนา-การต่างประเทศ, และตัวแสดงที่สนับสนุนสฤษดิ์: ระบบราชการ-สถาบักษัตริย์​
.
สำหรับคอนเส็ปต์​เรื่อง 'พ่อขุน'​ นั้น แน่นอนว่ามันอาจจะมีปัญหาเรื่องที่เอาแนวคิดกษัตริย์โบราณมาอธิบายนายกสมัยใหม่ (ไม่ว่าจะทั้งการผิดพ้นยุค อธิบายแค่ว่าเป็นเผด็จการก็ได้ ไปจนถึงว่าสฤษดิ์เข้าใจ/พยามจะเป็นสิ่งนี้จริงๆมั้ย)​ แต่การใช้คอนเส็ปต์​นี้มาอธิบายมันก็ทำให้เห็นภาพลักษณะเด่นของสฤษดิ์ ได้เห็นภาพความเชื่อของคนไทยได้ชัด รวมถึงอาจทำให้เห็นว่ายังมีแนวคิดดั้งเดิมที่แฝงฝังอยู่ในความคิดของผู้นำในภูมิภาคนี้
.
เล่มนี้ได้เสริมและเปลี่ยนความคิดของผมที่มีต่อสฤษดิ์และสังคมไทยในหลายอย่าง
- ได้เห็นสังคมไทยในแบบที่มันเป็น: เผด็จการ ความรุนแรง ทุจริต อุปถัมภ์​ ​​เป็นชนชั้น ชายเป็นใหญ่
- แน่นอน เผด็จการระบอบสฤษดิ์ไม่ได้หน้าซื่อมือสะอาด มันมีธุรกิจ/ทุจริตเบื้องหลังเยอะ ร่ำรวยมากๆ
- ไม่ใช่แค่ทหารที่สนับสนุนสฤษดิ์ แต่ยังมีราชการพลเรือน​/เทคโนเครต จนถึงนักศึกษาบางช่วงด้วย
.
- สฤษดิ์ไม่ใช่คนไม่รู้เรื่องหรือไม่มีความคิด หากแต่มีกึ๋นทางการเมือง มีปรัชญาการทำงานที่ดูเป็นพ่อขุน
- สฤษดิ์ไม่ได้เป็นเผด็จการขี้เกียจไปวัน ๆ เอาแต่ความสุขทางกาม หากแต่เป็นคนขยันทำงานมาก
- ที่สฤษดิ์ยิงเป้านี่มันโหดร้าย แต่มันให้ภาพนักเลงรักษาความสงบ ไม่ใช่ภาพอันธพาลรังแกคนอ่อนแอ
- ผิดคาด สฤษดิ์ไม่ได้ดูเคร่งศาสนา ตอนแกยิงเป้าเสร็จแกก็ไม่ทำบุญด้วยซ้ำ ผิดกับถนอม
- นอกจากเรื่องทำถนนและทำเรื่องน้ำแล้ว สฤษดิ์ยกมักชอบไปคุมหน้างานเรื่องดับไฟไหม้หลายครั้ง
- สฤษดิ์กับ ร.9 พึ่งพาผลประโยชน์ร่วมกันอย่างแนบแน่น จนวาระสุดท้ายสฤษดิ์ (จากนั้นจึงหมางเมิน)​
- ทำให้คิดต่อยอดได้มากขึ้น เวลาคนเอาสฤษดิ์ไปเปรียบเทียบกับคนอื่น เช่น ถนอม ทักษิณ ประยุทธ์

[Kimba Tichenor · Rating 4 out of 5]

I picked this edition of the book, because the English edition, when you click on it shows a book by another author with a completely different date of publication. This book focuses on Sarit and his long-term impact on Thai politics. Specifically, it shows how Sarit developed a political philosophy and policy called Thai-style democracy. This form of “democracy” rejected the relationship between the legislative and executive branch advanced in Western systems, because according to Sarit, it led to political instability. The Thai people wanted a “democracy” that advanced unity and order; such a democracy required a strong leader who exercised paternal authority over the people. The author shows how this ideology led to a symbiotic relationship between the military and the monarchy that reinforced traditional social hierarchies and marginalized the people’s involvement in politics.

[สมเกียรติ เศรษฐสมภพ · Rating 5 out of 5]

Masterpiece

[Mark Moran · Rating 5 out of 5]

A classic in Thai studies.

[Jack Hill]

want to read this