Η πολιτική και ηθική σκέψη του Jacques Derrida

by Jacques Derrida, Γεράσιμος Κακολύρης (Editor), Λάμπρος Φιλίππου

Ο παρών τόμος περιλαμβάνει σαράντα κείμενα (τρία του ίδιου του Jacques Derrida) από διαφορετικά επιστημονικά πεδία (φιλοσοφία, πολιτική θεωρία, ψυχανάλυση, αρχιτεκτονική, λογοτεχνία κ.λπ.), τα οποία καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεματικών που άπτονται της ηθικής και πολιτικής φιλοσοφίας του Derrida, όπως δημοκρατία, σχέσεις μαρξισμού και αποδόμησης, δίκαιο, φιλοξενία, δώρο, συγχώρηση, δικαιοσύνη, απόφαση, ευθύνη, ηθική και ζώα κ.ά.

Αυτό που χαρακτηρίζει σε σημαντικό βαθμό την πολιτική και ηθική σκέψη του Derrida αφορά το πώς οφείλουμε να σκεφτούμε πολιτικά ή ηθικά το(ν) άλλο ως "μοναδικά" άλλο, επέκεινα κάθε απόπειρας ιδιοποίησής του. Η ντερριντιανή αποδόμηση, η οποία εμφορείται από ένα επιτακτικό αίτημα δικαιοσύνης απέναντι στον ενικό άλλο, αποτελεί μια ατελεύτητη προσπάθεια διάνοιξης μιας οδού προκειμένου να δοθεί η ευκαιρία στο άλλο να μπορέσει να "έλθει", να "συμβεί", είτε πρόκειται για το "άλλο" της φιλοσοφίας, είτε για τον "άλλο" άνθρωπο, είτε για το ζώο ως "άλλο", είτε, εντέλει, για ένα "άλλο" μέλλον.

Η επικαιρότητα της σκέψης του Derrida δεν απορρέει μόνο από την πρωτοτυπία της, τον ριζοσπαστικό της χαρακτήρα και το στοχαστικό της βάθος, αλλά και από το γεγονός ότι κάθε φορά εκκινεί από συγκεκριμένα κοινωνικοπολιτικά πλαίσια. Για παράδειγμα, ο Derrida εμπλέκεται τόσο σε μια γενεαλογικού τύπου ανάλυση της ιστορίας της έννοιας "φιλοξενία" όσο και σε μια εξέταση των παραδοξοτήτων ή των αποριών της, προκειμένου να αναφερθεί κριτικά στην αυξανόμενη εχθρότητα των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων προς τους μετανάστες και τους πρόσφυγες. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει με μια σειρά από άλλες έννοιες (π.χ. συγχώρηση, δώρο, μαρτυρία, φιλία κ.ά.) που ο Derrida ανασύρει από αυτό που περιγράφει ως ευρωπαϊκή ή ελληνο-ρωμαιο-αβρααμική "κληρονομιά".
Σ' αυτή την "ευρωπαϊκή κληρονομιά" ανήκει και η ιδέα της δημοκρατίας, η οποία, ωστόσο, στο πλαίσιο της κληρονομιάς αυτής, ποτέ "δεν υπήρξε με τρόπο ικανοποιητικό, και [άρα] απομένει να έλθει". Όχι, όμως, ως πραγμάτωση μιας ιδεώδους μορφής πολιτικοκοινωνικής τάξης πραγμάτων, αλλά ως μια αδιάκοπη, ατελεύτητη διαδικασία χειραφέτησης, καθώς και συμπερίληψης του "άλλου", επέκεινα της "ιδιότητας του πολίτη" και των συναφών αποκλεισμών του έθνους-κράτους.

544 pages, Paperback

First published December 1, 2015

About the author

Jacques Derrida was a French philosopher best known for developing deconstruction, a method of critical analysis that questioned the stability of meaning in language, texts, and Western metaphysical thought. Born in Algeria, he studied at the École Normale Supérieure in Paris, where he was influenced by philosophers such as Heidegger, Husserl, and Levinas. His groundbreaking works, including Of Grammatology (1967), Writing and Difference (1967), and Speech and Phenomena (1967), positioned him at the center of intellectual debates on language, meaning, and interpretation.
Derrida argued that Western philosophy was structured around binary oppositions—such as speech over writing, presence over absence, or reason over emotion—that falsely privileged one term over the other. He introduced the concept of différance, which suggests that meaning is constantly deferred and never fully present, destabilizing the idea of fixed truth. His work engaged with a wide range of disciplines, including literature, psychoanalysis, political theory, and law, challenging conventional ways of thinking and interpretation.
Throughout his career, Derrida continued to explore ethical and political questions, particularly in works such as Specters of Marx (1993) and The Politics of Friendship (1994), which addressed democracy, justice, and responsibility. He held academic positions at institutions such as the École des Hautes Études en Sciences Sociales and the University of California, Irvine, and remained an influential figure in both European and American intellectual circles. Despite criticism for his complex writing style and abstract concepts, Derrida’s ideas have left a lasting impact on contemporary philosophy, literary theory, and cultural criticism, reshaping the way meaning and language are understood in the modern world.