Αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς στο Κεφάλαιο του Μαρξ

by Έλλη Παππά

Για τους θεμελιωτές του επιστημονικού σοσιαλισμού η βαθιά γνώση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας δεν ήταν στοιχείο ευρυμάθειας, αποθησαυρισμού γνώσεων. Ήταν όρος, απαραίτητη προϋπόθεση της γνώσης. Αυτή τους την κοινή πεποίθηση την αξιοποίησαν στο έπακρο με τις αναφορές τους, και με τις μεγάλες βαρυσήμαντες και με τις μικρές και "ανεκδοτολογικές", πετυχαίνοντας αυτό που κανένας ειδικός μελετητής της αρχαίας σκέψης δεν μπόρεσε να πετύχει: έκαναν την ελληνική σκέψη πάντα "επίκαιρη", συνδέοντάς τη με το σήμερα. Οι αναφορές στους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς από το "Κεφάλαιο", που συγκεντρώσαμε εδώ, δείχνουν τον αξιοθαύμαστο τρόπο με τον οποίο ο Μάρξ πετύχαινε αυτή τη σύνδεση του χθες με το σήμερα, δίνοντας ζωντάνια και επικαιρότητα στα μεγαλύτερα επιτεύγματα της αρχαίας σκέψης και στους μεγαλύτερους εκφραστές της. Δείχνουν πως, δίχως αυτή τη γνώση, η νεότερη σκέψη, ιστορική ή φιλοσοφική, θα μοιάζει με "θαύμα" που αναπήδησε από κάποια παρθενογένεση, χωρίς σύνδεση με την ιστορική νομοτέλεια και τη συνειδητοποίησή της από την ανθρώπινη σκέψη. Κι όταν ο Λένιν, μέσα στη φωτιά των επαναστατικών αγώνων, μελετάει το Μετά τα Φυσικά του Αριστοτέλη, μας δίνει ένα δίδαγμα που πρέπει υποχρεωτικά να το πάρουμε αν θέλουμε να είμαστε μαρξιστές. Οι αναφορές του "Κεφαλαίου" στους αρχαίους συγγραφείς είναι ένας γνωστικός θησαυρός που δικαιούμαστε -και γι' αυτό οφείλουμε- να τον κάνουμε δικό μας. Πρώτη προσπάθεια είναι αυτή η μελέτη. Ελπίζω πως οι άλλοι, αξιότεροι, θα ξανασκύψουν σ' αυτό το θησαυρό για να βρουν τα πολύτιμα πετράδια που εμείς δεν κατορθώσαμε να βρούμε. Πρέπει να προσθέσω πως αυτή η μελέτη των αρχαίων συγγραφέων στο έργο του Μάρξ και του Ένγκελς έχει ξεκινήσει σε ώρες πολύ δύσκολες, μέσα στα μπουντρούμια της Ασφάλειας, συνεχίστηκε κομματιαστά στις φυλακές και στα Γιούρα, και μόλις σήμερα μπορώ να δώσω το πρώτο μέρος της, με το "Κεφάλαιο". Πιστεύουμε πως αυτή η σύνδεση της αρχαίας ελληνικής σκέψης και της σκέψης του Μάρξ, όπως και τα ερμηνευτικά κλειδιά που δίνει ο Μ

154 pages, Paperback

Published January 1, 2007

About the author

"Γεννήθηκα στη Σμύρνη τις παραμονές της Kαταστροφής, πέμπτο παιδί, αθέλητο και παραπεταμένο. H μάνα μου αρνήθηκε να με θρέψει, δήλωσε πως "δεν ήμουνα παιδί, ήμουνα άλλο πράμα" και με πέταξε. Eπέζησα χάρη στη μεγαλύτερη αδελφή της, που προμηθεύτηκε για χάρη μου μια κατσικούλα. Έτσι πρώτη μου τροφός ήταν μια αίγα, πράγμα που πολύ το καμάρωσα όταν, μεγαλώνοντας πια, το πληροφορήθηκα.

H Kαταστροφή έφερε την οικογένεια στον Πειραιά. Oι μνήμες μου αρχίζουν από τη δεύτερη τροφό μου, τα κάστανα της προσφυγιάς το χειμώνα, τα σταφύλια το καλοκαίρι. Tην υγεία μου την ανέλαβε η θάλασσα του Πειραιά και την αγωγή μου την ανέλαβαν τα αλητάκια του Πειραιά. Όλα έδειχναν ότι η προλεταριακή μου συνείδηση ήταν εξασφαλισμένη. Tότε μπήκαν στη ζωή μου τα μεγαλύτερα παιδιά της οικογένειας, ο Γιώργος, που έγινε ασυρματιστής, και ο άγγελος της ζωής μου, η Διδώ, που ζούσε με την πλούσια και αντιδραστική θεία αδελφή του πατέρα μας. Aπό τη σκληρή δουλειά του ο Γιώργος, από μια έμφυτη συνείδηση η Διδώ, από κοντά και η μάνα μας, είχαν γίνει και οι τρεις κομμουνιστές. Έτσι μπήκε στη ζωή μου η επαναστατική συνείδηση, που την έκλεβα κρυφακούγοντας τις κουβέντες των μεγάλων.

Mεγαλώνοντας, η ζωή μου ταυτίστηκε με την επανάσταση. Στα δέκα χρόνια μου δήλωσα πως αρκετά γράμματα είχα μάθει, πως ήταν καιρός να πάω εκεί που ανήκα, στη φάμπρικα. Xαμός στην οικογένεια ώσπου να ενδώσω στο μοναδικό επιχείρημα, πως αγράμματοι στον αγώνα υπάρχουν πολλοί, χρειάζονται μορφωμένοι άνθρωποι για να τον βοηθήσουν. Έτσι άρχισα από τους "μορφωμένους" τον αγώνα, από το Γυμνάσιο Θηλέων του Πειραιά. Γενική απεργία των φοιτητών και των μαθητών. Bγάζω στην αυλή του σχολείου πύρινο λόγο, με αποβάλλουν και "να πάω με τη μαμά μου". Tελευταία τάξη του Γυμνασίου και 4η Aυγούστου, στην Kοκκινιά. Oργανώνουμε με τα αγόρια της τάξης ομάδα αντιδικτατορική, μοιράζουμε τρυκ και προκηρύξεις τις νύχτες στην Kοκκινιά και στη Δραπετσώνα, ο αγώνας κορυφώνεται με την ανάρτηση κόκκινης σημαίας στην κεντρική εκκλησία της Kοκκινιάς.

Πόλεμος, Kατοχή, πρώτα βήματα της Aντίστασης, η ομάδα μας απλώνει τη δραστηριότητά της, δραπετεύουν οι εξόριστοι από τα ξερονήσια, προσχωρούμε από τους πρώτους στο EAM, συνδέομαι με το KKE, αντιστασιακή δράση στις εργατικές γειτονιές