Η επαναστατική μάζα και η τεράστια κοινωνική σημασία των βλακών εν τω συγχρόνω βίω

by Ευάγγελος Λεμπέσης

Ο κύριος λόγος της αναδημοσίευσης αυτού του δοκιμίου, που γράφτηκε στην αρχική του μορφή στην καθαρεύουσα το 1941, είναι η τεράστια κοινωνική σημασία του για τη σύγχρονη Ελληνική κοινωνία. Εκ πρώτης όψεως ο αναγνώστης προβληματίζεται με τη θεματολογία και το νόημα αυτής της μελέτης και με την κατηγορία των ανθρώπων με την οποία καταπιάνεται. Ο-πωσδήποτε ο συγγραφέας με τον όρο "βλάκες" δεν εννοεί τους διανοητικώς αναπήρους ή καθυστερημένους, οι οποίοι εμπίπτουν άμεσα ή έμμεσα στο χώρο της ιατρικής, της ψυχιατρικής και της νομικής επιστήμης.

Για τον Λεμπέση η βλακεία (μωρία), το αντίθετο της ευφυΐας και της σοφίας, είναι θέμα βαθμού και είναι διάχυτο και πολυδιάστατο συστατικό της καθημερινής ζωής. Χαρακτηρίζει ιδιαίτερα ορισμένους τύπους και ομάδες ανθρώπων που μπορεί να ασκούν εξουσία, ή να είναι υποτελείς σε αυτήν, την οποία όμως πάντοτε βλέπουν ως πηγή εξυπηρετήσεως ιδιοτελών συμφερόντων και πελατειακών διασυνδέσεων. Έτσι οι "βλάκες", εν αντιθέσει προς τους ευφυείς, επιδιώκουν, συνήθως με ανέντιμα, αθέμιτα ή και παράνομα μέσα και διάφορες ραδιουργίες, την εξυπηρέτηση ιδιοτελών συμφερόντων εις βάρος του κοινού αγαθού. Το πρόβλημα των "βλακών" είναι ότι δεν διαθέτουν την διανοητική ικανότητα να διακρίνουν τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των ενεργειών τους στην κοινωνία και, κατά συνέπεια, στον εαυτό τους.

[...] Ο κύριος στόχος της μελέτης είναι να αναδείξει ουσιώδεις διαστάσεις και όψεις της παθογένειας της νεοελληνικής κοινωνίας, οι οποίες φαίνεται να είναι διαχρονικές και οπωσδήποτε σύγχρονες. Το δοκίμιο λοιπόν αυτό του Λεμπέση πρέπει να αναγνωσθεί και να κατανοηθεί ως μια βαθιά αλληγορία κοινωνικής κριτικής εναντίον της διαφθοράς και της αναξιοκρατίας. Εβδομήντα χρόνια μετά τη συγγραφή της η σύντομη αυτή αλληγορία θέτει επί τάπητος σύγχρονα προβλήματα και βάζει βαθειά το νυστέρι στις κοντόφθαλμες κομματικο-πελατειακές πολιτικές και πρακτικές της μεταπολιτευτικής περιόδου, αναδεικνύοντας τα αίτια και τις "βλακώδεις" αντιλήψεις και συμπεριφορές που επέφεραν την σημερινή παρακμή της Ελληνικής κοινωνίας.

Genres: Sociology

160 pages, Paperback

First published January 1, 1942

Reviews

[Nick Argiriou · Rating 3 out of 5]

Η συγγραφή του βιβλίου έγινε το 1941, οπότε και η προβληματική του θέματος ανάγεται σε εκείνη την εποχή. Με ενδιέφερε ιδιαίτερα το 2ο δοκίμιο (το σχετιζόμενο με τους βλάκες), και τα δυο όμως αντιμετωπίζονται με επιστημονική μεθοδολογία. Στο 1ο δοκίμιο γίνεται επεξεργασία της ιδέας της μάζας και πότε αυτή ξεφεύγει του συνόλου των ατόμων και γίνεται μάζα που διεκδικεί. Παρότι κάποιες ιδέες δεν είναι επίκαιρες (πχ της πρώιμης σοβιετικής ρωσίας), τα περισσότερα γραφόμενα διεκδικούν αντοχή ως σήμερα. Σχετικά με το 2ο δοκίμιο, είναι μικρούλι και σχετίζεται και με το 1ο, με βασική ιδέα ότι "οι βλάκες αδυνατούντες να δράσουν μόνοι τους συνασπίζονται και καταλαμβάνουν ως και ανώτατα αξιώματα, μη σας παραξενεύει αυτό, συνήθως έτσι γίνεται", το οποίο όμως επιχειρηματολογείται επαρκώς. Το βιβλίο είναι σε απλή καθαρεύουσα, απλά γραμμένο, αλλά ο μη συνηθισμένος, θέλει τον χρόνο του να το διαβάσει.

[Andreas Andreadis · Rating 1 out of 5]

Επιστημονικοφανές και ανιστόρητο. Κατά το μεγαλύτερο μέρος του ασυνάρτητο. Κατάλληλο μόνο για αλληλοαυνανισμό ή συναυνανισμό ακραίων δεξιών. Το σύγγραμμα εξάλλου είχε περιληφθεί στον κατάλογο αντικομμουνιστικων συγγραμμάτων του ΓΕΣ. Η τεράστια κοινωνική σημασία των βλακών στον σύγχρονο βίο αποδυκνείεται από το γεγονός του διορισμού του Λεμπέση από την μετακατοχικη δοσιλογική κυβέρνηση στην Πάντειο και από την βραχεία σταδιοδρομία του εκεί.