Para Aquela que Está Sentada no Escuro à Minha Espera

by António Lobo Antunes

1st EditionUm livro perturbador sobre a memória - ou a perda da memória. Uma velha actriz luta com a idade e as suas contingências, enquanto as recordações do passado invadem os seus dias.

Genres: Romance, Portuguese Literature, Literary Fiction, Literature, Novels, Portugal

352 pages, Paperback

First published October 1, 2016

About the author

At the age of seven, António Lobo Antunes decided to be a writer but when he was 16, his father sent him to medical school - he is a psychiatrist. During this time he never stopped writing.
By the end of his education he had to join the Army, to take part in the war in Angola, from 1970 to 1973. It was there, in a military hospital, that he gained interest for the subjects of death and the other. The Angolan war for independence later became subject to many of his novels. He worked many months in Germany and Belgium.

In 1979, Lobo Antunes published his first novel - Memória de Elefante (Elephant's Memory), where he told the story of his separation. Due to the success of his first novel, Lobo Antunes decided to devote his evenings to writing. He has been practicing psychiatry all the time, though, mainly at the outpatient's unit at the Hospital Miguel Bombarda of Lisbon.

His style is considered to be very dense, heavily influenced by William Faulkner, James Joyce and Louis-Ferdinand Céline.
He has an extensive work, translated into several languages. Among the many awards he has received so far, in 2007 he received the Camões Award, the most prestigious Portuguese literary award.

Reviews

[Kansas · Rating 5 out of 5]

https://kansasbooks.blogspot.com/2025...

"no me vienen a la cabeza los días de la semana, se me han quedado los nombres de algunos meses, marzo, octubre, otro que se me ha ido ahora mismo y que ya me vendrá no sé, hay episodios de mi vida que se evaporan y vuelven, un compañero abrazándome en el pasillo del teatro y yo consintiéndolo, quieta, ahí está un momento perdido que he recuperado, tantos años después"


Ya tenía una idea de que esta novela de Lobo Antunes iba a ser especialmente dura y complicada en el terreno emocional pero precisamente quise acercarme a ella porque tocaba un tema que por motivos personales me llegaba muy de cerca, y ¿quién mejor que Lobo para que me lo contara? El mismo Lobo Antunes fue psiquiatra y por sus otros libros leídos ya sabía de ese acercamiento a a la exploración de la mente, pero aquí de alguna forma la explora a través del lenguaje, o mejor dicho, a través de la disolución gradual del lenguaje. Reconozco a muchos autores como elementos catalizadores de mi propia vida, y no solo me reconozco en ellos sino que reconozco mi entorno, en esta novela con este titulo tan hermoso pero que además hace tanta referencia a la disolución de la protagonista, se puede decir que más que nunca que es un texto que funcionará como herramienta de autocomprensión. En alguna otra crónica sobre Lobo también comenté que en sus novelas no hay historias sino sensaciones de sus personajes, momentos fragmentados o suspendidos en el tiempo, pero es en esta “Para aquella que está esperándome sentada en la oscuridad” donde este autor llevará su concepto a lo esencial.


"mientras yo caminaba por la casa equivocándome de habitaciones porque una persona, no tengo ni idea de cuál, las ha trastocado para confundirme, a quien descubría en el espejo sin parecido conmigo, una vieja con el camisón manchado y yo que no soy vieja, soy una chica que llegó de Faro para ser actriz"


En algún momento de esta novela, el mismo lector se puede sentir tan desorientado como su protagonista, una actriz de teatro que con 78 años aparece retirada del mundo porque está sufriendo el avance del Alzheimer. "- Una que se fue a Lisboa para ser actriz ya no es de tu tiempo porque ya nada es de mi tiempo, todo nuevo, más grande, lo que fui cenizas, lo que quise cenizas, lo que deseé cenizas, montoncitos dispersos disueltos por el viento." Aislada en su piso de Lisboa y atendida por una cuidadora a la que llamará “la mujer mayor” y por la presencia discontinua de “el sobrino de su marido”, por lo demás permanece sola con los restos de su memoria. De las novelas que llevo leídas de Lobo Antunes, ésta sea quizás la que está reducida más a su mínimo, pocos personajes y solo algunos recuerdos que recurrentemente aparecen y desaparecen cambiados, ampliados o reducidos, siempre fragmentados, y aquí el lector no podrá montarse la historia completa uniendo las piezas desparramadas, como en otras novelas de Lobo, aquí la fragmentación está desparramada y en vez de que Lobo te ayude a unirlas, realmente están abocadas a disolverse, a desaparecer en la oscuridad. El monólogo intermitente de la actriz tiene momentos muy luminosos, con rastros de luz que iluminan la novela, pero realmente es una novela destinada a la oscuridad más absoluta, y esto es lo que la hace tan dolorosa pero al mismo tiempo tan reveladora de lo que supone la enfermedad que sufre la actriz porque Lobo no está describiendo la enfermedad sino que consigue que el lector la experimente a través del lenguaje y de su disolución.


"lo que nos siguen emocionando momentos que creíamos perdidos, el gato no a los pies de la cama, en la entrada esperándome mientras el motor del cuerpo me rozaba las piernas como si entendiese que él y yo, que los dos, que nosotros y ya está, hay amistades, así, sin necesidad de justificación"


Es la tercera novela que leo de Lobo y aunque no sé si este detalle se repetirá en otras suyas, si que siento que en esta lleva la elipsis y la fragmentación a su esencia. Hay huecos que nunca podrán ser rellenados porque la actriz siendo la única narradora se sabe que sus momentos nunca podrán ser formulados por su estado mental, más que rellenar este silencio con palabras, con el lenguaje, lo que pretende Lobo, intuyo, es que este silencio progresivo pueda ser palpado y reconocido por el lector "y en la casa los mil ruidos de los que está hecho el silencio, no son los sonidos, es la ausencia de sonidos la que me ha hecho ensordecer", así que cada hueco, cada vacío en su historia más que que el lector pueda imaginar la información, lo que se pretende es que pueda sentirla, experimentarla, ponerse en la piel de la actriz, comprender su estado abocado cada vez más al silencio y a la oscuridad. En mi caso ha funcionado, quizás haya sido la novela de Lobo que más he podido sentir porque aquí Lobo no describe, ni analiza la enfermedad, sino que lo que hace ante todo es recrear la desorientación, la pérdida, la soledad. Lobo está continuamente representando la mente que se va abocada a la oscuridad, pero al mismo tiempo el desesperado intento de esta mente por aferrarse a la memoria.


"y una mirada de soslayo angustiada a mí madre, tan nerviosa que me daban ganas de llorar, un hilo de voz dolorido
- Ayúdenme a volver a ser yo
si pudiese la cogía en brazos, palabra de honor, pero no tenía fuerzas"


Uno de los detalles que más me han llamado la atención de esta novela es lo que gira en torno a su vida como actriz, apenas hay información sobre su vida artístico sino que prácticamente su memoria se ve reducida a sus momentos de infancia en los que el lector irá entreviendo la relación cálida con su padre y esa relación algo más espinosa con su madre, que influirán las sensaciones del resto de su vida. Faro, el Algarve, los momentos en la playa, la casa de la infancia, y momentos esporádicos de cuando abandona Faro para llegar a la capital para convertirse en actriz. Momentos, fragmentos disueltos de su vida pero sus recuerdos no van más allá. En ningún momento en estos fragmentos aparecerá el teatro ni aparecerán recuerdos de sus personajes interpretados, ni escenario, solo algún breve momento, pero como una ráfaga “- Vas a llenar teatros, exactamente estas palabras, - Vas a llenar teatros". Yo entiendo que el hecho de que su oficio artístico esté prácticamente erradicado del texto tiene relación con su identidad profesional que está borrada porque en el estado de su enfermedad en el que se encuentra ya nada queda de eso, y la memoria está reducida a esa primera época de su vida. Su vida artística no existe ya en su mente pero si la sensaciones y esto si está en la atmósfera envolvente del texto: de alguna forma Lobo está presentando esta novela como un teatro, la novela será el escenario en el que ella en un monólogo intermitente permanece sola frente a su público mientras unos pocos personajes de su presente y su pasado aparecen y desaparecen como fantasmas en un escenario cada vez más oscuro, y que se van difuminando, "Soy una actriz que descansa durante esta obra para, como dice el director del teatro, entrar en la próxima en un papel a mi medida."


"- No le pregunté nada que ella además de no hablar no se acuerda de nada
y mentira, me acuerdo de las luces de las traineras y de las cuchillas de aluminio, de los peces que faltaban en la red, en uno de los barcos una perra ladrando en la proa los perros de Faro respondían corriendo a lo largo de la playa"

"que el tiempo separa a las personas y después el olvido empieza su trabajo, surgen nuevas presencias que borran las antiguas hasta el punto de pensar si de verdad las conocemos, a lo mejor las conocemos, a lo mejor no y en el caso de haberlas conocido ya no son importantes, no pensamos en ellas"


El silencio sobre su vida como actriz es lo que de alguna forma define su desaparición interior y se aferrará sobre todo a los recuerdos de su infancia, sus padres y mucho menos en las referencias al primer y luego al segundo marido. La novela no necesita mostrar este pasado teatral, aunque a mi en un principio me sorprendiera, pero ya digo que esta es una novela introspectiva que obligará al lector también a sentir y experimentar como ella, así que llegado un punto, entiendes que en la disolución gradual de esta mujer, ya no queda espacio para el recuerdo de lo que la llevó a la capital en un sueño por convertirse en actriz. “Tanta distancia entre la cabeza y la voz, iba perdiendo todo por el camino." Yo diría que ningún relato en primera persona es confiable, y el de esta mujer tampoco lo es, pero no hay duda de que aunque los momentos que está intentando resucitar estén confusos, lo que sí es verdadero y sincero es su intento por reconstruir su identidad, casi reducida a cenizas. “En el cajón de mi madre los comprimidos para los agostos repentinos de la menopausia y un abanico cerrado que transformaba los rubores en ventoleras." El estilo de Lobo en el que en el mismo párrafo mezcla presente y pasado y distintas voces, sin que se pueda distinguir quién está hablando, aquí queda reducido al mínimo y realmente lo que permanece es esa mezcla de presente y pasado, a veces dentro de una misma frase. En la obra de Lobo el lenguaje es esencial y aquí se puede decir que es más importante que nunca porque está íntimamente conectado a la desintegración mental de su personaje femenino. Cuando el lenguaje se desvanece y el personaje queda reducido al silencio, los últimos resquicios de su memoria seguirán aferrándose a algo, en este caso a los recuerdos, a la sensación del gato rozándole las piernas, o a las traineras arribando en la playa. Pero el impacto, en mi caso está, en cómo consigue Lobo transmitirlo al lector porque es testigo en primera linea junto a ella, está presente en la misma habitación y está viviendo está disolución con ella. Desgarradora y reveladora.

"el médico al sobrino de mi marido
- Nuestro mal es durar demasiado
y esa es una gran verdad, duramos demasiado"

♫♫♫ Words (Between the Lines of Age) - Neil Young ♫♫♫

[Antonio Luis · Rating 5 out of 5]

Me ha fascinado esta combinación de voces casi en cada línea, tan característica de Lobo Antunes, que convierte la narración en una corriente de conciencia en la mente de una mujer anciana, sus pensamientos, recuerdos, percepciones, sueños y delirios que se superponen con una genialidad inaudita, como los estratos de una memoria que se deshace, como si la conciencia misma estuviera hablando antes de apagarse.

La superposición de voces exige, al menos en mi caso, una concentración que me ha hecho entrar de lleno con mucha atención en la lectura, no hay transiciones ni marcas de diálogo, se lee como una misma melodía con varios instrumentos que te cala hasta el alma.
Ha sido como vivir en su mente.

Desgastada por el tiempo y la enfermedad, se disuelven en un mismo flujo el pasado y el presente, las escenas se funden unas en otras y coexisten todas sus experiencias vitales, sus padres, sus relaciones, sus hijos, sus representaciones como actriz, todo es su propio yo fragmentado en cada época, viviéndose en presente todas las voces de cada tiempo.

Y además lo consigue con un equilibrio constante entre ternura y crudeza, repleto de momentos que me han estremecido, y con un final taan bonito, la persistencia del amor incluso cuando ya no se distingue quién lo siente o hacia quién.

[Tsvetelina Mareva · Rating 5 out of 5]

Една от най-хубавите книги, които съм чела. Ще се постарая скоро да напиша повече. Майсторско писане!

[Carlos · Rating 5 out of 5]

Mettre le monde entier dans les pages d’un livre est le rêve d’António Lobo Antunes, qui a également dit que raconter des histoires, contrairement à beaucoup d’autres auteurs, ne l’intéresse pas. Pour lui, le grand défi est de savoir comment transformer en mots tout ce qui, par définition, est indicible. Ainsi, son travail littéraire est riche en style. Une façon très personnelle d’utiliser le langage, d’entremêler des dialogues qui semblent suspendus dans le temps et de ne pas cesser d'être répétitif (pour lui, la répétition est cruciale, presque comme un motif musical impossible à oublier et qui donne le ton à la composition même de son récit), le tout encadré dans une structure rythmique solide et inépuisable.

Pour celle qui est assise dans le noir à m'attendre se concentre sur un personnage fascinant, une actrice au crépuscule de sa carrière, qui vit dans un appartement à Lisbonne, à la fin de sa vie, lorsque sa santé commence à décliner et qu'il est nécessaire qu'une personne prenne soin d'elle jour et nuit. Toute l'intrigue est dominée par son dialogue interne, où les souvenirs se mélangent, certains apparaissent avec une lucidité écrasante, tandis que d'autres se perdent dans l'oubli. Tout comme on dit que notre mémoire fonctionne : dans la vieillesse on se souvient avec une grande facilité de tout ce qui s'est passé il y a de nombreuses années et, au contraire, on oublie ce qui est à peine arrivé. Cette dichotomie prédomine tout au long de l'histoire et devient une lutte interne, sachant que la mémoire offre une manière de vivre loin du présent.

Une fois de plus, Lobo Antunes crée un roman extraordinaire, régi par ses propres règles, dans son propre monde et suivant son propre développement. Une œuvre qui élargit la syntaxe, découvre de nouveaux territoires du langage et solidifie l'aura magnifique et lumineuse qui entoure la figure mythique de son auteur.

[Ricardo · Rating 4 out of 5]

O fechar do ciclo.
Um livro sobre a perda, o desvanecer da memória. Sobre envelhecer.
Lobo Antunes orquestra o seu livro de forma magistral, nas vozes sinfónicas de uma atriz perdendo a memoria e morrendo.
Comovente, sem perder o sentido de humor e o olhar poético.

[Sini · Rating 5 out of 5]

Antonio Lobo Antunes is een van de weinige auteurs die tijdens hun leven al zijn opgenomen in de Pleiade-reeks, en veel mensen roepen steeds harder dat hij de Nobelprijs verdient. Helemaal terecht, naar mijn smaak, want ik vind hem geweldig. Ik ken maar weinig schrijvers die zulke intense romans kunnen schrijven die uit zulke enerverende innerlijke monologen zijn opgetrokken. Innerlijke monologen waarin feitelijke werkelijkheid en innerlijke beleving op onnavolgbare wijze versmelten tot één kakofonische chaos van gekwelde kreten. En waarin je continu op de huid zit van personages die zich alleen kunnen uiten door een ongeremde, ongeordende en ongefilterd- emotionerende woordenbrij. Dat vraagt veel van de lezer, voor mij soms te veel. Maar ik vind Antunes' boeken wel enorm fascinerend, ontroerend en prachtig. Zo ook zijn nieuwste, "Voor wie in het donker op mij wacht".

Hoofdpersoon en verteller van deze roman is een oude, zelfs stervende actrice, die bovendien dementeert. In haar verhaal lopen heden en verleden voortdurend door elkaar, en herinnering en verzinsel of hallucinatie eveneens. Bovendien verzint of hallucineert zij allerlei levensgeschiedenissen bij elkaar, die - net als de hare- bol staan van angst en verlies en desillusie. Soms is haar verhaal kraakhelder, maar heel vaak springt ze van de hak op de tak en van associatie naar associatie. Dat alles gebeurt in ellenlange zinnen: elk hoofdstuk van ongeveer 10 pagina's bestaat steeds uit één enkele meanderende zin, vol komma's en kronkels, en in die zin staan dan steeds allerlei uitroepen van de oude actrice zelf of van andere personages. Uitroepen van lang geleden, of uit het hier en nu, soms hallucinatoir. Steeds gemarkeerd met een inspringende regel (in de citaten hierna geef ik dat weer met "/... \"), waarna de regel erna ook weer inspringt ook al begint er dan niet een nieuwe zin. Dat zorgt voor een niet alledaagse bladspiegel: hele lappen tekst met ineens inspringende regels op onverwachte plaatsen. Als je de tekst hardop leest krijg je bovendien het effect van een hoorspel waarin iemand stemmen van anderen nadoet. Een kakofonie van chaotische geluiden, uit heden en verleden. En als je elk hoofdstuk - dus: elke zin- zonder pauzes leest, dan krijg je het effect van jachtige intensiteit: het verhaal van iemand die niet kan of wil spreken in afgeronde korte zinnen en ordelijk opgebouwde alinea's, maar alleen in een niet te stoppen lava van over elkaar buitelende woorden.

Om een indruk te geven hier het begin van hoofdstuk 1: "Soms schrik ik midden in de nacht, wanneer is dat eigenlijk, midden in de nacht, wakker van het blaffen van een hond in huis, waar weet ik niet en de kat verroert zich niet op de sprei, één poot vreselijk lang met uitgeslagen nagels en de andere drie klein, ik knip het lampje aan, dat eerst een beetje knippert, en er is niemand, natuurlijk niet meegerekend dat het raam en de meubels stiekem ronddraaien in de veronderstelling dat ik het niet merk, het meisje met de zwaan kijkt uit een ooghoek naar me, klaar om te waarschuwen /'Pas op, ze is wakker'\ en onmiddellijk blijft alles stilstaan en wacht tot ik weer in slaap val, het doet me denken aan mezelf toen ik vijf was en met gespitste oren op mijn tenen naar de badkamer liep met de lippenstift van mijn moeder in de hand, die ik voor de spiegel uitsmeerde, over mijn wangen of mijn kin, mijn mond lukte nooit, als iemand in die tijd vroeg /'Waar ben je?'\ gaf ik geen antwoord, net zoals de hond niet antwoordde, alleen blafte, ik keek op de gang en niets, in de woonkamer en ook daar niets, kwam langzaam dichter bij de oorsprong van het geluid in de bezemkast, en ook daar niets […..]". Een woordenstroom die de verwarring nijpend voelbaar maakt, omdat hij (in dit geval 14 bladzijden lang) maar door en door en doorgaat, zonder eindpunt en zonder logische samenhang. Wat nog onderstreept wordt door de terloopse uitspraak dat "het raam en de meubels stiekem ronddraaien": niets blijft op zijn plaats, in deze zin niet maar in de werkelijkheid ook niet. De uitroep "Pas op, ze is wakker" is afkomstig van "het meisje met de zwaan", maar dat blijkt later een beeldje te zijn. En de blaffende hond, die niet gevonden wordt, blijkt een paar bladzijden later -dus: iets verderop in deze meanderende zin- geen echte hond te zijn: "de man van mijn peettante wierp me een opgetrokken wenkbrauw toe /'Had je het tegen mij?'\ en ik riep tegen hem / 'Nee tegen de hazewind op de schort die er nog niet is'\ ik heb die pas jaren later gekocht, tijdens mijn eerste huwelijk, toen ik even geen werk had, maar het was een goedkope bevlieging, de verschoten hazewind hing ongetwijfeld al jaren in de winkel te wachten tot ik meelij met hem kreeg en hem meenam […]".

Dat laatste vind ik dan heel ontroerend: de oude dame reageert niet op echt geblaf, maar op het ingebeelde geblaf van een verschoten afbeelding van een hazewind. Dat onderstreept haar verwardheid. Bovendien, die afbeelding straalt dezelfde verlorenheid uit als zijzelf. Het meelij dat zij voor die hazewind voelt, kunnen wij dus voelen voor haar. De ellenlange zinnen van Antunes staan vol met dit soort ontroerende, indringende beelden. Bijvoorbeeld: "maar mannen kunnen niet overweg met eenzaamheid, thuiskomen en de echo van je eigen hoest horen, wat een ellende, maar één bord en bestek in de vaatwasser stoppen, de telefoon stom en wat is er verschrikkelijker dan een stomme telefoon, naar het ding kijken en bevelen /'Bel'\ vragen/'Bel'\ smeken /'Bel'\ en dus maar vol haat de draden uit de muur rukken". Wonderlijk, maar waar: de ellenlange zinnen van Antunes, die door hun lengte en hun van de hak op de tak springende meanders de verwardheid en totale desillusie al zo pregnant oproepen, staan ook vol met onverwachte en uiterst trefzekere formuleringen die vooral de desillusie knalhard raken. Juist omdat de taal in dit boek zo is losgekoppeld van de 'normale' betekenissamenhang staat hij ook vol met onverwacht poëtische beelden. Antunes' taal roept kortom prachtig de broosheid en treurnis van onze wereld op, juist omdat grammatica, logica en conventies van tekst opbouw zo drastisch worden doorbroken. Antunes verplaatst ons daardoor op tamelijk ongeëvenaarde wijze in het hoofd van iemand die door dementie alle greep op de wereld steeds meer verliest. Dat vond ik behoorlijk enerverend. Ten eerste omdat ik, zelf steeds ouder wordend, steeds meer mensen ken die direct of indirect met deze ziekte te maken hebben. Maar ook omdat ik door dit boek extra doordrongen raakte van de fragiliteit en broosheid van mijn eigen wereldje. Om te beginnen omdat ik als beginnende bejaarde de zaken ook niet meer zo strak op een rijtje heb als eerst, en mede daardoor vrees dat dit mijn voorland zou kunnen zijn. Maar ook omdat de ontnuchterende wanorde die Antunes schetst, vanuit dit perspectief van een dementerende, door zijn stijl wel heel overtuigend is. En daardoor vraag ik mij weer af of het ordelijke en veilige wereldje waarin ik mij denk te bevinden geen schijnwereld is.

Dit boek roept mij kortom veel onrust op. Maar dat vind ik juist positief: ondermijning van valse zekerheden is immers heel gezond. Want met minder valse zekerheden heb ik scherper inzicht, meer compassie en meer zelfcompassie. Bovendien bewonder ik de enorme originaliteit en ongewone poëzie, en de diverse zwartgallige, bijna carnavalesk- humoristische scenes. Het ritme en de beeldenkracht van Antunes' zwaarmoedige zinnen sleepten mij helemaal mee, en maakten mij helemaal vrolijk ondanks alle zwaarmoedigheid. Dus ja, ik heb zeer van dit boek genoten. En ik wil meer. Maar ik lees niet meteen weer een roman van deze geniale Portugees: eerst wil ik even op adem komen.

[Benny · Rating 4 out of 5]

Veel mensen vinden dat Lobo Antunes allang de Nobelprijs had moeten krijgen, en zelf vind ik dat ook. Wellicht daalden Antunes’ kansen enigszins toen zijn landgenoot José Saramago die onderscheiding kreeg in 1998. Maar inmiddels zijn we alweer een heel eind verder, dus waar wachten die lui op?

Behalve het vaderland (waar ze allebei een “complicated” relatie mee hebben) hebben Antunes en Saramago gemeenschappelijk dat ze allebei een geheel eigen schrijfstijl hebben ontwikkeld met een geheel eigen kijk op interpunctie.

Maar eigenlijk zijn ze heel verschillend. Als overtuigd communist schrijft Saramago vaak collectieve verhalen, die uiteindelijk toch behoorlijk rechtlijnig zijn. Antunes is als voormalig psychiater meer in het individu geïnteresseerd, wat niet wil zeggen dat zijn romans niets over “de ziel van de natie” zeggen, natuurlijk. Saramago vertrekt vanuit het collectief en legt zo het individuele bloot, bij Antunes is dat omgekeeerd.

Ook in Voor Wie in het Donker op Mij Wacht dompelt Antunes je onder in een associatieve herinneringenstroom. Als lezer moet je je dan gewoon laten meevoeren op de golven. Gegarandeerd dat dit soms verwarrend is, maar…just go with the flow, en de beloning is hemels.

De verschijning van Voor Wie in het Donker op Mij Wacht kwam een beetje als een verrassing, want ik meende bij de publicatie van zijn vorige (Als een Brandend Huis, 2014) ergens opgevangen te hebben dat het Antunes’ laatste was. Des te beter, want elke Antunes is een traktatie, ook deze.

Hoofd van dienst is dat van de negenzeventigjarige Celeste. Ze lijdt aan Alzheimer en kwijnt sukkelachtig weg op een appartementje in Lissabon. Haar spraak is weg, maar in haar hoofd kolkt een niet aflatende herinneringenstroom. Scènes, beelden, klanken borrelen op en zinderen na.

Slechts af en toe dringt het heden door. Als de “dame van middelbare leeftijd” die voor haar verzorging instaat, aandringt dat ze nog eens een hapje moet doen. Of wanneer “de neef van haar man” (de tweede) aan de dokter vraagt hoe lang het allemaal nog duurt.

Herinneringen van een gevuld leven. Met liefde, seks, occasioneel geweld. Celeste denkt terug aan haar tijd als actrice, aan de twee huwelijken die ze achter de rug heeft, maar vooral aan haar kinderjaren in Faro.

Herinneringen zinderen, uitspraken galmen want “je verdwijnt nooit in één keer, zelfs als je er niet meer bent ben je er nog” (p.18).

Ook de stem van Celeste blijft nazinderen, lang nadat je het boek uit hebt. Spits en scherp tot op het einde, ook al krijgt ze geen letter meer gezegd en doet de werkelijkheid er steeds minder toe.

Politiek en de geschiedenis van Portugal komt in deze laatste (?) Antunes nog amper aan bod, maar – vergis je niet – ook dit is een Antunes grand cru. Waar wachten die heren in Stockholm eigenlijk op?

[Chico · Rating 5 out of 5]

ALA em grande forma. Brilhante

[Cruz · Rating 5 out of 5]

Este libro junto con el autor pronto ganarán un premio Nobel.

[Rony · Rating 4 out of 5]

Ik weet niet goed hoe dit boek te beoordelen. Het kost wel wat moeite om je door het verhaal van een dementerende actrice op leeftijd te worstelen en je moet dikwijls de paragrafen herlezen omdat de auteur soms verschillende spelers aan het woord laat in dezelfde zin. Waarschijnlijk geeft hij hiermee de steeds toenemende dementie en verwarring in de hoodrolspeelster haar geest weer.
Merkwaardig is ook het feit dat het verhaal verteld word door de dementerende zelf wat soms aanleiding geeft tot flarden van herinneringen die niet direct steek houden, maar bij een tweede lectuur hun geheim prijs geven.
Voorwaar een moeilijke oefening, maar het doorworstelen van het boek schenkt de lezer toch een grote mate van voldoening.
Alles moet niet altijd zo gemakkelijk zijn.

[Rosa Ramôa · Rating 5 out of 5]

https://youtu.be/LRnhE92Gpa8

[Yoana Miteva · Rating 4 out of 5]

Мнението ми за тази книга е нееднозначно. От една страна е брилянтен от литературна гледна точка поток на съзнанието, който при подходящо разположение на духа действа доста медитативно. От друга - абсолютно еднообразно, през цялото време се въртят 2-3 теми (мога да намеря някакъв смисъл и оправдание), но в продължение на 400 страници.

[Elly Lewin · Rating 5 out of 5]

Roerende stream of consciousness van een mevrouw met Alzheimer, almaar voortkabbelend door alle komma's met slechts aan het einde van elk hoofdstuk een punt, wat gek genoeg niet vermoeiend is maar fijn, heel eigen, heel bepalend, heel mooi.

[Nuno Pedro · Rating 5 out of 5]

Brilhante. Uma viagem à profundeza da alma humana, na sua verdade crua, de memórias entrelaçadas.

[Sara V. · Rating 4 out of 5]

A escrita de António Lobo Antunes não é de todo fácil, mas é fascinante! Este livro é particularmente difícil, visto que estamos "dentro" da mente de uma doente com alzheimer, onde as lembranças e pensamentos do passado se misturam com situações do presente. Contudo, só um mestre como ALA para escrever um livro destes...

[Marianne · Rating 5 out of 5]

Dit is het eerste maar zeker niet het laatste boek dat ik van deze Portugese schrijver heb gelezen. Wat een verhaal en nog belangrijker wat een manier om in een mens zijn hooft te kruipen.
De plot is vrij simpel. De negenenzeventigjarige Celeste lijdt aan Alzheimer en wordt verzorgd door een oude vrouw die daarvoor aangenomen werd door de neef van haar man. Rond dit ene gegeven bouwt Antunes en hele wereld.
Céleste praat niet meer maar dat wil niet zeggen dat ze niets meer begrijpt.[ ‘Als je wakker wordt moet je altijd even aan de dag wennen’ en dat is helemaal niet waar, ik hoef helemaal niet aan de dag te wennen, waar ik aan moet wennen is dat ze dingen verplaatsen zonder mij iets te vragen, ze doen gewoon waar ze zin in hebben]
Het hele boek is een dialoog in het hoofd van Céleste met hier en daar een korte zin door de dokter, de neef van haar man of de oude vrouw. De neef van haar man heeft de belofte gedaan om voor haar te zorgen maar het wordt zwaar. In haar hoofd bedenkt Céleste een leven voor iedereen aan wie ze toevallig denkt. Ze herinnert zich vooral de dingen uit haar jeugd in Farro. Haar jong gestorven vader met wie ze zoveel liefde deelde. Haar carrière als tweederangs actrice in Lissabon en haar twee huwelijken.
Iedereen praat over haar waar ze bij is. De dokter en de neef van haar man over haar toestand. De neef van haar man en zijn vrouw over hoelang het nog kan duren vóór ze het appartement kunnen erven en de oude vrouw met haar vriendinnen over hoe lastig ze wel kan zijn. Natuurlijk voelt ze zich onbegrepen en machteloos. De herinneringen uit het verleden lijken zich voor haar in het heden af te spelen en door die wirwar van herinneringen zien we hoe de verhoudingen zijn tussen mannen en vrouwen in de door mannen bepaalde maatschappij die Portugal is. Hoe eenzaam vrouwen kunnen zijn binnen het huwelijk en hoe weinig ruimte er is voor ontplooiing.
Antunes schrijft evenzeer humoristische scènes, wat met dit thema een hele krachttoer is, dan tragische stukken of, wanneer ze denkt aan haar ouders, zeer tedere passages.
Als elk boek van deze auteur even krachtig inwerkt op de lezer dan mag hij wat mij betreft net als zijn landgenoot José Saramago op de lijst voor de Nobelprijs.

[Bruno Carriço · Rating 5 out of 5]

Mais um Lobo Antunes e mais uma vez rendido.
Não adianta dizerem que é confuso e não se percebe a história: eu não volto a Lobo Antunes para saber que fulano começa em "A", conhece sicrano e acabam em "B"; volto a Lobo Antunes para sentir o que sinto quase sempre nos seus livros, para me desassossegar e me acalmar.
Não adianta dizerem que é sempre a mesma história: eu sei que é, é a nossa história pessoal, afinal de contas quantas vezes igual em tantos aspectos, e a história de um país -e dificilmente alguém põe tanto Portugal nos seus livros.
Mais livro, menos livro, lá voltarei a ele, para lhe apanhar as palavras como se apanha uma doença, como um dia o próprio Lobo Antunes sugeriu. É inevitável. É dos meus autores de sempre, embora quase nunca o sugira a quem me pede uma indicação.

[Labyrinth · Rating 1 out of 5]

DNF

[Vincie · Rating 1 out of 5]

"ik herinner me ook ruïnes in de verte, maar waar heb je in dit land geen ruïnes, te beginnen met mijzelf" ~ bladzijde 67

En dit boek is ook een ruïne. Geen mooie, bezienswaardige ruïne in ieder geval.

"degenen die mij dierbaar zijn, mijn geliefden, liggen allemaal op het kerkhof en in mij, wat losse botjes, een paar vage herinneringen" ~ bladzijde 42

"alles slijt, zo is het leven, niks eeuwigheid, je wordt geboren, groeit op, roest vast en gaat dood, het paradijs een zolder vol stoffige rommel" ~ bladzijde 68

Wat een worsteling, dit boek. En ik ben een van de weinigen die deze 'meesterlijke roman' 1 ster geeft.

"het enige wat er ontbrak in de flat was zij, voor de rest was alles hetzelfde en toch anders, de stofzuiger uit, het fornuis zonder potten en pannen, de gele tandenborstel naast de groene tandenborstel, dat is nou de dood, een gele tandenborstel ineens alleen" ~ bladzijde 280"

Ik snap om eerlijk te zijn niet waarom iedereen hier zo lyrisch over is. Ik zag het boek bij Scheltema tussen de Ramsj liggen, al afgeprijsd voor 3 euro en dan nog 70 procent extra korting erop (wat mijns inziens al genoeg zegt), maar zag toen dat het ook bij de bibliotheek beschikbaar was. En ik ben blij dat ik geen cent heb uitgegeven aan dit boek.

"'Kijk ze beweegt haar kin misschien wil ze iets zeggen' en ik wilde helemaal niets zeggen, ik probeerde alleen maar orde te brengen in de tijd, want de uren raken in de war, geïntrigeerd door het feit dat er zoveel gisterens zijn geweest en maar één morgen, dat zich als het in vandaag verandert langzaam begint te vermenigvuldigen en zich op meer dan één plaats afspeelt" ~ bladzijde 337

Ja, ergens begrijp ik wel dat het een mooie manier is om dementie te omschrijven, het verlies van logica, de wirwar aan zinnen en plaats en tijd, en er zitten ook wel een paar mooie poëtische zinnen in het boek. Maar sorry, elk hoofdstuk bestaat uit één lange zin, soms opgesplitst met losse citaten waarin dan weer geen leestekens worden gebruikt... Het is geen fijn boek om te lezen. Het had mooier gekund.

"mannen zijn net walvissen, ook al zwemmen ze ver weg, ze gaan dood op hetzelfde strand" ~ bladzijde 19

"mannen hebben vrouwen en vrouwen hebben helemaal niks de arme zielen, wat levert een man ons nou behalve ergernissen, uitbranders, eisen en een verstrooide onverschilligheid" ~ bladzijde 190

"bij mijn kapper wachtten de astronautenhelmen van de droogkappen op de interplanetaire reizigers van de ochtend, met gespreide vingers en watjes tussen hun tenen" ~ bladzijde 35

En wie weet is dit wel hoe het er in het hoofd van een dementerende persoon aan toe gaat.
Maar dan nog hoeft het mijns inziens niet zo onleesbaar beschreven te worden.

Het allerlaatste hoofdstuk is overigens wel heel mooi omschreven. De hoofdpersoon sterft, de neef van haar tweede man en de dame op leeftijd ruziën nog een beetje terwijl de hoofdpersoon door haar (overleden) ouders wordt opgewacht en uiteindelijk samen naar het licht wandelt. Dat is mooi beschreven.

'De hoop verzet zich altijd' en waar is die van mij, dokter, hij is een dezer dagen gevallen en ik kan hem niet meer vinden, misschien onder het bed gerold of in een kier verdwenen, een houten vloer is niet gemaakt van planken naar van kieren waardoor ook het leven verdwijnt, en het heeft geen zin om er kruipend naar op zoek te gaan" ~ bladzijde 344

[Óscar Cárdenas · Rating 4 out of 5]

"y no quería decir nada, solo me esforzaba en poner el tiempo en orden porque las horas se mezclan, intrigadas por el hecho de que existan tantos ayeres y solo un mañana que empieza a multiplicarse lentamente cuando se transforma en hoy y a estar en más de un sitio, en el Algarave, en este cuarto y en el teatro con el tramoyista ofreciéndome dedos que se abrían y cerraban".

La forma en que este hombre recrea la mente, los pensamientos, de una mujer, exactriz de teatro en su lecho de muerte. Entre tanta confusión, entre tantos hilos mentales, lo que conecta todo es el estilo, las voces, las memorias, los sentimientos. Ni ella que nos narra, ni nosotros que leemos estamos seguros de lo que vemos, pero al final de la novela, ambos entendemos. Como con un pacto ante lo inexorable: la muerte. Muy poético. El antepenúltimo capítulo sobre la madre me conmovió hasta las lágrimas. Estoy enamorado de este autor que no conocía y, pienso, que con el mero hecho de tener la idea de escribir esta novela e intentarlo, merece reconocimiento. Mucho más cuando se logró.

[Marianne Steenvoorde · Rating 4 out of 5]

In 'Voor wie in het donker op mij wacht' van António Lobo Antunes, bevindt de lezer zich in het hoofd van de dementerende Celeste, die in het begin nog enigzins reageert op de mensen die voor haar zorgen, maar steeds meer verdwaalt in haar verleden, haar ouders, haar twee echtgenoten en haar carrière aan het toneel. Een boek niet alleen over haar eigen verval, maar ook van de mensen die ze in haar lange leven heeft ontmoet. Is het leven echt niet meer dan zorgen voor je levensonderhoud, het huwelijksleven en vooral veel sleur? Een troosteloos boek, maar zo geschreven dat je als lezer de onttakeling haast aan den lijve ondervindt. Erg knap.

[Fernando · Rating 5 out of 5]

A pesar de que en los últimos 22 años he leído un total de 28 libros del doctor Lobo Antunes, no me puedo ufanar de que haya podido entender uno solo. Todos difíciles, en todos unas presencias frágiles y unas voces fantasmales que se ligan unas con otra en un tiempo y un espacio totalmente indefinibles. Más debo de confesar el enorme privilegio que ha sido para mi como lector el poder tener acceso, aunque sea mínimamente, a la prosa de este gigantesco escritor. Pocos escritores han influido en mi pensamiento, emociones, y en mi vida personal y profesional como Lobo Antunes. Este libro ha sido quizá uno de los que más he disfrutado.

[João Pinho · Rating 4 out of 5]

(...)escuta-se o pêndulo do relógio da sala, quem és tu, quem és tu, para um lado e para o outro, quem és tu, falta-lhe um ponteiro de modo só minutos, não horas, quantos terei,(..)

Dizem que antes de morrer vemos tudo à nossa frente a passar. Quem somos e o que fizemos. E se não nos recordamos de quem somos? Como associamos as memórias? O que fica no fim não é a mágoa mas a felicidade que se ignora ao longo da vida e a certeza que uma senhora em silêncio sentada no escuro à nossa espera.

[Laura Magó · Rating 5 out of 5]

Es mi primera vez leyendo a Lobo Antunes. Menuda obra maestra. Conmovedora, abrumadoramente triste en ocasiones y resplandeciente en otras. Está llena de momentos duros e invita a reflexionar sobre la concepción que tenemos de la vejez.
A veces me he perdido un poco en la mente de la protagonista de modo que no sabía muy bien qué estaba ocurriendo, pero es parte del espíritu de la novela. Los momentos emotivos compensan con creces los de confusión.
Muy recomendable.

[Lili Bammens · Rating 5 out of 5]

Geheel in de stijl van Lobo Antunes, een continue stream of consiousness van een oudere dementerende vrouw die de greep op haar leven verliest maar wiens herinneringen nog erg levendig zijn. Knap en ontroerend. Voor mij even goed als "De glans en pracht van Portugal", wat ik tot nu toe zijn beste boek vond.

[Maria João · Rating 2 out of 5]

Muito me custa. A escrita esta cada vez mais confusa, aborrecida e sem nexo. Cansa-me. Perco-me. Dou demais do meu tempo a tentar gostar de algo depois de ler dois paragrafos 5 vezes.

[Mésange · Rating 3 out of 5]

Phrases tailladées dans l'urgence pour décrire les pensées chaotiques d'une vieille actrice au seuil de la mort.

[Jose Alves · Rating 5 out of 5]

Triste… mas genial !!!

[Nuno Coutinho · Rating 5 out of 5]

Comovente, poético e brilhante!
Que incrível…

[Jacqueline Wagenstein · Rating 5 out of 5]

„Към онази която седи в тъмното очаквайки ме“ е подписан от един от най-бележитите съвременни европейски белетристи – Антонио Лобо Антунеш.

„Към онази която седи в тъмното очаквайки ме” (превод: Здравка Найденова) се откроява с разтърсващо съдържание, психологическа проникновеност и нестандартна форма. Възрастна актриса броди с носталгия и болка из дебрите на угасващата си памет. Минало и настояще, детство, юношество и зрелост, реално и фантазно, житейска и театрална сцена, откъслечни образи и пейзажи, нечии гласове и неумолимо безмълвие, реплики свои и чужди се гонят, преплитат и сливат без разграничителни линии, без препинателни знаци във вихъра на едно тревожно дирене на собствената самоличност, на жената, живяла в лоното на актрисата. Просветляващо и пречистващо пътуване навътре в себе си пред прага на „онази която седи в тъмното очаквайки ме“.

Португалският писател Антонио Лобо Антунеш (р. 1942 г.), психиатър по професия, е по всеобщо признание един от най-значимите съвременни европейски белетристи. Участва като лекар в колониалната война в Ангола и продължава да практикува медицина и след големия успех на първите си произведения. Автор е на десетки романи, между които „Слонска памет“, „На края на географията“ (ИК „Колибри“, 2005), „Смъртта на Карлос Гардел“, „Величието на Португалия“. Преведен е на повече от 30 езика и е носител на престижни отличия като Австрийската държавна награда за европейска литература, Наградата на Овидий, Наградата на Йерусалим, „Камоинш“ и „Хуан Рулфо“. Удостоен е с титлата командор на френския Орден за изкуство и литература. Сравняват го с Конрад, Фокнър и Селин. От години е сред фаворитите за Нобеловата награда за литература.