Ghar Haravleli Manasa

by V.P. Kale

मुंबईसारख्या शहरात राहून आपल रोजचं आयुष्य जगणार्‍या मध्यमवर्गीय माणसांची होणारी कुचंबणा या कथातून मांडलेली आहे. चाळीतलं वास्तव्य, लहान जागा याबरोबरच विसंवादाचे उठणारे सूर यानं माणसाचं जीवन अवघड करून टाकलं आहे. आयुष्याचं संगीत तीन स्वरात विभागलेल बालपण, तारूण्य आणि वार्धक्य. सर्वाधिक उमलण्याचा, फुलण्याचा, उत्कटतेचा काळ तो तारूण्याचा शरीराचे, मनाचे, भावनांचे, संवेदनांचे, कर्तृत्वाचे सगळे उत्सव बहराला येण्याचा काळ. पण तारूण्यातच अनेक प्रकारच्या कुंचंबणेनं माणसाचं आयुष्य बांधून टाकलेलं. अनेक संसारातून यामुळं उठलेले विसंवादाचे सूर, हे अस्वस्थ करणारे जखम करणारे. पाचशे स्क्वेअर फूटच्या घरात 10-10 माणसं राहतात. त्यांच्यातले नाते संबंध, पतीपत्नीला हवा असेलेला एकांत, स्वस्थपणा. ही अप्राप्य गोष्ट. आणि त्यासाठी असे क्षण खेचून घेणं म्हणजे सगळीच विटंबना. तीस माणसासाठी एकच संडास आणि रोजच्या नित्यकर्मासाठी करावी लागणारी रोजची धडपड हे सर्व कीव आणणारं आहे. अनंत प्रश्न उभे करणारं आहे. माणसं घरात राहतात. कधी कधी एकमेकांत कधीत न कोसळणार्‍या भक्कम भिंती उभारून अशा अनेक प्रश्नांच्या या कथा. प्रत्येकला आपल्या वाटणार्‍या ...

Genres: Marathi

181 pages, Unknown Binding

First published January 1, 1981

About the author

Vasant Purushottam Kale, popularly known as Va Pu, was Marathi writer who wrote short stories, novels, and biographical sketches.He authored more than 60 books. His well-known books include Partner, Vapurza, Hi Waat Ekatichi, and Thikri.

Reviews

[Devi Keluskar · Rating 5 out of 5]

व.पु. नीं 1981 साली लिहलेल हे पुस्तक आजपण तेवढच लागू पडत. लेखकाने मुंबई मध्ये राहताना जे अनुभवला तसेच त्यांनी मुंबईकरांच्या ज्या मुलाखती घेतल्या त्यातूनच हे पुस्तक लिहिले गेले. पुस्तकाचा केंद्रबिंदू हा 'घर' असून त्याच्या अवतीभवती घडणार्या गोष्टींबद्दल लिहले आहे जसे की एकाकीपणा, प्रेम, संघर्ष , जबाबदारी, तडजोड व लग्न. काही लोक घर असून उदास आहेत, काहींना घर नाही म्हणून , काहीजण लहान घर म्हणून तर काही मोठं म्हणून. एकंदरीत सुखी असे कोणीच नाही , प्रत्येकाला काहीना काही कमतरता ही वाटतेच आहे. वास्तवाशी ओळख करून देणारे हे पुस्तक सर्वांनी जरूर वाचावे.

[अनिकेत महाजनी · Rating 5 out of 5]

#४४. ‘घर हरवलेली माणसं’ नि ‘माणुस’ हरवलेली घरं

माणसाला आयुष्यात काय हवं असतं? अन्न, वस्त्र व हक्काचं आपलं घर. ते जपणारं आपलं माणुस…

सुख-सोयींनी युक्त, आकर्षक रंगसंगतीचं, किंमती वस्तुंनी सजवलेलं घर ‘माणुस’ जपणारं नसेल तर? ते शोभेपुरतंच राहतं. घराला ‘घर’पण येतं ते माणसांमुळं. जिवाचं रान करुन हक्काचं घर घ्यावं, नि माणसांअभावी ते सुनंच रहावं, मग त्याला घर म्हणायचं? माणसं असुनही यंत्रवत जगण्यानं, सैल झालेले नात्यांचे बंध वरवर कुरवाळणारं घरही भरलेलं असलं तरी रितंच वाटतं. दमल्या-भागल्या तनमनाला, ओढ लावणाऱ्या, ‘आपलं’पण हरवलेल्या चार भिंतींना घर म्हणता येईल? माणसांच्या गोतावळ्यात गजबजलेलं, एकांताचं वावडं असलेलं घरही ‘सार्वजनिक’ वाटावं, कारण ते ‘आपलं’ असं खास उरलेलंच नसतं. अशा गोंधळात, लोकापवादाचं भय, मोकळेपणाअभावी कोमेजलेली मनं यानं ते घर आपलं सुख-समाधान कायमचं हरवुन बसतं.

मानी मनुष्य स्वभाव, वागण्याच्या विक्षिप्त तऱ्हा व त्यातुन निर्माण होणारे क्लेश, आपलेपणाचा ओलावा आटून उरलेली कोरडी माणसं, एकमेकाला साथ देण्यापेक्षा कुरघोडीत आनंद मानणारी मनं, स्वार्थासाठी ‘घर’पण हिरावून घेणाऱ्या, नि मनावर अशा जखमा घेऊन फिरणाऱी माणसं, वपुंनी या कथांतून अचुक टिपली आहेत.

आई-बायकोची मनं सांधताना एकाच घरात होणारं नवऱ्याचं ‘जंक्शन’. यच्चयावत सोयींनी युक्त, हक्काच्या माणसाला पारखं झालेलं, बेगडी प्रेमाचं प्रदर्शन करणारं ‘यंत्र’वत घर. ऐन तारुण्यातच घर सावरण्यात हरवलेली व प्रेम, लग्नसंस्था, संसाराच्या संकल्पनांवरचा विश्वास, हातातुन ‘वाळु’गत, निसटल्याची भावना घेऊन जगणारी मिस सामंत. चाळीतील दहा बाय दहाच्या खोलीत सासु-सासरे, दीर-जाऊसोबत राहणाऱ्या, नवविवाहित दांपत्याचा हरवलेला एकांत व त्यांची ‘कुचंबणा’. स्वार्थापायी पोटच्या तान्ह्यासह, नवऱ्याचा ‘निरोप’ घेत, उद्ध्वस्त घर मागं ठेवुन जाणारी विद्या. वाढत्या अपेक्षांचं ओझं पोटच्या पोरीवर लादुन, खोट्या प्रतिष्ठेपायी, बळजबरी लग्न ठरवून, तिचं कोवळं वय, मन, भावनांचा गळा आवळणारे ‘असुर’सम माय-बाप. ‘यशस्वी होशील म्हणा’ ही नवऱ्याच्या विक्षिप्त वागण्यानं, ताणलेल्या नात्यावर प्रकाश टाकणारी कथाही कायम स्मरणात राहील अशी आहे. ‘जाणार कुठे?’, ‘तीन शब्द’ सारख्या कथाही पुस्तकाची संकल्पना व एकुण विषयाला साजेशा आहेत.

एक न दोन, नव्या-जुन्या बारा कथांचा हा पावणे दोनशे पानी संग्रह मेहता पब्लिशिंग हाऊसतर्फे प्रकाशित झाला असुन, आपल्या समर्पक मुखपृष्ठासह आघाडीच्या सर्व विक्रेत्यांकडे खरेदीकरता वाजवी किंमतीत उपलब्ध आहे.

मला वाटतं, वपुंची कथा माणसं वाचायला शिकवते. निरनिराळ्या माणसांचे अनुभव, दुःख, त्यांचे प्रश्न, नातेसंबंधातील ताण-तणाव, विशेषकरून, नागरी जीवनातील समस्या व समकालीन कथाविषय, बोलक्या पात्रांमुळे आपल्या परिचयाची वाटते. वपुंची भाषाशैलीही, आपल्याशी मित्राच्या नात्यानं संवाद साधावी, अशी आहे. ते केवळ समस्या मांडत नाहीत, तर बऱ्याचदा, आपल्या वैचारिक मंथनातून, मुळ कारणांचाही वेध घेतात. त्यामुळं त्यांची कथा अधिक अर्थपूर्ण व प्रामाणिक वाटते. माणसां-माणसांत वाढत जाणारी दरी, बव्हंशी, असंवाद किंवा विसंवादमुळेच असते असं त्यांना स्पष्ट वाटतं.

पृथ्वीवरुन चंद्रापर्यंतचं अंतर लीलया पार केलेल्या माणसाला शब्दांतील अंतरही सहज कापता येऊ नये, यापेक्षा मानवाची दुर्गती ती आणि काय असावी? मग, पुस्तकाच्या प्रस्तावनेत आलेला हा सुविचार साऱ्या कथांचा गाभाच ठरावं हे मनापासून पटतं- “People become miserable because they construct walls instead of bridges”.

~अनिकेत
श्रीगणेश चतुर्थी (१४.०९.२६)

[Ganesh Gawande · Rating 4 out of 5]

या पुस्तकात काही गोष्टी आहेत, काही जोडीदारा विषयी , काही सोबतच्या माणसांविषयी.

निसर्गानं जनावरापेक्षा एक फार मोठी शक्ती माणसाला दिली. ती शक्ती म्हणजे ‘शब्द’. संजीवनी देणारे हे शब्द, उभ्या आयुष्यात त्यांना हव्या त्या माणसांकडून मिळालेले नाहीत म्हणून अनेकांची आयुष्ये बदलली (त्याच्या या काही गोष्टी)

[Indrajeet Nikam · Rating 5 out of 5]

It'll take guts to read and digest the realities or even virtual realities, to say...

[Shivtej patil · Rating 5 out of 5]

This book takes you on an emotional rollercoaster and uncovers the reality of our lives and the people around us.

[Dr.J.G. · Rating 4 out of 5]

Unbelievable.

Which is not to say that author has lost credibility.
................................................................................................


In short, the collection is about deformation humans undergo due to circumstances.
................................................................................................


Kale's first story in this collection, कुचंबणा, inevitably reminds one of Mumbaicha Jaawai, remade subsequently in Hindi as Piya Ka Ghar.

This indeed is the story that the said gilms are based on, with minor changes in details, as it becomes clear while reading on.

Major change in films is of the tone - the very adult problem in the story that's reality of Mumbai, was changed to or covered with humor slightly in Mumbaicha Jaawai, and more so in Piya Ka Ghar.
................................................................................................
................................................................................................

................................................
................................................
September 05, 2022 - September 06, 2022.
................................................
................................................

................................................................................................
................................................................................................

................................................................................................
................................................................................................