Fout in de Koude Oorlog: Nederland in tweestrijd, 1945-1989

by Martin Bossenbroek

Wie was er eigenlijk niet fout in de Koude Oorlog? Dwepen met linkse dictators, met Stalin, Mao en Fidel Castro – ja, dat was natuurlijk ongelooflijk fout. Maar de Amerikanen aanmoedigen in Vietnam en rechtse dictaturen als die van Franco en Salazar verdedigen – was dat niet net zo fout? Ook de vredesbeweging met al haar goede bedoelingen – die speelde alleen maar Moskou in de kaart. De Koude Oorlog, het allesoverheersende conflict tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie (1945-1989), plaatste alle Nederlanders voor existentiële dilemma’s. Vrijwel niemand ontsnapte aan bedenkelijke keuzes.
Zeker de tegenpolen Joris Ivens en Joseph Luns niet. Zij waren zo fout als maar kon. Ivens in de ogen van rechts, Luns in die van links. De cineast en de staatsman. Verstokt communistisch partijganger tegenover aartsconservatief minister en NAVO-chef. In Fout in de Koude Oorlog vormen hun tegengestelde keuzes de leidraad. Beiden van internationale allure, in direct contact met de groten der aarde, in Oost en in West. Totaal verschillend in ideologie, karakter, levensstijl en in publieke waardering. Toen het communisme eind jaren tachtig ineenstortte, werd ‘paria’ Ivens curieus genoeg in de armen gesloten en superpatriot Luns juist van zijn voetstuk gestoten.
Martin Bossenbroek verweeft deze twee bijzondere levenslijnen met een indringende en verhelderende analyse van het hele panorama aan foute keuzes die de Koude Oorlog aan Nederland opdrong. Van de Derde Weg tot atoomspionage, van het Oud-Strijders Legioen tot de Rode Jeugd, van het militair-industrieel complex tot de vredesdemonstraties.

Genres: Nonfiction, History

380 pages, Paperback

First published September 27, 2016

About the author

Martin Philip Bossenbroek is een Nederlands historicus en auteur.

Reviews

[Sibrich van Baalen · Rating 3 out of 5]

3.5 sterren. Interessant thema, maar best lastig om doorheen te komen. Wel leuk hoe hij ook de Grote Drie in het verhaal betrekt, met hun politieke meningen. Zo wees Jan Brokken Harry Mulisch erop dat niet alleen Hitler maar ook Stalin en Mao tientallen miljoenen doden op hun geweten hadden. "Met de pijp ferm tussen de kaken geklemd antwoordde Mulisch: "Maar dat is niet ónze geschiedenis; iedereen moet zich maar in zijn eigen massamoorden specialiseren."

[Harmke · Rating 3 out of 5]

Goede analyse van de links-rechtstegenstelling zoals we die sinds de Tweede Wereldoorlog kennen. Aan de hand van de (fout) rechtse chauvinistische man-van-de-wereld Joseph Luns en (fout) linkse idealistische kunstenaar Joris Ivens legt Bossenbroek de denkpatronen in beide kampen bloot. En geeft het en passant ook nog even anno nu betekenis. Knap gedaan. Alhoewel het wel even duurde voordat ik de opbouw van het boek snapte... 3,5 ster.

[Boudewijn · Rating 3 out of 5]

In tegenstelling tot wat de titel doet vermoeden, is dit een beschrijving van twee personen, waaraan Martin Bossenbroek het panorama van links-rechts in de Koude Oorlog ophangt. Centraal staan cineast Joris Ivans en diplomaat en buitenland minister Joseph Luns, als tegenpolen van respectievelijk links als rechts.

Beiden zaten met de groten der geschiedenis aan tafel. Joris Ivans is vaste gast in Oost-Europa, waar hij als documentairemaker de deur plat loopt bij de communistische machthebbers en zelfs in het Kremlin wordt ontvangen. Na de dood van Stalin en de daarop volgende verkettering van Chroetsjov, zag Ivans in Mao zijn nieuwe idool. Het vertrok naar China om daar - op uitnodiging van de nieuwe Chinese communistische machthebbers - een filmstudio op te zetten. Het revolutionaire elan van de communisten vond hij een verademing tegenover de verstarde Russen.

Joseph Luns was inmiddels beëdigd als minister van Buitenlandse Zaken en maakte naam in internationale kringen. Als iemand die geen blad voor de mond nam, wist hij snel ingang te vinden bij de Westerse machthebbers, met een bezoek aan het Witte Huis en president Eisenhower als hoogtepunt.

Het is tegen deze achtergrond dat Bossenbroek een leuk overzicht geeft over de ontwikkelingen binnen ‘links Nederland’, van de teloorgang van de CPN tot de opkomst van de nieuwe revolutionairen in de jaren ‘60 tot en met de grote demonstraties in de jaren '80 tegen de kernbom.

Aan het einde van het boek komt Bossenbroek tot zijn conclusie, die echter wel heel erg kort door de bocht genomen wordt: er is geen tussenweg, je was of (fout) links, of (fout) rechts. Waarbij fout Rechts uiteindelijk erger is, simpelweg omdat wij in Nederland nu eenmaal niet hebben geleden onder een communistische dictatuur. Dit leverde uiteindelijk meer kudo's op voor de linksen van weleer, die tegenwoordig een beetje meewarig worden bekeken.

[Bart · Rating 3 out of 5]

Van de boeken van Martin Bossenbroek die ik tot nu toe gelezen heb, Boerenoorlog en wraak van Diponegoro is dit de minste. Het idee achter het boek is heel erg sterk maar juist zijn ideaal om neutraal te schrijven hindert hem hierin. Er was namelijk wel degelijk een verschil tussen de twee kanten waarin de ene stukken beter was dan de andere.
Wat ook niet helpt is dat het leven van Luns een stuk interessanter was dan dat van Ivens. Hoewel Ivens zeer indrukwekkende films heeft gemaakt is de impact van Luns vele malen groter geweest en dat is ook merkbaar. Maar, Ivens leven is daarin tegen in het boek beter uitgelicht, vooral omdat Luns zo veel zo lang deed is het lastiger om steeds met een interval naar zijn leven te kijken.
Dit boek is nog steeds echt een aanrader als je van Bossenbroek houd of meer wilt weten over de koude oorlog.

[Patrick · Rating 3 out of 5]

De schrijver injecteert zich niet kunstmatig in de materie behalve dat hij de Jozef Lunsstraat in Goes bezocht heeft. Verder typisch "populaire geschiedenis" maar toch vermakelijk om te lezen.