İyi Vatandaş İyi İnsan

by Hasan Âli Yücel

İnsanın binyıllar süren tarihsel süreçte nasıl insan olduğunu, insani değerlerin farklı coğrafyalarda ve kültürlerde nasıl aynı yöne doğru evrildiğini merak edenler için yazılmış bir kaynak eser İyi Vatandaş İyi İnsan. Türk eğitim tarihinin ve aydınlanmasının öncülerinden Hasan Âli Yücel, “Bizim İnsanımız” için derlediğini vurguladığı bu eserde, insanlığın büyük yol göstericilerinin öyküleriyle başlayarak modern çağın vatandaşlık ve insanlık kavramlarına uzanan hikâyesini anlatıyor.
İyi bir insan olmanın ilk tanımları, Hindistan’dan Buda, Çin’den Konfuçyüs ve Akdeniz dünyasından Sokrates’in bilgeliklerine dayanır. Üçü de Ortadoğu kökenli olan semavi dinlerin getirdiği tanımlar ile peygamberlerinin sergiledikleri örnek davranışlar ise, iyi insan olmanın yollarını ve yöntemlerini giderek daha ayrıntılı biçimde gösterir.
Modern çağdaysa din, mezhep ve millet anlayışlarının yarattığı çatışmaları aşmak üzere geliştirilen insanlık kavramı ve İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, sadece iyi insanın tanımını yapmaz, her bireyin haklarını, özgürlüklerini ve sorumluluklarını bir arada tanımlar.
Hasan Âli Yücel bu kitabı İkinci Dünya Savaşı’nın büyük yıkımını izleyen yıllarda kaleme aldı. Din, mezhep, millet, ırk ayrımlarının yarattığı çatışmaların zirvesi olan bu büyük savaşın ardından, insanlık kavramı ilk kez kitleler tarafından anlaşılıyor, benimseniyordu. Bugün dünyayı bir kez daha saran ekonomik ve toplumsal krizler arasında, yarım yüzyıldan fazla zaman önce yazılmış bu metin hâlâ tazeliğini koruyor…

Genres: Politics, Philosophy

280 pages, Paperback

First published May 1, 1971

About the author

Hasan Ali Yücel 16 Aralık 1897'de İstanbul'da doğdu. Aslen Göreleli olan babası; Ertuğrul Fırkateyni'nin kaptanı olan Amiral Osman Bey'in oğlu Ali Rıza Bey'dir, annesi Neyire Hanım ve eşi Gülsüm Refika Hanım'dır. Eğitim yaşamını sırasıyla Mekteb-i Osmani, Vefa idadisi, Cağaloğlu Darülmuallimin-i Âli'ye (Yüksek Öğretmen Okulu) okullarında sürdürdü. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü'nü bitirdi ve 19 Aralık 1922'de öğretmenliğe başladı. 12 Temmuz 1932 tarihinde Türk Dili Tetkik Cemiyeti'nin (Türk Dil Kurumu) kurulmasıyla Hasan Âli Yücel etimoloji kolu başkanlığına getirildi. 1934 yılında Cumhuriyet Halk Partisi'nden, İzmir Milletvekili olarak Meclise girdi

Hasan Âli Yücel'in bakanlık döneminin MEB'deki en parlak dönemlerden birisi olduğu iddia edilir. 28 Aralık 1938'de Hasan Âli Yücel, 2. Celal Bayar hükümetinde Milli Eğitim Bakanlığı'na getirildi. Üniversite reformu (Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi'nin kurulması, Yüksek Mühendis Okulu'nun İTÜ'ye dönüştürülmesi ve Ankara Tıp Fakültesi'nin kurulması), Köy Enstitüleri'nin kurulması, Dünya klasiklerinin Türkçeye çevrilmesi ve ilk resmi ve telifli Türkçe ansiklopedi olan İnönü Ansiklopedisi'nin ön çalışmaları onun bakanlığı döneminde gerçekleşmiştir. Devlet Konservatuvarının kurulması (20 Mayıs 1940), Türkiye'nin UNESCO'ya girişi onun çabaları sonucunda olmuştur. Dört yıllık çabaları sonucunda 25 Haziran 1946'da Üniversiteler Yasası çıkartılır. "Bu yasayla, yüksek öğretim kurumlarının Bakanlıkla olan "sıkı bağı" önemli ölçüde gevşetilmiş, mevcut kuruluşlar yapısal bir bütünlüğe kavuşturulmuş, böylece üniversiteye organik bir karakter kazandırılmıştır. Bu yasanın getirdiği bir başka sonuç da, "dışarıdan gerilim" yerine "içeriden denetim"in getirilmiş olmasıdır. Ankara Üniversitesi de bu yasanın sonucu olarak kurulmuştur."

Oğlu şair Can Yücel, babası için "Ben Hayatta En Çok Babamı Sevdim" adlı şiirini yazmıştır.

Reviews

[Said Kural · Rating 5 out of 5]

Bu kitabin ve belki de cumhuriyet turkiyesinin temel felsefesinin özeti:
"Insan kıymeti bilmeyen topluluklardan kıymeti bilinecek insan yetişmez"

Hasan Ali mutlaka bilinmesi, anlasilmasi gereken çok degerli bir eğitim ve siyaset adamıydı, zamanında bilinmeyen bu degeri en azından bugun bilmek gereklidir.

[Gözde Türker · Rating 3 out of 5]

”İnsan, başka bir insanın fikirlerinden haberdar olduğu anda, farkında olarak veya olmayarak, kabul ederek veya reddederek onun tesiri altına girmiştir. Çünkü farkında olup kabul edildiği takdirde beraber, reddedilmişse ayrı düşünülüyor demektir. Hangi türlüsü olursa olsun düşünmüş olmaktaki beraberlik, cemiyeti vücuda getirir ve bu düşündürüş gerçek bir terbiye olayıdır.”

Bu satırlar bana Zülfü Livanelinin şu sözlerini anımsattı: “ Bir tek aklım var ama okuduğum her kitaptaki insanın aklına yaslıyorum kendi aklımı.”

Bir süre önce bunu duyduğumda düşündüm ve gerçekten de okurken hemfikir olmadığımızı düşündüğümüz şeylerin bile düşün dünyamızı şekillendirici bir etkisi olduğunu fark ettim. Okuduğumuz her şeyin biz farkında olmasak bile (Yücel’in de dediği gibi) bakış açımızı, düşünce tarzımızı bir şekilde etkiliyor. Her zaman yoğun bir etkisi olmasa da ufacık da olsa tesiri oluyor. Mesela başka düşüncelere sevk edebiliyor, daha derin düşünmeye itebiliyor ya da en basitinden farklı kitaplara, düşünce tarzlarına yönlendirebiliyor.

Bu kitap için de aynısını hissettim. Kalabalık bir kitap, içinde üç büyük peygamberin, üç büyük ahlak filozofunun hayatı, ilkeleri anlatılıyor. Ardından insanın çevresini oluşturan üç önemli unsur (aile, okul, meslek), son olarak da en temel unsuru insan (insan toplulukları) olan millet ve devlet kavramları ele alınıyor.

1956 yılında kaleme alınan İyi Vatandaş İyi İnsan ne anlattığını başlığında veriyor: iyi bir insan, iyi bir vatandaş olmak için ne yapmalı? Bu sorunun cevabına yönelik bir rehber sunuyor. Din ne diyor, felsefe ne diyor, bunlar ışığında insan kendi çevresinde nasıl davranmalı, büyük ölçekte içinde bulunduğu topluma nasıl faydalı olmalı?

Kitabın ele aldığı kişiler olsun değindiği kavramlar olsun biraz yüzeysel kaldığını söylemek gerek.

Ele aldığı bazı konular tartışmalı olsa da Hasan Ali Yücel tartışmaya pek yer vermemiş anlatısında. Bilgileri verip gerisini araştırmayı, üzerine düşünmeyi ve sorgulamayı okuruna bırakmış.

Bu açıdan pek doyurucu bir okuma olmadığını söylemekle birlikte yukarıda alıntıladığım düşünce paralelinde kitabın üzerimde mutlaka bir etkisi olduğuna inanıyorum.

[Mürekkepkalem · Rating 5 out of 5]

kitabın bir giriş, 4 kapı ve bir çıkış üzerine tertip edilmiş. bir milletin maneviyata karşı duyduğu susuzluk ve maddi hayatını düzenleyecek müsbet bilim ve teknik konularında yol gösteren bir kitap.. her bir kapının ardında umut ve ışık olacak fikirler yatmakta..

[Erden Tunç · Rating 4 out of 5]

Kitabın yeni baskı sunuşunda aslına dokunulmadan yayınlandığı belirtilmiş. Ama, tek anlamı olan, basit kelimelerde dahi eski kelime kullanıp dipnot verilme kitabın aslını koruyayım derken okuma bütünlüğünü bozmuş. Kelimeyi biliyor olsam dahi dipnotu görünce ister istemez göz sayfanın sağ ve sol taraflarına konmuş olan dipnotlara kayıyor bu da okumayı bölüyor. Bu kelimeleri yeni haliyle kullanmak ya da bilindik kelimeleri bir kez dipnot olarak belirttikten sonra her seferinde tekrar tekrar dipnot yapmamak bu sorunu çözebilirdi.

[Demet · Rating 5 out of 5]

İyi vatandaş iyi insan konusu üzerinden kıda bir felsefe ve dünya tarihi. Yer yer geçmişteki Türkiye hakkındaki istatistiklere bakarken insan hüzünleniyor. Yazılalı çok zaman geçmesine karşın çok anlaşılır bir dille ve günümüz bilgileri ile donatılmış harika bir kitap. Zaman da yolculuk yapabilsem Hasan Ali Yücel ile tanışmak isterdim. Bilginin ulaşılabilirliğinin kısıtlı olduğu o zamanlar da bile nekadar şahane eserler kazandırmış..

[Sado · Rating 4 out of 5]

hoş 1 sentez olmuş fakat fazlasıyla yüzeysel.

[Roy · Rating 3 out of 5]

meh

[Emrah Sever · Rating 3 out of 5]

ergenlik öncesi fikirler henüz tam şekillenmemişken okutulması gereken bir eser

[Lider Tanrıkulu · Rating 3 out of 5]

1946 yılında yazılan kitap çok temel veriler sunuyor. Bu veriler notlar ile 2011 yılına göre uyarlanmış. Ama yine de tartışılan konular zamanımızın çok gerisinde kalmış. Daha önceki yorumlarda ergenlik dönemi aydınlanması için uygun deniyordu, katılıyorum. Kavramlar üzerinden baya genel tabirlerle geçiyor. Yazıldığı yılların Türkiye'si göz önünde bulundurulduğunda "İnsan Hakları", "Laiklik" vs. gibi konular yeni tartışılmaya başlanmıştı. Bu tartışmaların temelinde biraz propogandasal alt yapısı için kavramlara değinilerek geçiyor.