کتاب «خداوندگار لحن»؛ نامههای تازهیاب از قائممقام فراهانی است که به اهتمام محمدرضا بهزادی، محمد طلوعی و محمد میرزاخانی از سوی نشر پرنده به چاپ رسیده است.
این اثر شامل 52 مرقع تازهیاب از قائم مقام فراهانی است که به تازگی از کتابخانه سلطنتی کاخ گلستان رونویسی و بعد از حدود 150 سال منتشر شده است. نسخههای منحصر به فرد این مجموعه گنجینه نثر فارسی را فربهتر میکند و دستافزار مناسبی برای نویسندگان و نوجویان نثر فارسی است.
منشات قائم مقام که بخشی از آنها به نامههای نوشته شده از سوی وی اختصاص دارد، از بزرگترین آثار ادبی عصر قاجار به شمار میآید. قائم مقام با این اثر، انقلابی در نثر فارسی به وجود آورد و بهتدریج پس از وی سادهنویسی در نثر فارسی رواج یافت و به همین جهت قائم مقام به «صاحب سبک بودن» شهرت پیداکرد، اما باید یادآور شد که قائممقام بانی سادهنویسی در نثر نبوده است بلکه پیش از وی چرخ سادهنویسی به حرکت درآمده بود و او تنها سیر آن را شتاب بخشید؛ به همین جهت تطور نثر در عصر قاجار را نمیتوان به نویسندگان خاصی منسوب دانست، بلکه سیر تاریخی و جبر ادبی و تحولات علمی، سیاسی، اجتماعی و غیره ایجاب میکرد که نثر فارسی در آن زمان از سوی جمیع نویسندگان به صورت تأثیر و تأثرمتقابل تحول یابد. کار عمدۀ وی رهاساختن نثر از پیچ و خم عبارتپردازیهای رایج در عهد صفوی و تیموری، و پیرایش نهال انحراف از شیوۀ متداول نثر مصنوع و کممحتوای آن زمان بوده است.»
تنوع سبک نگارش، استفاده از سادهنویسی، به کارگیری طنز و تعریض، استفاده از لغات و ترکیبات عامیانه و ... از جمله ویژگیهایی است که برای نامههای قائم مقام فراهانی برشمرده شده است.
نثر قائممقام البته شیواست و خواندنش بیلطف نیست اما کتاب چند نکته داشت: اول اینکه ناشر کتاب را ذیل «جستارهای تاریخی» منتشر کرده. «جستار» خودش یک قالب ادبی است که مجموعهای از چند نامهی قائممقام در آن نمیگنجند. خاصه این نامهها. دوم اینکه انتشار کتابهایی از این دست نیازمند پژوهشی تاریخی است. مقدمهای مشروح که هم دربارهی اسناد توضیح کافی بدهد و هم مشخص کند این نامهها مال چه زمانی است و احتمالا خلاصهای از محتوایشان به دست بدهد و اطلاعات جنبی نامهها را هم برای خواننده فراهم کنند. اما در این کتاب نهتنها نامهها تاریخ ندارند بلکه مشخص نشده که نامهها حدودا مال چه تاریخی است و خطابش به کیست و اعلام مذکور در آنها کیستند و ماجرایی که نامه به آن مربوط است چیست. با این حال روی جلد کتاب اسم سه نفر دنبال «به اهتمام» آمده است که هیچ معلوم نیست چه همتی داشتهاند.
کتاب بسی خواندی است مخصوصن برای دوستانی که شیقته لحن قاجاری مانند مستوفی در شرح زندگانی من و ... هستند.این کتاب شیوه نامه نگاری دوران قاجار از نوع احساسی و کمی خصوصی به درستی نمایان می کند.ایرادهایی هم بر کتاب است که چرا پایان هر نامه تاریخ و سال نیامده است. نکته به شدت اسنوب این کتاب اسم سه تفگندار بی دلیل است محمد طلوعی محمد بهزادی محمد میرزاخانی که چرا بر روی کتاب هستند بی هیچ دلیل خاصی.