Familieziek: een roman in taferelen

by Adriaan van Dis

Onder dreiging van de Koude Oorlog wordt een jongen voor de toekomst klaargestoomd. Hij moet zich leren weren in een kwade wereld, en de Bom tikt, ook in huis De opvoeder meneer Java is een door de oorlog beschadigde man die zijn zoon steeds meer bij zijn waanwereld betrekt. De jongen is de stille getuige, die alles ziet en niets vergeet. De waanzin raast door het huis en zijn moeder en zusters vormen een sceptisch koor dat commentaar levert op de gebeurtenissen. Evenals in Nathan Sid en Indische duinen treedt in Familieziek een uit de koloniën afkomstig gezin op, dat een nieuw bestaan in Nederland probeert op te bouwen. Maar dit keer krijgt het persoonlijke verhaal van aanpassing en heimwee een haast mythisch karakter. De handeling verplaatst zich van een dorp aan zee naar een inrichting en de angst voor de toekomst neemt absurde vormen aan. Zo verhaalt Adriaan van Dis in Familieziek het verhaal van een jongen die zich losmaakt uit de greep van zijn ouders en desondanks door de vloek van hun verleden wordt aangetast.

Genres: Literature, Roman, Dutch Literature, War, Biography

202 pages, Hardcover

First published January 1, 2002

About the author

Adriaan van Dis is a Dutch writer, journalist and TV presenter, who debuted as writer in 1983 with the novel Nathan Sid. That same year he debuted as a TV presenter as host for the book talkshow Hier is... Adriaan van Dis. The show lasted until 1992 and was repeated once in 2013 in honor of the Dutch book week and every year since, once a year during the Dutch book week. In 2017 he said that it was the last show unless he would be able to get a very special writer in the programme. He succeeded and interviewed Stephen Fry in March 2018 in what will probably be the last Hier is... Adriaan van Dis

Reviews

[Marco · Rating 3 out of 5]

In Nederland aan het begin van de Koude Oorlog opgroeien en volwassen worden binnen een uit Indonesië gevluchte gezin met trauma’s uit de koloniale oorlog die langzaam de overhand krijgen. De bom tikt. De waanzin neemt toe.

[laura (bbliophile) · Rating 1 out of 5]

This was The Worst

[Sibrich van Baalen · Rating 3 out of 5]

Zijn Indische boeken zijn nauwelijks van elkaar te onderscheiden. Hij kan mooi schrijven, maar ook schoonheid verveelt.

[Josef Komensky · Rating 4 out of 5]

Familie ziek is een een van de vele autobiografische romans van Adriaan van Dis.

Het gaat over een gezin van Dis.Moeder, vader, drie zussen en de zoon die wordt in het begin van de boek eerst alleen maar Jongen genoemd en later pas Adriaan.

Zussen hebben geen naam ditto moeder.
Zussen worden genoemd de oudste zus, de middelste zus en de jongste zus.
De Vader van de gezin word genoemd Meneer Java.

En het is voornamelijk deze Meneer Java, die in de centrum van de belangstelling door de hele boek staat.

Meneer Java met zijn schimmige verleden, ( was hij rijk? Zat hij in de inheemse leger? Was hij een officier? ) zijn excentrieke en langzaam maar zeker ouderwetse kledingstijl en ideen.
Meneer Java die onophoudelijk tientallen brieven aan de verschillende instanties schrijft waar hij net klein beetje op de Vader van Homer Simson lijkt.

Verder leert de lezer Meneer Java als een groot pedant te leeren kennen en uiteindelijk blijkt dat hij niet helemaal lekker bij zijn hoofd zit.
In de persoon van meneer Java kan men een prachtig voorbeeld zien van hoe enorm verscheurd de Nederlandse maatschappij toen in de jaren vijftig zat na de ontwaken van de tweede wereldoorlog waarin " Het verraad van de Soekarno " volgde die zorgde er voor dat een kwart van de Nederlandse bevolking plotsklaps alles heeft verloren wat zij in West Indië later Indonesië aan de bezit hadden geworven.

Dit enorme klap die de na oorlogse Nederland heeft moeten incasseren, samen met duizenden mensen die vaak straatarm uit de Indonesië terugkeerden ten samen met de nucleaire dreiging van de jaren vijftig zijn de hoofdthema s van de boek .

Ik vond de verhalen van de Jonge /Adriaan heel erg leuk. ook de manier hoe de boek beschrijven staat. Maar ik moet tegelijk bekennen dat na drie of vier van Adriaan van Dis boeken binnen een jaar zal ik eventjes en andere Nederlandse schrijver graag willen gaan lezen bijvoorbeeld Tommy Wieringa.

[Natalia Waaijer · Rating 5 out of 5]

Dit boek heeft blijkbaar geen hoge waardering, maar dit is mijn eerste "van Dis" en ik vond het prachtig en ingrijpend.
De onpersoonlijke stijl werkt hier voor mij goed (meneer Java, eerstezus, derdezus, de jongen/de zoon) en ook de keuze voor alleen kortere en langere scénes (taferelen), in plaats van een echt verhaal. De aftakeling van de vader van dit gezin (meneer Java) als gevolg van de oorlogservaringen en het effect ervan op het gezin is juist door deze vertelstijl verpletterend.

[Maarten · Rating 2 out of 5]

I expected to really like this book, because of its subject matter, but it turned out it had a will of its own. People complain that this book is written somewhat at a distance, how dividing the narrative into "scenes" rather than storylike chapters, and by not properly naming the characters, the book doens't come to life. I have to disagree, though I too had difficulties with this. But it suits the subject of the story, which is dealing with terrifying thing, things that can't always be dealt with in a clear and direct way emotionally. And besides, Van Dis shows he really has a knack for language. Many parts were written beautifully, like poetry, even though it wasnt "lyrical" or "engaging". In a strange way, he created a world where it isn't very nice to live but where the characters are dreamlike, difficult, hard to get along with, hard to get to know, but in the end I loved the final scene, which was so tender. Perhaps this book is what you would call an acquired taste?

[Elsje · Rating 3 out of 5]

In Familieziek bekijk je een vader door de ogen van een kleine jongen. Het is 1953, de jongen en zijn familie wonen sinds hun repatriëring uit Indië in de Noord-Hollandse duinen. Het huishouden is eigenlijk in twee kampen verdeeld: de moeder en haar drie grote dochters en de vader (Meneer Java) en de kleine jongen. Meneer Java besteedt zijn dagen aan het schrijven van brieven aan mensen die hem of de rest van de wereld onrecht hebben aangedaan. En aan het onderwijzen van zijn zoon over het leven in de Oost. Of aan het kopen van spullen die het gezin nodig heeft, noch betalen kan (schoenen vooral, of een televisietoestel). De moeder en haar dochters (uit haar eerste huwelijk) proberen de boel in de klauwen te houden door Meneer Java uit te lachen, of zijn aankopen te retourneren.

Ontroerend, hartverscheurend, maar wat mij betreft net iets teveel met het oog op deze effecten geschreven. Daarom geen vier, maar drie sterren.

[Hermien · Rating 4 out of 5]

Een mooie aanvulling bij Nathan Sid, Indische Duinen en Ik kom terug, maar als je die niet hebt gelezen is het misschien wat moeilijk te volgen/begrijpen.

[Kathleen Baeteman]

Familieziek is voor mij een erg aangrijpend boek dat nog lang zal nazinderen, o.a. omdat het haar actualiteit helaas nooit verliest. Zolang er mensen op de vlucht zijn, beschadigde mensen die zich om verschillende redenen niet thuis voelen in hun nieuwe land en dat ook nergens meer zullen doen, kan dit verhaal zich blijven herhalen.

Ik houd enorm van de compacte stijl. Ik kan me niet herinneren dat Indische Duinen (dat ik na een aantal pogingen helaas terug in de kast heb gezet) een dergelijk tempo heeft.

Ik had toevallig onlangs de podcast 'Revolusi' van David Van Reybrouck beluisterd en die gaf me meer dan de nodige historische informatie om de trieste personages en hun historiek te kunnen begrijpen. Ik werd heen en weer geslingerd tussen afkeuring enerzijds (zie je wat ervan komt, al dat Europese gemoei overzees!) en sympathie anderzijds voor de getraumatiseerde moeder, (stief)vader en dochters. Bij het hoofdpersonage had ik gelijkaardige gevoelens. Het is een kind dat keer op keer beschadigd wordt door zijn getraumatiseerde gezin. Zijn wangedrag is enorm onsympathiek maar het is een noodkreet.

[Julia · Rating 3 out of 5]

Een en al Adriaan van Dis. Zoals op de achterkant van mij editie staat: 'Van Dis heeft zijn definitieve vaderboek geschreven', en daar sluit ik mij volledig bij aan.

Gelukkig had ik al mijn 'fair share' aan werken gelezen van Van Dis, anders was hier geen touw aan vast te knopen. Om de korte taferelen te begrijpen en aan elkaar te verbinden is een zekere achtergrond informatie nodig van Adriaan van Dis. Het is net alsof je dit boek niet kan lezen zonder 'Indische Duinen' en 'Nathan Sid'. Het is een opvolger, om het zo maar te noemen. Want zoals het vader-zoon thema in die boeken zo duidelijk naar voren komt, komt het in deze al helemaal. Ook het schrift duikt opnieuw op, de reddingspaarden en de fotoalbums etc.

Ik las dat leerlingen dit boek lazen voor hun lijst op de middelbare school, en dat ze het helemaal niks vonden. En dat is volkomen logisch, ik snap niet dat de leerkracht toestemming heeft gegeven dit boek te lezen zonder dat de leerlingen meer wisten over Van Dis zelf. Gedoemd te falen, laten we het zo stellen.

So far, my thoughts.

[Janine Van · Rating 3 out of 5]

Jongen leeft met moeder, drie zussen en vader (meneer Java) in huis aan de kust. Ouders hebben elkaar in Indie ontmoet. Moeder en dochters hebben in kamp gezeten. Daarna is moeder getrouwd met meneer Java. Meneer Java heeft geen werk en steeds meer geestelijke problemen. De jongen wordt door meneer Java gezien als zijn persoonlijke 'opvoed'project. Hij gaat daardoor pas (te) laat naar school, heeft andere dingen geleerd dan overige kinderen, en wordt zelf ook steeds aparter in zijn gedrag. Twijfelde tussen 3 en 4 sterren. Aantal prachtige beschrijvingen, maar tegelijk weten de hoofdpersonen weinig sympathie bij mij op te wekken.

[Gwen · Rating 3 out of 5]

Wat een naar verhaal. Ik had het hele boek erg te doen met de jongen die zo zijn best deed om zich staande te houden in dit getraumatiseerde gezin. Net als Sleuteloog van Haasse niet mijn favoriete setting om over te lezen, maar de focus op mentale problemen en de schrijfstijl van Van Dis maakte dat ik door het boek heen vloog. Blij dat ik het heb gelezen. Ik kon het verhaal overigens redelijk goed volgen, ook zonder dat ik meer wist over de achtergrond of meer had gelezen van de schrijver. Misschien dat het eerder lezen van Sleuteloog daar wel aan heeft bijgedragen.

[Alexandra · Rating 5 out of 5]

In combinatie met « Indische duinen « en « Ik kom terug » (lees minstens één van deze boeken voordat je aan « Familieziek » begint) is dit een heerlijk boek dat meer inzicht biedt in het universum van Van Dis’ ouderlijk gezin. De fragmentarische structuur vond ik heel passend en had een ontroerend effect: de flarden gezinsleven gaven voldoende informatie om een tragisch beeld te vormen. Van Dis leest het boek tot slot prachtig voor, wat de leesbeleving nog indringender maakt.

[Mieke · Rating 1 out of 5]

Mijn eerste Van Dis is wellicht ook mijn laatste.
Sommige fragmenten spraken mij wel wat aan, maar als geheel was dit geen boek dat mijn aandacht gaande hield. Een maand leestijd voor een boek van 200 blzn. dat zegt al veel (in mijn geval toch).

[Lili Bammens · Rating 4 out of 5]

Ik vind Adriaan van Dis op zijn best als hij romans schrijft die gebaseerd zijn op zijn persoonlijke leven. Dat is in dit boek ook zo.
En verder lees ik graag boeken over gestoorde figuren en mensen met een niet zo gelukkige jeugd.

[Julia van Emmerik · Rating 3 out of 5]

Dit verhaal is niet alleen een vertelling over de impact van het verleden op het heden, maar ook een viering van de kracht van taal om deze invloeden te vangen en te begrijpen. Adriaan is een woordkunstenaar wat ik eindeloos wil lezen, en naar luisteren.

[Tom Van Hal · Rating 3 out of 5]

Akelig onderwerp, prachtig geschreven

[Sara · Rating 3 out of 5]

Beautifully written in Dutch.

[Harry Nijkamp · Rating 3 out of 5]

Korte verhalen

[Tim Berkien · Rating 1 out of 5]

Geen doorkomen aan. Voor mij het laatste boek van van Dis.

[Bert Huisman]

5

[Agnes]

In 2020 gelezen. Ik weet niet meer hoe goed ik dit vond.

[Bjorn Comhaire · Rating 4 out of 5]

Prachtig boek, geschreven in korte taferelen en vol prachtige zinnen die ogenschijnlijk achteloos doorheen het boek werden gedropt.

[Marlie Verheggen · Rating 4 out of 5]

Te fragmentarisch om mijn aandacht goed vast te houden. Maar bij volharding toch wel indringend.

[Anke · Rating 4 out of 5]

Adriaan van Dis beschrijft in dit boek korte scènes. Met elkaar vormen ze een verhaal. Ik moest goed opletten, soms worden cruciale zaken achteloos bijna tussen neus en lippen door verteld. Schrijnend verhaal.

[Tamara · Rating 1 out of 5]

Als je zestien bent en verplicht een literair werk moet lezen, waarom wordt er dan in hemelsnaam besloten om leerlingen een boek te geven zo verschrikkelijk kil als deze? Is het niet de bedoeling leerlingen te interesseren voor het lezen en hen later pas wat uitdagingen te geven? Ik ben sinds ik oud genoeg ben om te kunnen lezen een fervent lezer geweest en ik las boeken die ik met mijn leeftijd eigenlijk nog niet zou moeten begrijpen, maar dit werk heeft mijn liefde voor lezen flink beschadigd. Na een half jaar bijkomen en dit boek ritueel verbrand te hebben in mijn hoofd, ben ik weer gaan lezen, maar nooit wil ik nog zoiets lezen als dit. De hoofdpersoon hoeft voor mij absoluut geen morele superheld te zijn, maar een naam zou toch al een hele verbetering zijn; anders ga je zo denken over het boek als de ik-persoon over zijn leven. "Het zal wel."

[Kim · Rating 1 out of 5]

I was forced to read this in school and I don't get why any teacher would think this book the right choice to inspire teenagers to get into reading. I didn't feel in any way connected to the characters (they don't even have names) and because this deals with a rather small group of people (Idonesian family living in the Netherlands during the Cold War) it was even impossible to identify with them. Not to mention how unlikeable all of the characters were.

Maybe I was too young to "get it" but then again even now 10 years later I still fel like I should be able to connect with characters and unlikeable characters still put me off 90% of the time so I'm guessing in this case it might not be me, it might just be the book.

[Monica Wies · Rating 4 out of 5]

Net als Indische duinen gaat dit boek over een gezin , dat vanuit Indie, in Nederlann een nieuw levenb probeert op te bouwen.
Het gezin bestaat uit moeder met 3 dochters, haar 2e man en hun gezamenlijke zoon.
Het speelt ten tijde van de koude oorlog. De vader, hier meneer Java genoemd, is hier erg mee bezig en vreest weer een nieuwe bom.
Hij is door de oorlog beschadigd en leeft in een waanwereld waar hij ook steeds zijn zoon in betrekt.
De zoon probeert zich hier aan te ontworstelen.

[Pien · Rating 2 out of 5]

Read it for school, I don't know if I liked it. It wasn't stupid either.

[Karla Ubels · Rating 4 out of 5]

Prachtig geschreven boek. Knap wat Van Dis met taal doet. Ik ga zeker meer boeken van hem lezen. 'Ik kom terug' is echter tot nu toe mijn favoriet!