OM DROMEN TE VERWEZENLIJKEN, ZULLEN NACHTMERRIES WERKELIJKHEID WORDEN
In deze conclusie van de Lilith-trilogie vindt Lilith tijdens haar zoektocht naar een van de draken meer dan waar ze op gerekend had. De steeds ambitieuzere Ferhdessar en Kasimirh zetten intussen hun oude vete voort ten koste van de bevolking van Merzia. Terwijl hun strijd tot uitbarsting komt, keert Lilith terug. Niemand kan echter vermoeden welke verstrekkende gevolgen haar keus zal hebben.
I am a Dutch fantasy author. The characters in my books are not acting as a hero, neither as a villain. They all play their part in the obscure between good and evil. The female characters that play an important role in the epic sagas are strong willed and show a great psychological and emotional depth. I have published eight books to date of which four of them have been translated into English. My curiosity leads me to explore new parts of the ever-growing world in which my stories are situated. More tales are to be told.
Of course, I love to read as well. I'm a huge fan of Robin Hobb, Michael J. Sullivan and artists like John Howe, Benjamin Lacombe and Iris Compiet.
Allereerst: wees gewaarschuwd voor een zeer lange review. Ik heb.. dingen te bespreken. Met ‘Geboren in licht’ is het Lilith-drieluik rond. De boekenreeks heeft sterkere en zwakkere punten, veel potentie, maar ook veel dingen die onbenut blijven in de loop van het verhaal. Daarnaast bleef ik na het lezen van het laatste boek achter met een paar pijnpuntjes, verbazingen en onbeantwoorde vragen, die ik verder zal toelichten. Daarnaast.. spoilers. Natuurlijk.
Het verhaal volgt Lilith, een jonge drakenvrouw die wegens haar krachten in de eerdere twee delen van deze reeks als wapen door anderen is gebruikt. Voor de tovenaar Kasimirh is ze een hulpmiddel om ongelovigen te bekeren (door hun steden af te fakkelen), voor de tovenaar Ferdhessar een wapen in de strijd tegen Kasimirh zelf. In de eerste twee boeken wordt ze tussen deze twee mannen heen en weer gesleurd. Op een zeker punt droomt ze zelfs dat ze in een touwtrekwedstrijd tussen deze twee mannen zit.. erg subtiel. In het derde boek van de trilogie zou je verwachten dat Lilith het heft in eigen hand neemt, beiden mannen in het stof achterlaat, eindelijk terugvecht en voor haar eigen geluk kiest. Echter..
Allereerst even een ding aan de schrijfstijl die me tegen het hoofd stootte: de manier waarop actiescenes beschreven werden. Vaak bestaan ze vooral uit 'personage a sloeg personage b. Personage b viel op de grond. Personage a schopte personage b'. Kortom: het leest als een script en weet je absoluut niet in de spanning van het moment te slepen. Vooral de veldslagen in het laatste boek worden enorm feitelijk en droog beschreven, terwijl het personage uit wiens perspectief je de actie beziet er letterlijk naar staan te kijken. Ik merkte aan mezelf dat ik halverwege het boek bewust spannende scenes scande in plaats van echt las. Wat er gebeurde was toch niet zo boeiend.
Hetgene waar ik tijdens het lezen het meest mee worstelde was de manier waarop zelfverwonding wordt neergezet. Lilith worstelt gedurende het verhaal met veel (mentale) pijn en stress. Op bepaalde punten in de reeks ontlaadt ze deze gevoelens door zichzelf te verwonden, bijvoorbeeld door zichzelf in haar been te steken of in haar polsen te snijden. Het wordt als iets positiefs naar voren gebracht, als een manier om de (ergere, mentale) pijn niet te hoeven voelen. Wat dit zou kunnen doen met kwetsbare lezers die zelf door zware tijden heengaan.. daar denk ik liever niet over na. Het is verder een plotpunt dat nergens heen lijkt te gaan. Lilith weet haar destructieve ‘coping mechanism’ voor iedereen te verbergen en krijgt nooit hulp. Het wordt nooit in een negatief daglicht gezet omdat ze er geen negatieve gevolgen van ervaart en nooit echt leert met haar pijn om te gaan. In één van de laatste hoofdstukken van boek drie gebruikt ze het zelfs nog om om te gaan met haar pijn, omdat ze klaarblijkelijk geen gezondere manier heeft gevonden om met dit soort dingen om te gaan. In de meest gevaarlijke situatie kan dit lezers ertoe aanzetten te denken.. goh, misschien werkt dit voor mij ook, in plaats van hulp te zoeken voor wat ik voel of steun te putten uit anderen.
Wat me naar een ander punt brengt: de manier waarop verwondingen worden afgedaan als iets waar je binnen een paar dagen wel bovenop komt. Lilith komt ermee weg (denk ik), omdat ze als drakenmens sterker is dan anderen. Maar dan is er Seraph, een personage dat vijf keer met een mes wordt gestoken, onder anderen in zijn been en maag. Je zou denken: deze vent is ten dode opgeschreven, helemaal in een tijd zonder antibiotica of ontsmettende middelen. Toch brengt hij het er met een simpel verbandje goed vanaf, kan hij enkele dagen later zelfs weer lopen en heeft hij absoluut geen last van zijn meermaals geperforeerde darmen. Dit gebeurt meerdere keren in de reeks en rukt je met stevige hand recht je suspense of disbelief uit. Wanneer verwondingen geen consequenties meer hebben verdwijnt de spanning ook regelrecht uit het verhaal.
Er zijn echter ook goede dingen te vinden in het boek en de reeks in het algemeen. Voor mensen die uit een hachelijke situatie komen, zoals één waar ze te maken hadden met misbruik of huiselijk geweld, kan Lilith een personage zijn waar ze zich in kunnen verplaatsen. Haar lange route naar herstel en het vechten tegen degene die haar zowel fysiek als mentaal verwond heeft voelt op momenten realistisch en pijnlijk aan. Dit kan enorm krachtig zijn. Een boegbeeld als Lilith kan een lezer kracht geven, in zichzelf laten geloven en ertoe zetten hulp te zoeken, of net als de hoofdpersoon voor zichzelf en zijn/haar eigen geluk te kiezen. Hierin ligt echter ook een keerzijde verscholen. Lilith laat zich meerdere malen terug praten naar de kant die haar zoveel onrecht heeft aangedaan, raakt keer op keer gevangen en heeft eigenlijk nauwelijks de tijd het heft in eigen handen te nemen. Helemaal in het laatste boek is ze niet meer dan een speelbal van vrijwel elk ander (mannelijk) personage. Ze lijkt weinig ontwikkeling door te maken en spreekt zichzelf geregeld tegen (bijvoorbeeld op het moment dat ze Seraph vijf keer heeft gestoken. Ze besluit hem te willen laten leven, zodat ze niet zo slecht is als hij. Ook vindt ze dat hij berecht moet worden door de Inuik (of worden hier de Inuit bedoeld?), omdat Seraph hen onrecht heeft aangedaan. Daarna besluit ze hem op een ogenschijnlijk willekeurig moment toch maar te vermoorden en is ze trots maar ook boos op zichzelf. Huh? Na al die moeite die je deed hem levend mee te slepen?)
Sommige scenes vond ik erg sterk, zoals de proloog van het tweede boek, waarin je achter het achtergrondverhaal van Seraph en Nander komt. Je ziet de twee als jonge, bange jongens die overgeleverd worden aan hogere machten. Als lezer voel je hun machteloosheid en angst, en begrijp je hoe dit ze heeft kunnen vormen tot de verbitterde, op haat beluste volwassenen die ze zijn geworden. Dit soort scenes laten je verlangen naar meer, maar worden niet opgevolgd. Ze krijgen niet de 'pay off' die ze verdienen: Seraph en Nander worden in de hoofdstukken die volgen nauwelijks meer menselijk neergezet, behalve in hun liefde (?) voor elkaar.
Al met al heeft het boek (en de reeks in het algemeen) veel potentie, al lijkt het die potentie telkens net niet waar te kunnen maken. Dit voel je het sterkst in het laatste boek, waar je zou verwachten dat de verschillende verhaallijnen tot een bevredigende conclusie zouden komen. Ik voelde echter zeer weinig toen de slechterik werd verslagen en Lilith soort van gedwongen werd een moreel dubieuze god te volgen, één die ze eerder afzwoer. Telkens wanneer je verwacht dat Lilith eindelijk haar eigen plan zal trekken, valt ze in de handen van.. een nieuwe man die erop uit is haar te gebruiken of haar vertelt wat ze moet doen, naar wiens orders ze vervolgens onderdanig luistert.
Ik schreef al vaker dat ik slecht ben in afscheid nemen en dat het daarom vaak gebeurt dat laatste boeken eindeloos lang in de nog te lezen kast blijven staan. Nu heb ik in dit geval recensie exemplaren gekregen van de vervolgserie en ik weet al dat we de karakters uit deze serie terug gaan zien in die vervolgserie, dus ik weet dat dit laatste boek in de trilogie niet zozeer een afscheid gaat worden, maar meer een nieuw begin.
Dat is ook daadwerkelijk wat dit boek doet. Op een hele geloofwaardige en natuurlijke manier wordt de verhaallijn van deze trilogie afgerond. Lilith is gegroeid en komt uiteindelijk uit op een positie waar ze zichzelf nooit had kunnen voorstellen. De directe strijd en het conflict dat in het eerste boek begonnen is, wordt in dit boek uitgevochten. De "vijand" van dit verhaal wordt in dit boek verslagen op een manier die niemand zag aankomen.
Maar het is wel duidelijk dat het grote verhaal van dit koninkrijk nog lang niet verteld is. Het is ook duidelijk dat nog lang niet alle strijd gestreden is, dat nog lang niet alle conflicten zijn opgelost en het is vooral duidelijk dat het einde van de wereld nog altijd niet voorkomen is. Het boek eindigt eigenlijk met een overduidelijke punt komma. Het boek eindigt op een perfect punt om een nieuw verhaal en een nieuwe serie te beginnen.
Dat wil niet zeggen dat het boek niet bevredigend genoeg is als je de vervolgserie niet zou oppakken. Hoewel aan alles voelbaar is dat er meer komt, zijn er ook genoeg dingen wel afgerond om het verhaal weg te kunnen leggen zonder te lezen hoe het verder gaat. Ik kan me bijna niet voorstellen dat je dat als lezer zou willen of kunnen, maar dat terzijde. Ik ben wel enorm blij dat ik met deze trilogie begonnen ben. Ik kan nu helemaal niet wachten om Bloed op te pakken!
Een Nederlandstalige fantasy serie die het verdient om over vijftig jaar nog steeds gelezen te worden is de Lilith trilogie van Kim ten Tusscher. Zojuist heb ik de laatste pagina’s gelezen van het derde deel uit de reeks. Het is wederom een pageturner over persoonlijke ontwikkeling en een meeslepend verhaal over macht, geweld, sterkte en autoriteit. In dit verhaal wordt Lilith wederom geconfronteerd met bondgenoten en vijanden. Ten koste van de bevolking van Merzia vindt er een strijd plaats tussen twee magiërs en dreigt de god Jakob de wereld te vernietigen. ‘Geboren in Licht’ heeft in vergelijking tot de boeken van de vertellingen van de ondergang een ingetogen verhaallijn. Centraal in het verhaal staat de ontwikkeling van Lilith en die wordt op een prachtige consistente manier beschreven. Dit is voor mij een van de sterke punten van het werk van Ten Tusscher: haar constante evenwichtige manier van schrijven. ‘Iedereen die weet wat jij bent, wil hetzelfde met je doen.’ (p.27) Deze woorden deden mij sterk denken aan het onderwerp van het boek, namelijk je eigen weg gaan om jezelf worden en vrij zijn van de invloed van anderen. De strijd die Lilith voert om zichzelf los te maken van al degenen die haar willen gebruiken als wapen staat centraal in deze roman. Daarbij zijn de volgende thema’s belangrijk.
Als eerste is dat macht. Dit wil zeggen dat iemand door een groep (of God) wordt aangewezen om vanuit hun naam te handelen. De magiërs Ferhdessar en Kasimirh laten zich beiden op een verschillende manier hier door leiden. Ferhdessar handelt vanuit politieke motieven en richt zich op het landsbelang, terwijl bij Kasimirh religieuze overtuiging het belangrijkste motief is om zijn strijd te voeren. Geweld is ook een belangrijk motief in het verhaal (en de serie). Geweld heeft een instrumenteel karakter omdat het wordt gebruikt om sterkte te vergroten. Het grootste voorbeeld hiervan is Kasimirh die Lilith steeds heeft gebruikt als wapen om de invloed van Jakob te vergroten. De passages waarin strijd en geweld aan bod komen zijn realistisch en heftig. Dit geldt ook voor de strijd die Lilith steeds moet voeren om zichzelf te kunnen zijn. Ten derde is er sterkte, die verwijst altijd naar een object of een persoon. Het hoort bij een karakter dat zichzelf in verhouding kan bewijzen tegenover anderen, maar die verder onafhankelijk is van hen. De ironie waarmee de relatie tussen de magiërs, Merzianen, Jakobanen en Lilith met betrekking tot ware sterkte beschreven wordt is in een woord subliem. Ze doen er alles aan om de baas te zijn over Lilith om hun eigen zwakheden niet onder ogen te hoeven zien. Autoriteit is een ander thema in ‘Geboren in Licht’. Dit wordt gekenmerkt door de onvoorwaardelijke erkenning door degenen die geacht worden te gehoorzamen. Dit komt op verschillende manieren naar voren in het verhaal: beangstigend (Kasimirh – Lilith), ironisch (het gezag van de magiërs) en politiek (Ferhdessar). Vanuit dit perspectief is het interessant om te zien waar gezag op berust van verschillende personages en wat hun motieven zijn. Dus voor iedereen die een pageturner over persoonlijke ontwikkeling, waarin macht, autoriteit, sterkte en de invloed van geweld aan bod komen, wil lezen is ‘Geboren in Licht’ een absolute aanrader! #geboreninlicht #kimtentusscher #uitgeverijzilverspoor
De eerste 2 boeken vond ik 5 sterren waard en echt enorm goed geschreven. Het derde boek vond ik, vooral naar het einde toe wat minder sterk. Ik vond het nogal een vaag einde, en ook jammer dat het zo geëindigd is. Het voelt alsof er nog een boek achterna hoort te komen, nog een 4e deel. Dat het helemaal niet het einde is, omdat er nog dingen open blijven. Er blijven dan ook vooral aan het einde vragen over voor mij. Over die Jacob vooral, en de andere Goden??.
In een andere review stond de ergernis van de zelfverwonding. Dat dat als positief wordt neergezet. En daar ben ik het eigenlijk wel mee eens. Ieder om haar heen negeert het gewoon. Zelfs de mensen die wel om haar geven. Het had wel meer benadrukt mogen worden als een negatief iets, en dat het niet een oplossing is voor problemen.
Ook vond ik sommige geschreven scènes iets minder geschreven. Het waren te kleine zinnen, met teveel punten, zodat het soms op een opsomming leek. De leesflow ging er daardoor wat uit.
Maar toch al met al een goed boek. Vele dingen zijn ook super goed geschreven.
This entire review has been hidden because of spoilers.
Dit boek laat goed zien hoe er in een oorlog geen goed of kwaad is in principe. Alleen machthebbers die vanaf achterin de bevelen geven. Ook alles wat Lilith meemaakt is goed weergegeven. Het einde was alerts wat ik verwacht had, maar wel mooi en laat ruimte voor een nieuw verhaal
Met Geboren in Licht sluit Kim ten Tusscher de Lilith-trilogie af. De strijd tussen de aartsrivalen Fehrdessar en Kashimir gaat nog steeds in alle hevigheid door en eist duizenden slachtoffers. Lilith is ondertussen nog steeds op zoek naar de witte draak die haar hopelijk de juiste weg in haar levenswandel zal wijzen. Daarbij krijgt ze hulp uit onverwachte hoek. Haar pad blijft haar echter onvermijdelijk de kant van het conflict opdrijven en ze zal goed naar haar hart moeten luisteren om de juiste keuze te maken, als die er al is...
In de weegschaal Kim Ten Tusscher creëert in Geboren in Licht een spanning die vanaf het begin al duidelijk aanwezig is. Deze spanning manifesteert zich niet enkel op het al dan niet slagen van acties, maar ook in de hoofdpersonages Lilith, Fehrdessar en Kashimir, en de relatie tussen de verschillende personages. Deze worden bovendien op een indrukwekkende manier beschreven, waarbij je echt in de huid van de personages kunt kruipen. Waar ik in mijn recensie van het eerste deel van deze trilogie nog een opmerking maakte over de traditionele beschrijvingen van gevoelens (lees hiervoor de recensie van Gebonden in Duister), geldt dat in dit derde deel niet meer; ten Tusschers schrijven is verfijnder, waardoor ze ook op een iets uniekere manier de personages kan neerzetten. Hierdoor weet ten Tusscher bovendien de lezer steeds te verleiden om nog sneller de pagina om te slaan. Dit afsluitende deel van de Lilith-trilogie leest dan ook als een sneltrein weg.
In eerste instantie lijkt dit derde deel de cyclus mooi af te ronden. Maar tijdens het lezen begon ik steeds meer geirriteerd te raken. De neiging van Lilith om aldoor de andere wang aan een door en door rotte vijand aan te bieden, deed me ineens erg denken aan de verhalen van Old Shatterhand uit mijn jeugd. Daarbij komt dan nog de ene god, Jacob, die wel van zich laat horen, terwijl de overige goden niemand toespreken, wat een erg christelijk tintje aan de serie geeft. Ik weet niet of ik Kim hiermee recht doe. Na afloop van het verhaal is er waarschijnlijk geen zinnig mens die Jacob zou willen tegenkomen, laat staan hem dienen. Al met al heeft het geaarzel en gedraai van Lilith toch de vaart uit het verhaal gehaald. En dat is jammer, want het begon zo sterk. Ik bleef uiteindelijk zitten met het idee dat het verhaal ook best in twee delen verteld had kunnen worden. En met het idee dat wanneer Lilith de kwade dingen in een woede-uitbarsting had gedaan, in plaats van als speelbal van anderen, zij daarmee een aangenamere heldin zou zijn geweest.
Zeer mooi einde van een (behoorlijk) goede trilogie. Het einde voelt een beetje vreemd aan, maar is tevens ook het enige mogelijke einde dat geloofwaardig is. Dit is een zeer goede afsluiter waarbij een niveau is gehaald dat de twee vorige delen ("Gebonden in Duister" en "Verbroken in Schemer") overstijgt.
Het laatste deel van de Lilith-trilogie is met zo veel vaart geschreven, dat je de 300 blz achter elkaar uitleest. Het is niet het spannende dat je voort jaagt, maar het met veel gevoel doorspekte verhaal waarvan je gewoon wil weten hoe het eindigt!