Osmanlı Hanımları ve Kadın Terzileri

by Yavuz Selim Karakışla

"Ondokuzuncu yüzyılın sonlarında, Osmanlı toplumunun büyük bir kısmı giysilerinde kullandığı kumaşları evindeki el tezgâhında kendisi dokuyor, tasarımını ve biçkisini kendisi yapıyor ve giysilerini yine kendisi elde dikiyordu. 1870'lerden itibaren Osmanlı İmparatorluğu'na gelmeye başlayan dikiş makineleri, değişim sürecini oldukça hızlandırmakla birlikte, daha henüz yaygın olarak kullanılmaya başlanmamıştı.

Osmanlı toplumunun yaklaşık yüzde doksan beşini oluşturan halk, o zamanki deyimiyle "ısmarlama" veya "hazır elbise"ye pek rağbet etmiyordu. Terziye gitmek isteseler bile, çoğunun satın alma gücü buna pek yeterli olmuyordu. Hali vakti yerinde olanlar ise, elbiselerini diktirtmek için, bu işi yaparak hayatını kazanan profesyonellere, yani terzilere başvuruyordu. Terzilere gitmeyi seçen kalburüstü "kibar" Osmanlılar, gittikleri terzihanelerde kendilerine o zamanki deyimlerle "elbise dikiniyor" ve "kıyafet yapınıyor"lardı. Osmanlı İmparatorluğu, özellikle de İstanbul şehri, ondokuzuncu yüzyılda terziler için adeta bir cennet teşkil ediyordu. Devrin lüks tüketim anlayışına göre, dayanıklı "İngiliz kumaşı"ndan yapılmış ve Frenk -yani işinin ehli "ecnebi"- terziler tarafından en son modaya uygun olarak biçilip dikilmiş kaliteli bir elbise, sahibinin ne kadar ince, kibar, şık, zarif, zevkli, zengin ve prestijli olduğunun bir göstergesiydi; kısacası bir zerâfet, seçkinlik ve statü sembolüydü.

Bu çalışmada, çeşitli dönemlerde Osmanlı kadın dergileri etrafında gelişmiş üç "İslâm terzihânesi" girişiminin hikâyesini okuyacaksınız: Hanımlara Mahsûs Gazete'nin Terzihânesi (1895), Şişli'de Kız Sokağı'nda 18 Numerolu Hâne (1901), ve Kadınlar Dünyâsı'nın Terzi Evi (1913). Bu terzihâne teşebbüslerinden yola çıkarak, sonuç bölümünde, incelediğimiz kadın terzilerin üretim tarzı ve bu üretim tarzı içerisinde Osmanlı hanımlarının terzileriyle birlikte geliştirmiş oldukları üretim ve tüketim ilişkileri üzerine küçük bir analiz denemesi de yer alıyor."

152 pages, Paperback

First published January 1, 2015

About the author

1961 yılında İzmit’te dünyaya geldi. 1979 senesinde Kadıköy Maârif Koleji’ni (Kadıköy Anadolu Lisesi) bitirdi. 1987 yılında Boğaziçi Üniversitesi’nin Tarih Bölümü’nden mezun oldu. 31 Mart 1992 günü, “Exile Days of Sultan Abdülhamid II in Salonika (1909-1912) and Confiscation of His Wealth / Sultan II. Abdülhamid’in Selanik’teki Sürgünlük Günleri (1909-1912) ve Servetinin Müsâdere Edilmesi” başlıklı teziyle, Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nden Sosyal Tarih Dalı’nda Yüksek Lisans derecesi almaya hak kazandı. “Women, War and Work in the Ottoman Empire: Society for the Employment of Ottoman Muslim Women (1916-1923) / Osmanlı İmparatorluğu’nda Savaş Yıllarında Çalışan Kadınlar: Kadınları Çalıştırma Cemiyet-i İslâmiyesi (1916-1923),” başlıklı doktora tezini 23 Şubat 2003 günü savunarak, State University of New York / Binghamton, Tarih Bölümü’nden doktora derecesi aldı. Aynı yıl, Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi’nin açmış olduğu Bankacılık ve Finans Tarihi Araştırma Yarışması’nda “En İyi Doktora Tezi” dalında ödül kazandı. Osmanlı İmparatorluğu’nun toplumsal ve iktisadi tarihi hakkındaki makaleleri çeşitli derlemelerde ve Turkish Studies Association Bulletin, Tarih ve Toplum, Toplumsal Tarih, Popüler Tarih, Toplum ve Bilim, Virgül, Simurg, Kebikeç, Müteferrika, NTV Tarih, Atlas Tarih, GEO, Aktüel ve benzeri akademik ve popüler tarih dergilerinde yer aldı.

Yayımlanmış kitapları: Women, War and Work in the Ottoman Empire: Society for the Employment of Ottoman Muslim Women (1916-1923), Ottoman Bank Archives and Research Centre, İstanbul, 2005; 2. baskı, Libra, İstanbul, 2015; Eski İstanbul’un Delileri: Pazarola Hasan Bey (1885-1926), Tarih Vakfı, Toplumsal Tarih, İstanbul, 2006, genişletilmiş 2. baskı, Akıl Fikir Yayınları, İstanbul, 2014; Osmanlı Kadın Telefon Memureleri (1913-1923), Türk Telekom Yayınları, İstanbul, 2008, 2. baskı, Akıl Fikir Yayınları, İstanbul, 2014; Osmanlı Hanımları ve Kadın Terzileri (1869-1923), Akıl Fikir Yayınları, İstanbul, 2014; Osmanlı Hanımları ve Hizmetçi Kadınlar (1869-1927), Akıl Fikir Yayınları, İstanbul, 2014; Kitabiyat Yazıları (1844-2014), Akıl Fikir Yayınları, İstanbul, 2014; Osmanlı Ordusunda Kadın Askerler: Birinci Kadın İşçi Taburu (1917-1919), Akıl Fikir Yayınları, İstanbul, 2015; Exile Days of Sultan Abdülhamid II in Salonika (1909-1912), Libra, İstanbul, 2015; Sultan II. Abdülhamid’in Selanik’teki Sürgünlük Günleri (1909-1912), Libra, İstanbul, 2015); Derli Toplu Makaleler I (1988-1999), Akıl Fikir Yayınları, İstanbul, 2015; Derli Toplu Makaleler II (1999-2002), Akıl Fikir Yayınları, İstanbul, 2015; Derli Toplu Makaleler III (2003-2014), Akıl Fikir Yayınları, İstanbul, 2015; Eski Zamanlar, Eski İnsanlar: Osmanlı Toplumsal Tarihi Üzerine Yazılar (1876-1926), Doğan Kitap, İstanbul, 2015; Eski İnsanlar, Eski Cemiyetler: Osmanlı Toplumsal Tarih Çalışmaları (1904-1926), Doğan Kitap, İstanbul, 2015; Eski Hayatlar, Eski Hatıralar: Osmanlı İmparatorluğu’nda Belgelerle Gündelik Hayat (1760-1923), Doğan Kitap, İstanbul, 2015, Osmanlı İmparatorluğu’nda Savaş Yılları ve Çalışan Kadınlar: Kadınları Çalıştırma Cemiyeti (1916-1923), İletişim Yayınları, İstanbul, 2015. Özden Dilek Karakışla (Galatasaray ’82, Boğaziçi ’89) ile evlidir ve Eylül Yağmur Karakışla’nın (’99; ALKEV ’13, St. Joseph ’18) da mağrur babasıdır.