El aire y los sueños. Ensayo sobre la imaginación del movimiento

by Gaston Bachelard, Fondo de Cultura Económica (Editor)

En El aire y los sueños el lector encontrará, tratada con un sentido eminentemente lírico, la función de la poesía y sus estrechas relaciones con lo imaginario. La imaginación no sólo es la facultad de formar imágenes, sino de transformarlas en una movilidad constante. "Si no hay cambio de imágenes -escribe el autor-, unión inesperada de imágenes, no hay imaginación, no hay imaginante". Desde la psicología y la filosofía, Bachelard aborda ese problema con el fin de descubrir cómo el poeta une el dinamismo psíquico y la reflexión filosófica en la imagen poética.
Además de ser una forma de comunicación, las palabras adquieren en la poesía nuevos significados y se unen a los símbolos y a los pensamientos para constituir los tres planos en que se expresa la realidad de lo "poético". Mas la poesía, cree Bachelard, no es simplemente lo que sus palabras describen ni lo que evocan ni lo que afirman; por debajo del verso y de su significado, prevalece el silencio que es un pensamiento oculto, secreto, aflorado desde sus raíces hundidas en el sueño. Así, ni la grandilocuencia ni la declamación ni la sonoridad definen lo poético.

Genres: Philosophy, Nonfiction, Literature, Essays, Poetry, Psychology, France

327 pages, Mass Market Paperback

First published January 1, 1943

About the author

Gaston Bachelard was a French philosopher who rose to some of the most prestigious positions in the French academy. His most important work is on poetics and on the philosophy of science. To the latter he introduced the concepts of epistemological obstacle and epistemological break (obstacle épistémologique et rupture épistémologique). He influenced many subsequent French philosophers, among them Michel Foucault and Louis Althusser.

Reviews

[Leonard Gaya · Rating 4 out of 5]

Le tournant du XXème siècle marqua, dans l’art occidental, une crise décisive : les structures traditionnelles de la représentation dans les arts plastiques, ou de la tonalité en musique, s’essoufflaient, étaient moribondes. Rodin fut sans doute l’un des plus grands et l’un des derniers sculpteurs romantiques ; après lui, viendraient l’impressionnisme de Monet, de van Gogh, l’abstraction de Kandinsky, le surréalisme de Duchamp. Mahler fut, lui aussi, l’un des plus grands et l’un des derniers compositeurs romantiques ; après lui, le système diatonique entre en décomposition lente, avec Ravel, Debussy, Stravinsky, Schönberg. Il semble qu’un phénomène semblable se soit produit en philosophie : Nietzsche, Bergson, furent les derniers grands auteurs systématiques (et encore, chez Nietzsche, c'est discutable !). Après eux, le discours rationnel entre dans une forme de mutation flottante et finit par se déliter. On peut voir une évolution semblable en littérature...

Bachelard entretient la même relation avec la philosophie systématique des Kant, Hegel ou Schopenhauer que celle de Monet avec Delacroix ou Ingres, ou celle de Debussy avec Beethoven ou Wagner. Plus simplement : Bachelard est un philosophe impressionniste. Je veux dire, un philosophe à la plume chatoyante, qui papillonne d’un argument à l’autre dans une sorte de miroitement continu, presque langoureux et hypnotique. Il faut se laisser bercer, car si l’on veut s’arrêter, se ressaisir, on est bien en peine de pouvoir s’accrocher à quelque chose de solide, de net et clair, dans son argumentation. Lire L’air et les songes — comme lire La psychanalyse du feu avant ce livre-ci ou L'Eau et les Rêves juste après — est une expérience dont on ne retient rien de ferme, mais qui berce la pensée à travers une série étourdissante de réflexions et de références, souvent assez obscures, sur les mouvements ascendants et descendants de l'imagination — en même temps, c’est en lien avec le sujet de son livre. Bref, on plane.

On comprend comment ce style insaisissable de Gaston Bachelard a pu influencer profondément la philosophie française après lui, chez Lacan, Foucault, Deleuze, Derrida, Michel Serres… Tous fascinants, tous à peu près incompréhensibles, tous entretenant une certaine fraternité, là encore, avec les artistes modernes ou post-modernes de leur temps : avec la peinture de Picasso, Pollock, Bacon, Warhol, ou avec la musique de Messiaen, Boulez, Xenakis, Ligeti.

NB : lecture commentée ici-même sur le groupe Brain Pain.

[اشکان نیری · Rating 5 out of 5]

بعد از خواندن و بازخوانی‌های آثار باشلار کم‌کم می‌توانم بگویم که دارم تقریباً فلسفه‌اش را می‌فهمم.
این کتاب هم مثل بیشتر مجموعه جستارهای باشلار درباره‌ی صور خیال اولش با یک فصل کاملاً انتزاعی آغاز می‌شود. بعد و در فصل‌های بعدی کم‌کم روشن می‌شود باشلار از چه چیزی سخن می‌گوید اما فصل یا فصول آخر که نتیجه‌گیری فصل‌های کتاب است دوباره به همان پیچیدگی و دشواری ابتدا برمی‌گردد با این تفاوت که اینجا در حال جمع کردن بحث است اما در ابتدا در حال طرح بحث بوده.
گاستون باشلار در کتاب حاضر سخت‌ترین عنصر از عناصر چهارگانه را بررسی خیال‌پردازانه می‌کند: هوا؛ عنصری بی‌شکل و نامرئی. باشلار این عنصر را در عناصر طبیعت مانند باد، ابر، سحابی و ستارگان و در اشعار و جستارهای فلسفی شاعرانه‌ی نیچه و حتی یک متد روانکاوی در زمان خودش پی می‌گیرد و به تخیل پویا، سبُک‌شدگی و پرواز می‌رسد.
تصویر پویای اساسی کتاب باشلار در کل به نظرم دیدن رؤیای پرواز است. چیزی که من را به خودش جلب کرد این بود که من هم این رؤیا را می‌بینم گاهی اوقات. پروازی بدون‌بال و پر و با پاهایم.
چیز دیگری که در حین خواندن این کتاب به ذهنم آمد این بود که در خواندن نوشته‌های باشلار بیشتر از هر کتاب ادبی‌ای و بیشتر از هر اثر هنری‌ای خیال‌ورزی کرده‌ام و می‌کنم و اصلاً این یکی از انگیزه‌های لذت‌بخش من برای خواندن آثار اوست. در واقع به این رسیده‌ام که برای فهم فلسفه‌ی باشلار بیشتر باید خیال‌ورزی کرد تا اندیشه‌ورزی؛ و به زبان دیگر در کتاب‌های باشلار اندیشه از راه خیال می‌آید و هر چه خیال‌باف‌تر باشیم بیشتر تفکر می‌کنیم! این با عرف اندیشه در تضاد است و معمولاً آدم‌های ادبی و خیال‌ورز اندیشه‌ورز نیستند و برعکس. اما حداقل این عرف در آثار باشلار شکسته می‌شود. خیال‌ورزی‌های او به شدت نظام‌مند و اندیشمند است و دنیای او و البته انسان او در دنیای خیال است که ساخته می‌شود.

[Katherine · Rating 5 out of 5]

This book and another of Bachelard's books The Poetics of Space have been two important literary companions. They look at the things of the material world--clouds, wind, attics, boxes-- and transmute them into spirit, see value in the invisible, give a name to tiny intimate spaces and air. When I feel despair, these books calm me and remind me of what is real and significant in the material world.

[Mina · Rating 4 out of 5]

Beautifully composed book by Bachelard. Particularly enjoyed the chapter on Nietzsche ("Nietzsche and the Ascensional Psyche") - where he reveals the surreptitious laws at work behind the seemingly accidental displays of literary imagery. There are sections and chapters that also reveal discourse on poets such as Poe and Shelley, and then theme-oriented ones on natural phenomenon such as the sky and clouds, as wells as trees. Overall, a good read for both students of architecture as well as students of philosophy/literature/poetry.

[Ana · Rating 5 out of 5]

I appreciate the long investigation of how we feel when flying in dreams exactly as much as I do the imaginative deconstruction of Nietzsche's relationship to the air of the heights.

[Quiver · Rating 5 out of 5]

The dream is an evening's cosmogony. The dreams begins the world over again every night. Anyone who can detach himself from the worries of the day and give his reverie all the powers of solitude gives back to reverie its cosmogonic function. He can appreciate the truth of O. V. de L. Milosz's statement: "The cosmos, in its entirety, courses physically through us." The cosmic dream, in the half-light of sleep, has a kind of primitive nebula from which forms without number can come forth. If the dreamer should open his eyes, he will see once more in the sky that substance of nocturnal white—even more easily manipulated than a cloud—with which one can shape worlds without end.

Bachelard's profound lyricism itself often takes the form of a nebula, whirling before the reader who shapes it into worlds without end. Though very much a book of prose interspersed with analyses of poetry, the character of the text is not easily grasped: it is philosophy? is it psychology? is it a pathway to a hypnotic daydream, where words, instead of a pendulum, tick-tock-tick-tock within your being until you let go of reality and ascend into the clouds? Yes, for Bachelard it is important that we ascend, freely, because "The sky has no shore...", but it is not an experience given to all. Some of us are better predisposed to flight than others and a thorough investigation of the words that we use to describe our acts of imagination can divulge which of the four elements pulsates within us the strongest.

The tone of this book is largely similar to the tone of Bachelard's more famous The Poetics of Space , though the ethereal subject matter here demands more from the reader: to read about Air and Dreams, you have to be ready to grow wings—literal and metaphorical. Recommended to all who look up at the sky and feel its infinity reflected in their souls.

[Jim · Rating 3 out of 5]

A long and kind of repetitive essay on aerial images and the dream world. If you want to get the most out of this book, you should be relatively well acquainted with the works of Nietzsche, Poe, Blake, Shelley, O.V.de Milosz, Schopenhauer, Rilke, Dante, and dozens more. You should also be acquainted with psychoanalysis and its beliefs as of mid-20th century, so you'll understand why Bachelard is shitting all over them throughout the book.

In brief, you should have a much better education in philosophy and poetry than I have....

[Ivana Melgoza · Rating 4 out of 5]

Siempre querré a los libros que leo en un año o que los extiendo por meses. Le pongo 4 estrellas porque le tengo miedo a las alturas y a veces también a lo infinito y este libro es un vuelo aéreo constante.

[Marbenele · Rating 5 out of 5]

Definitivamente, una no se baña dos veces en el mismo río (o en el mismo libro). Ha sido hermoso volver a encontrarse en esta orilla con la piedra angular de estos últimos dos años 🦋

[Vega Royer · Rating 4 out of 5]

hyper daté parfois mais qques chapitres intéressants ntmt celui sur nietzsche!

[Monteiro · Rating 4 out of 5]

J'ai terminer 2023 avec 2 livres de Gaston Bachelard, j'ai commencer 2024 avec 2 livres de Gaston Bachelard, il y a une harmonie dans cela.

Ce n'est pas son meilleur essai, le livre me semblait moins focaliser que les autres, plus dissipé, plus aérien, parfois plus léger, mais quelle mobilisation d'exemples et d'auteurs, quelle connaissances que l'auteur démontre (encore plus impressionnant en 1943 sans les facilités d'accès d'internet), le style philosophique poétique de l'auteur est toujours présent toujours saisissant un bon moment de lecture quotidienne aidant à songer avant de rêver pendant des moments de repos.

[David · Rating 5 out of 5]

A stimulating and poetic essay on the importance of image and the imagination to the formation of ideas using poetry to support his notion of Air as an image of movement and a vertical experience of spirit and dream including an interesting commentary on dreams of flight.

[Manuel Lallana · Rating 5 out of 5]

Para echar el vuelo

[Susie · Rating 2 out of 5]

DNF, a lot of waffle irreverent to reality

[N · Rating 5 out of 5]

Deleuze said that we are constructed in memory. To Bachelard, the poet of stillness, we are constructed in dreams.

[Rossana Karunaratna · Rating 4 out of 5]

Ha sido una lectura difícil. Lo leí por partes, me llevó por todo aquello que podría conectarse con el agua y sin embargo creo que necesito otra lectura para poder sumergirme en sus postulados.

[Suellen Rubira · Rating 3 out of 5]

Atualizado em 26/04: hoje em dia já me parece muito mais claro do que pesado. Felizmente.

Pareceu-me mais "pesado" que o estudo do fogo e da água, talvez isso se deva ao fato de que o ar é entendido tanto como o ar que respiramos, o vento que ocasiona as tempestades como as alturas, as nuvens e a verticalidade dessas imagens. Destaque para o capítulo maravilhoso sobre Nietzsche como poeta das alturas, além de estudos sobre Shelley e, como não poderia deixar de ser diferente, Edgar Allan Poe.

[Gaby]

Chido. Lento. ¿Él o yo?

Creo que yo, esde los libros que quieres subrayar todas las páginas, cada párrafo, renglón por renglón.

[Ana Jaber · Rating 5 out of 5]

Bachelard, Bachelard...

[صفاء · Rating 4 out of 5]

[krupatato · Rating 4 out of 5]

Вдохновляет, оживляет образы и стихии материй. Очень полезно для писателей.
Это безусловно не лёгкое чтение - требует постепенности, заметок и запас хайлайтеров.