Fakihler ve Sofuların Kavgası: 17. Yüzyılda Kadızadeliler ve Sivasiler

by Ali Fuat Bilkan

Osmanlı İmparatorluğu'nun 17. yüzyıldaki fikir ve zihniyet dünyasını resmeden bir kitap… Ulemâ içi tartışmalar ve kutuplaşmaların, sadece dinle ilgili değil, devlet ve toplum hayatı ile ilgili tayin edici olduğu bir dönem bu. Fakihlerle sofular, başka deyişle vâizlerle şeyhler arasındaki, İslâm tarihini kat etmiş mücadelenin bu safhası da siyaseti etkileme emeli etrafında düğümleniyor. Ali Fuat Bilkan, iki ulemâ "hizbini" oluşturan Kadızâdeliler ile Sivâsîler arasındaki kavganın, nasıl bir kargaşaya ve aynı zamanda nasıl bir taassup hâkimiyetine yol açtığını anlatıyor. Tütün ve kahve kullanımından şarkı söylemeye, selâm usullerinden kabir ziyaretine, birçok somut konudaki münakaşalarla birlikte… Hikâyede, adı deyimleşmiş Cinci Hoca'nın ve günümüzde komplo teorilerinin konusu olan Sabetay Sevi'nin de yeri var. Günümüzün siyasal zihniyet dünyasını ve kültürünü anlamanın da anahtarlarını sunan bir inceleme.


Esasında dinde "füruât" (ikinci derecede önemli) olarak yorumlanabilecek bazı hususları, muhataplarını tekfir edecek derecede kullanma tavrı, günümüzde de bir zihniyet örneği olarak devam etmektedir. Dört Halife döneminden sonra başlayan ve bugün farklı grup, tarikat, cemaât, dinî veya siyasî hareket görünümünde devam eden bu zihniyet, esas olarak ideallerine yönetim gücünü arkasına almak suretiyle tepeden inme bir metotla ulaşmayı hedeflemiştir.
-Ali Fuat Bilkan-

207 pages, Paperback

First published October 1, 2016

About the author

1963 yılında Şanlıurfa’da doğdu. Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü mezunu olup lisansüstü çalışmalarını klasik Türk edebiyatı alanında gerçekleştirmiştir. Sırasıyla ODTÜ, Gazi, Jawaharlal Nehru, Fatih, Wisconsin, TOBB ETÜ ve İpek Üniversiteleri’nde akademisyen ve idareci olarak görevler aldı. Hindistan’da Babür dönemi el yazmaları üzerine araştırmalar yaptı. Edebiyat metinlerine sosyo-kültürel yaklaşımlar içeren çok sayıda çalışması mevcuttur. Yayımlanmış bazı eserleri şunlardır: Nabi Divânı, Hindistan’da Gelişen Türk Edebiyatı, Masal Estetiği, Osmanlı Şiirine Modern Yaklaşımlar, Bâbür’ün Risâle-i Vâlidiyyesi, XVII. Yüzyılda Osmanlı Düşünce Hayatı, Sultan’ın Dini, XVII. Yüzyıl Türk Edebiyatı. İletişim’den 2016’da Fakihler ve Sofuların Kavgası adlı eseri yayımlanmıştır.

Reviews

[Türkî Beğ · Rating 4 out of 5]

Eserde, 17. yüzyılda fakihler (Kadızâdeliler) ve sofular-sûfîler (Sivâsîler) arasındaki tartışmalar okura aktarılıyor. O dönem Osmanlı'da ve dünyada yaşanan değişimler özetle anlatıldıktan sonra, ilk bölümde Kadızâdeliler ve ikinci bölümde Sivâsîler ele alınıyor. Üçüncü ve tartışma başlıklarını barındıran bölümdeyse, tarafların bu konulardaki görüşleri işleniyor. Dördüncü ve son bölümdeyse Kâtip Çelebi, Solakzâde, Evliyâ Çelebi ve Nâimâ gibi dönemin önemli figürlerinin görüşlerine başvuruluyor. Konuyu merak edenler için tartışmaları anahatlarıyla takip edebilecekleri düzenli bir eser.

[Mehmet Dönmez · Rating 3 out of 5]

Osmanlıda 16. yüzyılda ortaya çıkıp bir asır kadar devam eden ve tekke/medrese çatışması olarak okuyabileceğimiz Sivasiler ile Kadızadeliler arasındaki ilgi çekici ihtilafa dair daha çok literatür taraması şeklinde geçen bir kitap.

Kadızadeliler, her ne kadar medreseyi temsil etse de, özellikle İstanbulda halk üzerinde etkili olup, padişaha yakın durarak Osmanlının genişlemesinin durmasıyla oluşan toplumsal tepkiyi radikal fikirlerine kaldıraç olarak kullanan bir hareket olarak göze çarpıyor. İbni Teymiyyeden ve İmam Birgividen etkilenip, selefiliğe de esin kaynağı olacak şekilde, camilerde birden fazla minare olmasından, Kur'an ve ezanın makamla okunmasına, kabir ziyaretinden kahveye birçok yerleşik adete muhalefet eden, ve dahası devletin parlak zamanlara dönmesinin ancak bu bid'at saydıkları adetleri terk etmesiyle olacağını savunan ve bu ideolojiyi zaman zaman devlette de hakim kılmış bir İslami radikalizm... Bizim için ne yazık!

kitap da toparlayıcı girişinden sonra kendini feci şekilde tekrara kaptırıyor, ikinci yarısı okunmasa da olur.