Tanıdık Dünya

by Melih Cevdet Anday, Abidin Dino (Illustrator)

Pencereden bakarken, dışarıyı değil de camı görebilirsek şiirin ne demek olduğunu anlarız.

Bu şiirinizle neyi anlatmak istiyorsunuz, diye sorarlar. Ozan bunun yanıtını bulamaz. Bulduğu anda şiirini yok etmiş demektir.

Eskiden beri süregelen bir şiir sanatı var elbette, ama şiirin değişmediği anlamına gelmez bu. Bence şiir tarihini şu iki büyük bölüme ayırabiliriz:
a. Güzelleştirilmiş düzyazı olarak şiir,
b. Düzyazıdan yakasını kurtarmış olan şiir.

Genres: Poetry

91 pages, Paperback

First published January 1, 1984

About the author

Melih Cevdet Anday was born in Istanbul in 1915. In 1936, he started attending the Faculty of Letters and History-Geography. In 1938, he went to Belgium to study sociology, however, upon breakout of World War II in 1940, he had to return to his homeland. Between 1942 and 1951, he worked as a publication consultant for the Department of Publications of the Turkish Ministry of National Education, and subsequently he was employed as librarian for the Ankara Library. In 1951, he returned to Istanbul and did reporting for the Aksam newspaper. During this period, he wrote short features and essays for Tercüman, Büyük Gazete, Tanin and Cumhuriyet newspapers. He was also in charge of the art and literature sections of the same papers. From 1954 onwards, he taught phonetics and diction courses in the Department of Drama of the Istanbul Municipal Conservatory. Between 1964 and 1969, Anday served as a member of the Turkish Radio Television’s Board of Directors. When he retired from his position in the Conservatory in 1977, Anday was assigned to the UNESCO Headquarters in Paris as Cultural Attaché. Later on, due to a change in government he was called back to Turkey. He wrote essays for the Cumhuriyet newspaper regularly from 1960 to 1990, and occasionally from 1990 to 2000.

Reviews

[Özgür Daş]

...

Uykuda büyülerin yaz fıçıları,
Göğsünün kokusunu elliyorum.
(s. 88, Dardır Yaşam)

[Memed Koz]

Öncelikle bu şiir kitabıyla ilgili eleştirmen Fethi Naci'nin yine bu sayfada gördüğüm yorumundan alıntı yapayım; "Bu şiirleri okuduktan sonra insanın doğaya bakışı değişiyor; doğa, artık “sahibi ve efendisi" olunacak bir yabana güç değil, Karacaoğlan'ın atı gibi, bir can yoldaşıdır..."

Şiirleri okumaya başlamadan evvel bu yorumu okudum, okudukça katıldım. Fakat kolay bir iş değil, okuyanda bu hissi, bu algıyı yaratmak. Hem de nesirle değil şiirle yaratmak. Bunu da ancak büyük şair olunca yapabilir insan. Nitekim Melih Cevdet Anday da öyle.

Bilge bir eda var şiirlerde ama öne çok çıkmayan, her şiirin sonunda bunu algılatan. Aşk şiirleri yok desem, doğaya duyduğu aşkla, doğanın içinde, ona vurgular yaparak yazılmış şiirler var ama.

Kitap kapağının arkasında da şiire dair kısa bir görüş yazısı var şairin. Mesela şöyle demiş; "Şiirin bilgisi başka, ozanın bilgisi başkadır. (...) Ama şiir gene de bilgiden doğmaz. Bilim adamı, bildiklerinden başka bir bilgi çıkarmak için çalışır; ozan ise meraklarından 'ben'i çıkarmak ister. Bu 'ben' kendisi değildir, yaratılacak insandır."

Kusursuz güzellikte olanı ancak bu kadar görebildim, dahasını da görebilmek için şiir okuma ve algı kabiliyetimi her geçen zaman daha da yükseltebilmem gerek. O yüzden bu şiirler için beğendim/beğenmedim diye değerlendirmekten ziyade içlerine girebildim/giremedim diye değerlendirebilirim. Girebildiğim oranda beğendim.

[Kira Kiralina]

“Ot akarsuyun kulağına fısıldar,
Toprağa inmiş yüreğimizin çiçek doruklarını.”

[Carduelis]

Bir balığın gözetlediği dünya
Resim gibi akılda kalan
Ağırbaşlı göğün altında,
Unutuşun kıyılarını gördük
Tok umarsızlığı paylaşan
Ağıtlar gibi bölük pörçük.

Yelden ağırlıksız kelebeklerle
Bir ermiş gibi kanatlanan
Tüm beklentilerim nerdeyse,

Kavak yaprağınca yalazlanarak
Göz sessizliğinde uzaktan
Yüreğin zamanı doğacak,

Ve sonra yaz öğlesi yaprağının
Kutsal rüzgârları taşıyan
Övünüsüz sabrına yakın,

Benim sözcüklerim, kulaklarında
Böcek sesleri ile ağan
Bilinmeyenin doruğuna.

O mudur, ben miyim konuşan.
syf40


DARDIR YAŞAM

Güneş oturmuş ağacın dibinde
Gün bitmek bilmiyordu
Öğlenin yıkanmış eşiği.

Derken bir yağmur yağdı ki
Ölmüşüm çiçek şamdanları içinde
Sular akşamın ayağına düştü.

Uykuda büyülerin yaz fıçıları,
Göğsünün kokusunu elliyorum.
syf88

Maraş'tan ötesi uzak bir yoldur
Tatar deresinde dizgini bırakacaksın, Leylekten büyük taraklı kuş, kızıl renkli göçmen.
Sessiz kargalar, başı yelpazeli çavuşkuşu
Ve hışırtıların bekleyişi, geleceği olmayan karanlıkta.
Çiçek açar sonra kar, ayrılığa eklenmiş kar, Yolu ikiye böler yüreğin acısı, kederin çocukluğu,
İkiye böler yağmuru geceyle yanyana.

Ağaç dolaşır durur yolunu şaşırmış ormanda.

Mevsimidir ayışığındaki taşın, titreyen uzaklığın.

O zaman kanatsız uçan sabahın ardından gideriz.

Yüreğimizle uyandırırız güneşi, kanını döksün.

Öğle namazını Göksun'da kılarız, sisle birlikte.

Bu gece Göksun'da yatalım atım.

Ordan zurnalarla yola çıkılır

Başını döndürüp baktığında, taşkınlığımızın yüreği.

Evlerin tepesi keyifsizlik gibi yeşildir.

Üzüntü kokar başını önüne eğmiş çeşme

Mor damarlı Ceyhun mermerinden.

Herkes bildiği dilde okur duasını.

Dem sürerdim on beşinde bir kızla.

Susmuş kar gibi sürdü gitti anısı.

Bana derler gam yükünü sen götür.

Güz ağacının ve günlerin siyah zeytini Susuzluğu çeşmenin ve köpeğin, Irmağın ekmeğindeki çıplak taş.

Bırakılmış bir çağın geçmişteki sesi.

Uyurken yüreğimizi düzeltemeyiz.

Bir bahçe diktim de meyve yitirdim

Vatan tutup bu yerlerde durulmaz.
syf64

[Dwhale]

... ve Abidin Dino resimleriyle

[Fethi Naci]

“Şiirin işlevi" denen şeyi bu şiirleri okurken bir kez daha düşündüm: Bu şiirleri okuduktan sonra insanın doğaya bakışı değişiyor; doğa, artık “sahibi ve efendisi" olunacak bir yabana güç değil, Karacaoğlan'ın atı gibi, bir can yoldaşıdır...

Melih Cevdet Anday; Tanıdık Dünya ile, yaşayan şairlerimiz içinde başı çektiğini bir kez daha gösteriyor. Durmadan gelişen, durmadan kendini “inşa eden“ bir şair Anday: Büyüklüğü, bu
bitmez tükenmez çabasından geliyor.