Eksperymenty na biednych

by Adam Leszczyński

Darmowe podręczniki, szkolenia i nagrody dla nauczycieli, przekazywanie pieniędzy komitetom rodzicielskim - w co zainwestować, żeby dzieci w kenijskich szkołach opuszczały mniej godzin i dostały lepsze oceny na koniec roku? Otóż najlepiej wydać wszystkie pieniądze na… leki przeciw pasożytnicze. Do tych kontrintuicyjnych wniosków doszli ekonomiści w wyniku eksperymentu, który przyniósł przełom w długiej – bo toczącej się od setek lat – dyskusji: co można zrobić, żeby biedni żyli lepiej.

Dzięki “eksperymentom na biednych” - wedle metody zaczerpniętej chociażby z badań farmakologicznych - świat ponownie uwierzył w pomoc rozwojową, w to że dzięki skutecznym i efektywnym programom uda się w końcu zlikwidować skrajne ubóstwo. Z drugiej strony, nowe metody oznaczają też nowe kłopoty, bo czy na pewno eksperymenty dają ostateczną odpowiedź na pytanie, jak i komu pomagać?

Genres: Nonfiction, Polish Literature

304 pages, Paperback

First published October 1, 2016

About the author

Adam Leszczyński, urodzony w 1975 roku - historyk i dziennikarz. Publicysta "Gazety Wyborczej", adiunkt w Instytucie Studiów Politycznych PAN. Interesuje się wspólnotami peryferyjnymi, na progu modernizacji, w których w paradoksalny sposób mieszają się tradycja i nowoczesność. Nominowany do różnych nagród dziennikarskich, między innymi Nagrody im. Beaty Pawlak, nagrody Amnesty International Polska, Afrykasa Roku.

Reviews

[Szymon · Rating 4 out of 5]

Leszczyński pisze, że celem książki był przegląd spojrzeń na kwestię nędzy i pomocy rozwojowej. Niewątpliwie ten element jest w książce dominujący i zamierzenie autora zostało spełnione.
Książka jednak jest nierówna - najciekawsza tam, gdzie analizuje tytułowe eksperymenty na biednych, konkretne przypadki i ich konsekwencje. Gorzej jest natomiast wtedy, kiedy próbuje opisywać nurt ekonomicznej czy filozoficznej dyskusji na ten temat - przegląd argumentów może nawet i reprezentatywny, ale dobór osób mocno subiektywny a opis stanowisk bardzo skąpy. Raczej abstrakt czy skrót nurtów niz jakąś analiza - natlok nazwisk i faktow na małej ilości stron,kazdy opisany bardzo krótko, do doczytania szerzej gdzieś indziej.
Fajny przegląd i na pewno warto, ale raczej jako punkt wyjścia - za mało "mięsa", wniosków czy konkretów.

[365_ksiazek · Rating 3 out of 5]

O efektywnej i nieefektywnej pomocy, a także o neokolonializmie.

Nie jestem fanką tego, jak ta książka została napinana i skonstruowana, ale bez wątpienia temat szalenie interesujący i skłaniający do refleksji.
Polecam lekturę w ramach poszerzania horyzontów.

„Wszystkie te nieudane projekty mają jedną wspólną cechę, chociaż oczywiście zarówno Sachs, jak i Negroponte nie zgodziliby się z poglądem, że ich projekty nie spełniły pokładanych w nich nadziei. W przypadku wiosek milenijnych można zapewne jeszcze uznać, że sporawa pozostaje otwarta. Są bardzo często organizowane ponad głowami zainteresowanych (co pokazuje, jak bardzo sformułowanie „współpraca rozwojowa” stanowi świadectwo myślenia życzeniowego) i wchodzą w kolizję z racjonalnością ludzi, którym mają pomóc - czyli z tym, jak oni sami postrzegają, co jest dla nich korzysta. Już X)X-wieczni działacze charytatywni zauważali często (i zazwyczaj z rozgoryczeniem), że ubodzy mają inne priorytety i inną ekonomię moralną od osób z klasy średniej i wyższej, które chcą im pomagać.
Ta różnica nie wynika z defektu osobowości, tylko z innych warunków życiowych. To, że wieśniacy z Afryki używają moskitier do budowy zagród dla kóz, a nie do osłaniania własnych dzieci, to tylko jeden z wielu przykładów niezrozumienia różnych priorytetów. Innym przykładem jest mikrokredyt bliżej przedstawiony w rozdziale 5. Założycieli instytucji udzielających pożyczek najbiedniejszym często zaskakiwało, że zamiast inwestować pieniądze w działalność produkcyjną, woleli oni pożyczać pieniądze, żeby sfinansować jakąś uroczystość rodzinną – ślub lub chrzciny. Nie było im łatwo zrozumieć, dlaczego jest to racjonalne, bo wcześniej założyli, że racjonalne są tylko te decyzje, które prowadzą do jak najszybszego powiększenia dochodów. Okazało się, że sami zainteresowani mieli inne zdanie i święto rodzinne było dla nich warte mozolnego spłacania pożyczek”. Tamże, s.47-48.

[Witoldzio · Rating 3 out of 5]

Chcialem przeczytac jakas ksiazke autora "Ludowej Historii Polski" zanim zabiore sie za jego opus magnum. Niestety, troche sie zmartwilem, bowiem "Eksperymenty na biednych" to pomieszanie z poplataniem. Problem polega na tym ze autor opiera swa prace na dorobku politykow, literatow, ekonomistow, filozofow, socjologow, historykow, itp, a kazdy z nich ciagnie w swoja strone i mowi innym jezykiem i w sumie mowi o czyms innym. Filozowie, ci szczegolnie od teorii politycznej (i od lewej i od prawej strony), potrafia tylko triumfowac nad kolejnymi nieudanymi probami pomocy. Dodatkowo, historia pomocy jest dosc dluga i wyboista, a swiat dzisiejszy zmienia sie tak szybko ze dane z Indii z roku 2006 sa nikomu niepotrzebne, Indie poszly tak do przodu ze to co tam bylo 20 lat temu nikogo juz nie interesuje. Skoro jednak nasz autor jest historykiem to ma perspektywe historyczna, a ekonomia ma akurat nature czesto ahistoryczna, nikt juz dzis nie martwi sie postkolonializmem w Indiach, ale filozofowie i politolodzy dalej beda pisac bo z czegos musza zyc. Czasami nasz autor sie troche rozpedza w tereny mu nieznane, jego nagle twierdzenie ze Mao i Gandhi mieli takie same poglady na tematy ekonomiczne powaznie zastanowi niejednego czytelnika, tu autor chyba ciut przesadzil. Od takich porownan glowa boli. Generalnie, czuje sie ze autor chcialby zostac taka polska Naomi Klein, a jednak to sie nie udaje, gdzy akurat Polska przelknela "narzucone" reformy i gospodarczo stoi na nogach. Dlaczego w innych zakatkach swiata cos sie udaje a cos sie nie udaje to bardzo zlozone pytanie o charakterze naprawde regionalnym. Wydaje mi sie ze ta chaotyczna podroz po calym globie to zguba tej ksiazki. Czegos jest za duzo, albo za duzy teren po ktorym sie poruszamy, albo za dlugi okres czasu ktory dyskutujemy. Oddajemy tez glos politykom i propagandzistom, skrecajac w bok w teorie polityczne, kwestionujemy motywy naprawde inteligentnych uczciwych naukowcow, mieszamy ich z chytrymi bankierami w wiezowcach. Czytelnik w miedzyczasie jest utopiony nadmiarze informacji, autor nie umie wyciagac wnioskow, tu na lewo a tam w prawo, bo chcialby byc obiektywny, ale przeciez cos nowego tez do dyskusji moglby wniesc a nie umie. Czuje sie ze autor sam sie w tym wszystkim ciut zgubil. Bylo tez przez chwile o problemach zmiany klimatu, ale motyw sie urwal bez zadnego uprzedzenia. A w rezutacie, teraz ja boje sie teraz zabrac za ta Ludowa Historie Polski.

[madziar · Rating 4 out of 5]

Problem nierówności społecznych jest tematem wielu konferencji, publicznych debat, rozpraw naukowych. Większość z nich opiera się na zdroworozsądkowych diagnozach, które nie zawsze są zgodne z prawdą - opierają się o funkcjonujące potocznie mity, chociażby o problem samokontroli. Badania psychologów społecznych wykazują w tym przypadku, że zarówno biedni, jak bogaci, mają takie same potrzeby, ale bogaci potrafią je zaspokoić wydając mniejszą część swych dochodów i tym samym zaoszczędzić wiele na przyszłe inwestycje - dla biednych jest to zawsze wybór pomiędzy zaspokojeniem aktualnej potrzeby a zaoszczędzeniem na konkretny cel, który w większości przypadków nie zostaje osiągnięty ze względu na aktualne roszczenia; tym samym motywacja nie zależy tu od braku samokontroli, tylko niepewności bliżej nieokreślonej przyszłości. Autor mierzy się z różnymi anegdotami na temat idei pomocy biednym, zestawiając chociażby problem mikropożyczek z pomocą finansową (i mitem jej powiązania z chęcią do pracy); bezlitośnie odsłania neokolonialne mechanizmy myślenia ludzi z europejskiego kręgu kulturowego i sięga w swoich rozpoznaniach daleko w przypadki (zdawałoby się) egzotyczne, by powiedzieć coś o podstawowej zależności bogaty-biedny, która sprowadza się w wielu przypadkach do jednej z form przemocy. 

[Kuba · Rating 4 out of 5]

Książka dotyka wielu aspektów i przedstawia różne punkty widzenia w debacie na temat zasadności i skuteczności "pomocy rozwojowej" i ogólnie pomocy biednym z krajów Trzeciego Świata. W niewiele z nich się zagłębia, ale jest to dobry punkt wyjścia do sięgnięcia po pozycje wymienione w bibliografii.