علامه مرتضی مطهری (رحمهالله علیه) در مقام یک اسلامشناس ژرفاندیش و متفکری که انديشهاش ناظر به اساسیترین پرسشهای حوزههای مختلف علوم انسانی بوده، اگرچه اثر مستقلی دربارة «فرهنگ» از خود به جا نگذاشته است، اما در متن و حواشی برخي از آثار ايشان، میتوان به مطالب و مباحثی که از جنس مقولة فرهنگ و یا مرتبط با آن هستند، دست یافت.
نگارندة این اثر، گزارهها و تأمّلاتی از این دست را، به طور كلّي، «نظریة فرهنگی» علامه مطهری به شمار آورده است.
این پژوهش، فراتر و دشوارتر از آن سنت معرفتیای است که در گذشته، حاشیه(تعلیقه)نویسی یا شرحنویسی خوانده میشد؛ چراکه در اینجا، نظریۀ فرهنگی علامۀ شهید در یک اثر واحد، موجود و مجتمع نبوده است. از این رو، تلاش وافری در راستای گردآوری اجزاء و پارههای این نظریه، و سپس ابداع چارچوب و شیوۀ بیانی منطقی و قاعدهمندی برای عرضۀ این مضمون و محتوا صورت گرفته است.
این اثر را شاید بتوان به نوعی اولین نظریه مدون فرهنگی مستقل ایرانی-اسلامی به شمار آورد
* این پژوهش در شش فصل، سامان یافته است که عبارتند از
فصل اول: مباني نظرية فرهنگی علامه مطهری؛
فصل دوم: فرهنگ اسلامی؛ ماهیت، پویایی، فضیلت و کارکردها؛
فصل سوم: حكومت اسلامی و مداخله در عرصة فرهنگ؛
فصل چهارم: تعاملات فرهنگ اسلامي و جامعة ايراني؛
فصل پنجم: تعلیل فرهنگی انحطاط تمدّني مسلمين؛
و فصل ششم: غرب و فرهنگ غربي.
* نوآوریها و ابتکارات اين پژوهش عبارتند از:
//بدیع و بیپیشینه بودن موضوع؛
//نقادی و ابطال مبانی و پایههای فلسفی علوم اجتماعی سکولار؛
//کشف و ارائة منطق علامه مطهری در قلمرو فلسفة علوم اجتماعی؛
//تکیه بر تکثرگرایی روششناختی و خروج از چارچوب روششناختی علوم اجتماعی سکولار؛
//تکیة بر رهیافت تلفیقی در مقام تحليل اجتماعي؛
//مفهومسازی و اصطلاحپردازی علمی برای رویکردهای نظری و انديشههاي علامه مطهری؛
//صورتبندی گزارهها و نظریههای علامه مطهری در قالب استدلالهاي برهانی.
.