Omtrent liefde en dood

by Erwin Mortier

'De dood moet zichtbaar worden, gezien en verhaalbaar. De dood is van iedereen.' Dit schrijft Erwin Mortier aan de recent overleden schrijver Jef Geeraerts en diens vrouw Eleonore. In tien brieven spreekt hij tot ze. In mijmerende zinnen vertelt hij over hun sterven en over de betekenis van dit verlies. 'Rouw komt neer op herschikken... leven is dood geworden, en de dood moet op een imaginair vlak weer leven worden.' Dat is wat er gebeurt: al schrijvend verschijnen zijn vrienden op papier, onder zijn pen worden ze dierbaar als personages uit een zachtaardige roman. Tegelijk toont Erwin Mortier zichzelf in zijn overlevering aan zijn verdriet, en durft hij kwetsbaar te zijn. Hij omhelst de dood alsof het zelf een personage is, het maakt Omtrent Liefde en Dood tot een buitengewoon literair document.

Genres: Literature

104 pages, Hardcover

First published February 23, 2017

About the author

Erwin Mortier is een Vlaamse dichter en schrijver.

Erwin Mortier in de Nederlandstalige Wikipedia

Erwin Mortier in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

Erwin Mortier bij "Schrijversgewijs"


Erwin Mortier is a Flemish poet and writer.

Erwin Mortier in the English Wikipedia

Reviews

[Marc Lamot · Rating 3 out of 5]

Not translated yet, this booklet by my favourite Flemish writer Erwin Mortier, is an ode to his colleague and friend Jef Geeraerts and his wife Eleonore. Geeraerts (1930-2015) was the author of controversial novels on Belgian colonialism in Congo, with a rather racist and pornographic touch; in the second phase of his career he became a successful writer of detective stories. Mortier offers an enchanting portrait of the Geeraerts couple, mourns their death and muses about his own finiteness. Dutch review below.

Toen ik aan dit kleine boekje begon, had ik een enigszins oneerbiedige reflex: “toch niet weer een rouwboek, een sentimentele worsteling van een auteur met het afscheid van geliefden?”. Rouwliteratuur is natuurlijk van alle tijden, maar de laatste jaren scheert het genre hoge toppen: alleen al in het Nederlandse taalgebied hebben A.F.Th. Van der Heijden (Tonio: een requiemroman), Tom Lanoye (Sprakeloos) en ook Erwin Mortier zelf (Gestameld liedboek: Moedergetijden, strikt genomen geen rouw natuurlijk) pareltjes afgeleverd. Zoals gezegd was die spontane opwelling waarmee ik aan dit boekje begon, inderdaad oneerbiedig, want al vlug moest ik dat stigma corrigeren.

Mortier heeft het namelijk over de laatste jaren en de dood van schrijver Jef Geeraerts en zijn vrouw Eleonore, een koppel waarmee Mortier en zijn man nauw bevriend waren. Dat levert een heel intimistisch, aandoenlijk portret op, een tegengewicht voor het excentrieke imago dat Geeraerts en zijn vrouw hadden voor de buitenwereld. Mortier zoomt heel pakkend in op de intense interactie tussen het koppel en de verlamming die bij Geeraerts optrad nadat hij Eleonore verloor aan kanker, “Te moedeloos om nog te schrijven, te moedeloos om haar te laten gaan, is hij in haar dood gaan wonen, wachtend op de zijne.”

Maar de auteur brengt ook mooi in beeld wat de dood van zowel Eleonore als Jef bij hemzelf teweeg bracht, mijmerend over zijn eigen vergankelijkheid en hoe hij daar in taal mee om kan gaan. In die zin is het, net als boven vermelde werken ook een mijmering over de kracht van schrijven en van literatuur in existentiële situaties. En dan valt uiteraard weer de taalvirtuositeit van Mortier op. Net als bij de vorige romans die ik van hem las, duikt af en toe het gevoel op dat hij zich bezondigt aan mooischrijverij, maar op veel andere momenten word je toch gepakt door zijn beeldende taalkracht. "ik heb het gevoel dat alles nog moet beginnen, dat ik nog maar met mijn pink in de oceaan van de taal heb geroerd en met mijn kleine teen in de mensenzee." Alleen die draak van een titel, ‘omtrent liefde en dood’, kon die echt niet inspirerender?

[Anneliese Tirry · Rating 5 out of 5]

Ergens, verborgen op de tweede rij van een plank in mijn boekenkast, of misschien wel helemaal niet meer, staat het boek "Het Sigmaplan" van Jef Geeraerts, ik vermoed zelfs getekend door de meester zelf. Ik kocht dit boek tijdens de boekenbeurs van 1986. Ik werkte op de stand van Elsevier, Jef Geeraerts zat elke dag trouw aan zijn tafeltje in de stand naast die van ons, die van Manteau.
Ach, tijdens mijn studiejaren had ik de Gangreens gelezen, ik had over zijn turbulent leven gelezen in de Humo, en daar zat hij, helemaal anders dan ik me had voorgesteld, vriendelijk en voorkomend, vaak reagerend op wat men hem zei met een kwinkslag.
Het boek van Erwin Mortier is, voor mij, enerzijds een eerbetoon en groot saluut naar zijn/hun vrienden Nora en Jef Geeraerts, en anderzijds ook een essay over het schrijverschap.
De manier waarop de schrijver schrijft over ouder worden en hoe dat je kijk op de dingen verandert, en over leven met veel doden in je hart, roept bij mij veel herkenning op.
Het boek zit nu vol papiersnippers, daar waar passages staan die ik wil herlezen, opnieuw en opnieuw.
Mortier is ook de enige die me ooit kon doen intekenen op de website van een krant, omdat ik absoluut een column van zijn hand wou lezen.
Een verwant hart is hij voor mij.
Dit boek is klein in aantal pagina's maar groots qua inhoud.

[Ka Vee · Rating 5 out of 5]

Ik houd niet zo van beduimelde boeken, toch zal dit kleinood niet aan deze gezegende staat ontsnappen. Lezen, herlezen, strelen, herademen, die prachtige kettingen van zinnen waarin een ongrijpbare schoonheid zich genesteld heeft.

[looneybooks79 · Rating 5 out of 5]

http://looneybooks79.blog/2025/09/20/...

Erwin Mortier en zijn man Lieven Vandenhaute waren goed bevriend met auteur Jef Geeraerts en diens vrouw Eleonore Vigenon. Zij waren er dan ook bij toen Eleonore haar laatste maanden leed onder een terminale kanker. En de jaren na haar dood waren zij ook vaak bij Jef, die ze hielpen de dood van zijn grote liefde te verwerken. In 2010 reisde Erwin, samen met een filmploeg, ook nog met Jef naar Congo, om te constateren dat het land er sinds 1960, toen Jef er moest vertrekken, nog niet beter aan toe was. (Dit kan je lezen in het boek 'Afscheid van Congo' van Mortier).

Na de dood van Jef besloot Erwin Mortier een ode te schrijven aan zowel Eleonore als aan Jef. En dat werd de novelle 'Omtrent leven en dood: een afscheid'. Een prachtig maar hartverscheurend beeld over de laatste jaren van één van Vlaanderens bekendste schrijvers. Tot op vandaag leeft zijn erfenis nog na bij vele lezers en wordt hij als één van de grondleggers van de Vlaamse thrillers aanzien. En hoewel Jef nooit de ambitie had om thriller auteur te worden bleek al snel dat hij daarmee net zoveel succes boekte. Vincke en Verstuyft leven nog steeds, vooral ook door de drie verfilmingen van boeken van Jef (De Zaak Alzheimer, Dossier K en Het Tweede Gelaat én een remake door de regisseur van Casino Royale's Martin Campbell, genaamd Memory met Liam Neeson).

Mortier beschrijft in 'Omtrent Liefde en Dood' de band tussen Eleonore en Jef en hoe de dood een grote verandering teweegbracht in Jefs leven. Hij kon niet meer schrijven en werkte dan ook nooit zijn laatste roman (die hij voor Eleonore schreef) af. Jef sloot zich op tenzij iemand hem uit zijn huisje, dat hij leek te verwaarlozen, sleurde. Daarbij ontfermden Erwin en Lieven zich ook over de schrijver en namen hem geregeld op sleeptouw of op reis.

Uiteindelijk zal een routine-operatie de oorzaak worden van zijn hartfalen en zijn uiteindelijke dood.

Het zijn Erwins prachtig geconstrueerde zinnen, zijn lofdicht aan één der groten, zijn heerlijke lyrische proza die ervoor zorgt dat je meeleeft met de pijn die beide geliefden voelden. Afscheid nemen is een van de moeilijkste dingen die er bestaan en daar heeft Erwin de juiste woorden bij neergepend.

“Sic transit gloria mundi”

Jef Geeraerts was de auteur van ondere andere de autobiografische Gangreen-cyclus (boeken over Jefs leven in de Congo, die vandaag de dag als heel controversieel worden aanzien) en zijn thrillerreeks over Vincke en Verstuyft (waar er al een paar boeken van werden verfilmd). Hij stierf op 11 mei 2015, zeven jaar na zijn grote liefde Elenore Vigenon, die aan kanker overleed in 2008.

Erwin Mortier en zijn man Lieven Vandenhaute wonen in Gent. Erwin is auteur van vele bestsellers, onder andere 'Godenslaap' en 'De Spiegelingen' (die ook gebundeld werden als 'Boeken van troost'), en zijn geweldige debuut 'Marcel' dat jaren later ook een vervolg kreeg 'De onbevlekte'. In 2025 verscheen zijn nieuwste boek 'Vlaamse Vergezichten'.

[Vic Van · Rating 5 out of 5]

Ik heb iets met Erwin Mortier. Vraag me niet wat het is... Zijn romans vind ik vooral mooi geschreven talige kunstwerken maar geen echt aangrijpende verhalen. In zijn 'Gestameld liedboek' en 'Omtrent liefde en dood' dient die mooie en rijke taal een echt doel: het pijnlijk maar poëtisch krachtig verwoorden van herkenbare gevoelens voor wie met verlies, rouw, verdriet te maken krijgt, en toch open blijft staan voor het wonder van het leven. Eentje om te bewaren op de plank en over enkele jaren nog eens te herlezen.

[Manon Van Causbrouck · Rating 5 out of 5]

Ontzettend ontzettend ontzettend prachtig boek

[Linda · Rating 4 out of 5]

Een afscheid van vriend-schrijver Jef Geeraerts en zijn vrouw Eleonore. Een boek waarin Mortier het verlies zijn plaats probeert te geven. Hoewel toegankelijker dan mijn vorig boek, dat ook over de dood en verlies ging (Christoph Bell - Brulaap), zijn deze 2 boeken compleet andere benaderingen van eenzelfde thema. Was de manier waarop Bell het thema aanbracht er vooral één van gevoel, verwarring, flarden, zeer poetisch taalgebruik, Mortier probeert de dingen te begrijpen, te plaatsen, te analyseren.

Mooi, zeer mooi.

[Chris · Rating 4 out of 5]

Net als in Gestameld liedboek: Moedergetijden toont Erwin Mortier hier zijn precaire gevoel voor het juiste woord en de juiste formulering in de juiste context. Voor precisie dus en die is van 'levensbelang' als je integer over liefde en dood wil schrijven. Je zou als lezer makkelijk kunnen beweren dat hij 'in grootse doen' is, maar dan zou je de schrijver diep kwetsen. Meer dan ooit worstelt hij immers met zijn eigen vergankelijkheid en is het alles behalve een zwelgen in de droefenis en de melancholie van het gemis waarover hij het heeft. Integendeel: het is een pijn, een kwelling die hem ook na dit schrijven nog niet helemaal verlaten zal hebben.

Van Jef Geeraerts las ik enkel Sanpaku, De nachtvogels en Muziek en emotie, stuk voor stuk niet meteen representatieve boeken voor de illustere faam die hij met zijn Gangreen-cyclus had gemaakt. Het meest imponerend vond ik deze man echter toen hij meer dan tien jaar geleden in De Singel de inleidingen verzorgde van klassieke concerten en met name zijn begeesterde uiteenzettingen over de strijkkwartetten van Shostakovich en Van Beethoven. In dit afscheid van Erwin Mortier was het daarom voor mij des te aangrijpender om te lezen dat zijn passie voor klassieke muziek, samen met het verlies van zijn Eleonore, gestorven is. Zoals hijzelf eigenlijk al gestorven was, sinds de dood van die door Mortier zo prachtig geschetste vrouw. 'Omtrent liefde en dood' is kortom een kleinood om te koesteren en te herlezen in tijden van rouw en verlies.

[Jelle · Rating 5 out of 5]

Prachtig mooi.

[Fransien Vandeweghe · Rating 4 out of 5]

4,5 *

[Liselotte · Rating 4 out of 5]

Mooi eerbetoon, in een prachtige taal, en een pleidooi voor nuance.

[Isabelle · Rating 4 out of 5]

'Zou schrijven iets anders kunnen zijn, of mogen willen zijn, dan een krachtig verwoorde onmacht?' 'Het is dat levens, hoe uiteenlopend ze verder ook mogen zijn, soms onverwacht in elkaar haken, en elkaar versterken en dragen door de kracht van het plezier dat ze in elkaar weten te scheppen, en wanneer een van de levens wegvalt, zoals onvermijdelijk vroeg of laat gebeurt, raakt voor wie achterblijven het bestaan doordrongen van verlorenheid.'
Ik hou enorm van de taalvirtuositeit in de romans van Mortier, ik vind het verfrissend om ook zijn non-fictiestem te lezen en daar bijvoorbeeld ook onverwacht veel humor in terug te vinden. Mortier schrijft een afscheid van zich af en dat levert een mooi boek op waarin nu (sinds kort mag ik dat van mezelf) heel wat mooie passages onderlijnd staan. Boeiend ook hoe hij de morele kwesties niet uit de weg gaat en tegelijk weigert ze uit de ambiguïteit te halen.

[Brigitte Van Cauter · Rating 5 out of 5]

Prachtig boek, niet in het minst omwille van het feit dat ik altijd graag Jef Geeraerts heb gelezen (met als absolute lievelingsboek Sanpaku), en er hier op een heel mooie ontroerende manier afscheid wordt genomen van Jef en zijn vrouw, 2 intrigerende mensen. Troostend boek ook in het kader van rouw. Dank je wel Erwin Mortier! Dit boek zal ik zeker nogmaals lezen!

[François · Rating 4 out of 5]

Pareltje over liefde, dood, rouw en verdriet. Wat een mooie poëtische taal.

[Kim · Rating 2 out of 5]

Hoewel ik bewondering kan opbrengen voor de schrijfstijl van Mortier, zeer beschouwend en met mooie beeldspraak zonder te vervallen in cliché's, kon dit boek me niet bekoren. Vanwege het onderwerp verwachtte ik toch ergens emotioneel geraakt te worden, en dat gebeurde tijdens heel het boek helemaal niet.

Misschien kwam dit omdat dit boek té ver buiten mijn comfortzone zit. Ik lees voornamelijk fictie, waar het verhaal je vanzelfsprekend meesleept van het begin naar het einde van een boek (als het goed is, toch). Ik ben boeken als dit - die meer de filosofische weg opgaan - niet gewoon, en ook het zeer rijke maar daardoor ook gecompliceerde taalgebruik is voor mij verre van dagelijkse kost. Ik laat de mogelijkheid dus open dat dit boek gewoon wat te moeilijk was voor mij. Ik had vaak het gevoel dat ik, na het drie keer herlezen van een zin om alle onderdelen ervan te vatten, de rode draad van het geheel wat kwijtraakte.

Misschien kwam het omdat ik ook wel een beetje griezel van het beeld van geliefden, wiens liefde zó sterk was dat de ene partner de dood van de andere niet te boven kwam. Dat is op zich natuurlijk wel heel mooi, maar vaak is de ondertoon wel een beetje dat mensen die wél na het overlijden van hun partner hun leven weer goed konden oppakken dus niet zo'n sterke band hadden, niet zo'n onverbreekbare eenheid vormden. Ik vind dit erg onrespectvol tegenover mensen die eigenlijk gewoon niet de luxe hebben zich in hun verdriet te blijven wentelen, mensen die ervoor moeten zorgen dat er voor de rest van het gezin nog steeds een dak boven het hoofd en brood op de plank is, en die daardoor wel verplicht zijn het verlies redelijk snel een plaats te geven, waar het kan weggeborgen worden wanneer het nodig is om 'normaal' te functioneren.

In elk geval, als het doel van het boek was om me stil te laten staan bij de relatie tussen liefde en dood, om me te ontroeren met het relaas van de relatie en het afscheid van deze bekende personen, of om me te laten meevoelen met het verdriet en gemis van de schrijver, dan is het daar niet in geslaagd.

Als het enkel de bedoeling was voor de auteur om door middel van dit allemaal neer te schrijven het verlies van twee dierbare vrienden te verwerken, hoop ik van harte voor hem dat hij daar in geslaagd is, maar ik hoefde daar niet per sé bij betrokken te worden.

Het was goed dat dit geen omvangrijk boek was, anders zou ik waarschijnlijk niet de tijd hebben willen investeren om het tot het einde te blijven lezen.

[Maria Adeline · Rating 4 out of 5]

4 ⭐️
Erwin Mortier is weldegelijk een van de beste vlaamse schrijvers die ik tot nu toe heb ontdekt. Ik werd immers emotioneel van het meeslepend verhaal.
Een aanrader!

Enkele zinnen die me zijn bijgebleven:
- ik wil droefenis kunnen omzetten in verdriet, want verdriet biedt mogelijkheden en openingen om de stilstand van de treurnis te overkomen.

- Als we de doden niet uit de kamers van onze ziel verdrijven, blijven ze hangen. We moeten ze verbannen om ze te kunnen verwelkomen in onze herinneringen als wat ze geworden zijn: aflijvingen, dienstbaren die bestaan hebben, maar er voorgoed niet meer zijn.

- Maar ik hou van het leven, en de prijs voor het leven is gebrek aan eeuwigheid (maar de eeuwigheid is me te eeuwig. )

- Er is maar één storm die ik vrees, de storm die me zal achterlaten zonder de man met wie ik zo hecht vergroeid ben dat ik doormidden zou scheuren wanneer hij me zou ontvallen. Maar evenzeer vind ik de gedachte dat ik hem zou moeten achterlaten in alle opzichten ondenkbaar.

- 'De dood hoort bij het leven,' zegt Lieven dan weer, 'zoals rouw bij de liefde hoort.' Te dieper de wond, de zoeter 't genezen.

[Natacha Glautier · Rating 3 out of 5]

Over de dood van Jef G en Nora. Afscheid nemen. Herinneringen.

[Wendy · Rating 3 out of 5]

In dit boekje vertelt Erwin Mortier over zijn goede vrienden Jef Geeraerts en diens vrouw Eleonore, hun overlijden, hun liefde, hun persoonlijkheden. Maar het gaat ook over geschiedenis, schrijven, oorlog, weemoed, vriendschap en muziek.

Ik vond het geen gemakkelijk boekje. De taal is mooi en vaak poëtisch en filosofisch. Maar ik ´heb’ niet veel met Jef Geeraerts, waardoor ik het met wat afstand las. Hoewel er zeker beschouwingen in staan die het meer opentrekken, naar verlies in het algemeen.

Dat Erwin Mortier kan schrijven, daar is geen twijfel over. Maar dit stond gewoon iets te ver van me af en deed me net iets te weinig.
Of misschien was het gewoon niet het juiste boek op het juiste moment.

[José Van Rosmalen · Rating 4 out of 5]

Erwin Mortier en zijn echtgenoot waren bevriend met de schrijver Jef Geeraerts en zijn vrouw Eleonore, kortweg Noor. Noor stierf in 2008 aan kanker, Jef overleed zeven jaar later, in 2015. Het boek is het verhaal van een rouwproces. Noor en Jef hielden elkaar in evenwicht, na haar dood lukte het schrijven bij Jef niet meer. De urn met haar as stond bij zijn voeten, onder het bureau waar hij aan zat. Het is een liefdevol geschreven boek, waarbij Erwin zich ook bezint op de eindigheid van zijn eigen bestaan. Met een mannelijke partner komt er geen gezamenlijk nageslacht. Vroeger stond Geeraerts bekend als een harde schrijver, vooral over het Belgische koloniale verleden in Kongo, in dit boekje leren we hem vooral kennen als een kwetsbare oude man. Ook Noor die leefde met een door ziekte uitgehold lichaam komt als een sterk karakter naar voren.

[Katrien · Rating 5 out of 5]

Blijft één van mijn favoriete boeken, herlezen is telkens weer een fijne ervaring.