Nachtboek van een slapeloze

by Patricia De Martelaere

Het is maandag 21 februari 1983, 02.35 uur. Een man van middelbare leeftijd, schijnbaar volkomen gelukkig, kan opeens de slaap niet vatten. In de doorwaakte uren begint hij zijn gedachten op te schrijven. Geleidelijk leren wij uit dit nachtboek zijn vrouw Myriam en hun drie kinderen kennen. Maar het beeld dat van hemzelf oprijst is niet dat van een liefhebbende echtgenoot en vader, al beschermt hij haast grenzeloos zijn lievelingsdochter Catherine.
Nacht na nacht ligt hij wakker, piekert en doet verslag van zijn steeds angstiger wordende dromen. Almaar meer slaappillen heeft hij nodig, steeds meer drank. Langzaam verliest hij de greep op alles, terwijl zijn fragmentarische notities ons meer dan een jaar in spanning hoe loopt dit af?

Genres: Roman, Novels, Belgium, Fiction

134 pages

First published January 1, 1988

About the author

Patricia Marie Madeleine Godelieve De Martelaere was een Vlaams filosofe, hoogleraar, auteur en essayist.

Patricia De Martelaere in de Nederlandstalige Wikipedia

Patricia De Martelaere in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

Patricia De Martelaere bij "Schrijversgewijs"


Patricia Marie Madeleine Godelieve De Martelaere was a Flemish philosopher, professor, author and essayist.

De Martelaere studied philosophy at the Catholic University of Leuven, where in 1984 she obtained a PhD in philosophy on a thesis on the skepticism of David Hume. She taught as professor at the Catholic University of Leuven. She was also linked to the Catholic University of Brussels as a professor. Her publications include works about David Hume, Arthur Schopenhauer, Friedrich Nietzsche, Sigmund Freud, Ludwig Wittgenstein and Jacques Derrida.

Besides her philosophical activities, she was also active as a writer of several novels such as Littekens and Het onverwachte antwoord

Patricia De Martelaere in the English Wikipedia

Reviews

[David Troch · Rating 5 out of 5]

Dag Patricia,

Drie trappen rende ik voor je op. Op de eerste verdieping diepte ik Nachtboek van een slapeloze uit het rek. Links noch rechts, boven noch onder waren andere titels van je te bespeuren. Gek, je had wel wat meer dan een debuut bij elkaar gepend. Dus ik naar de dichtstbijzijnde computer om door de catalogus te bladeren. Bleek er doodeenvoudig heel wat ontleend. Nog altijd word je veelvuldig gelezen, vast niet alleen in Gent.

Op de tweede verdieping zou ik nog wat vinden. Ik de trap op. Jawel, Wat blijft. En op de derde. Weer een trap op. Jawel, uit het magazijn haalde een bibliothecaris De staart. Drie trappen naar beneden, peddelen naar huis en in jouw woorden verdwijnen. Niet geheel toevallig met drie boeken.

De podcast van Wim Oosterlinck heet zo. Samen met hem onderneem ik al eens een literaire bedevaart. Het was zijn idee om naar Wezemaal te tuffen. Natuurijk, ik kende je naam, maar tot mijn scha en schande had ik niet één letter van je achter de kiezen. Geef toe, een beetje lullig om hulde te brengen aan een auteur wiens oeuvre je van haar nog pluim kent, louter voor fotootjes op de sociale media.

Bij elke bladzijde vervloekte ik mezelf meer en meer. Elk woord resoneerde in mijn binnenste. Waarom kwam ik nu pas aan jou toe? Oog in oog met je graf vroeg ik het me af. Wim en ik knielden en lazen elk een stukje uit Nachtboek. Daarna bewandelden we het Patricia De Martelaerepad. Toen het nog niet jouw naam droeg verzonk je daar misschien ook in gedachten. Wat denk je van mijn stellige voornemen om nog meer van je oeuvre te ontdekken?

goede groet, David

P.S.: Eergisteren schreef ik je deze brief. Gisteren ontleende ik De schilder en zijn model. Het bleek het boek te zijn waar ik die avond nood aan had. Met meerdere passages die me door de ziel sneden.

[Laurent De Maertelaer · Rating 4 out of 5]

Een verpletterend boek. Over angst in suburbia, de ondraaglijke lichtheid van het bestaan in de verkaveling en hoe slaaptekort de geest alleen maar scherper maakt. Stilistische parel, ook.

[Arno Vlierberghe · Rating 4 out of 5]

Schitterend debuut.

[Els Lens]

Het e-book telt 85 bladzijden. Het boekje begint goed. Er zit humor in (toch in het begin).
Ik dacht: hier heb ik een schitterend boekje te pakken. Mooie zinnen, mooie gedachtegangen.
Maar na 24 bladzijden over niet-slapen, sloeg plotseling de verveling toe.
"Neem toch een slaappil, man.", dacht ik opeens. (De ik-persoon is een man.)
Misschien lees ik het ooit nog wel eens uit. Misschien.

[Melissa Giardina · Rating 5 out of 5]

...

[Len Buggenhout · Rating 5 out of 5]

Een mooi dagboekfragment (p.9), ter inspiratie:

"Dus waar het om gaat is: niet zenuwachtig worden, niet bang zijn, niet na twee nachten denken: het is weer zover, maar integendeel denken: het is helemaal niet zover, twee nachten niet slapen betekent alleen maar twee nachten niet slapen, meer niet, het zegt niets over de volgende nacht. (Maar twee ongelukkige liefdes zeggen evenmin iets over de volgende, en toch kun je in de derde al niet meer geloven, zodat ze vanzelf ongelukkig afloopt, daardoor.) Wat je nodig hebt, zowel in de liefde als in de slaap, is een manier om jezelf te misleiden. Het probleem in deze aangelegenheden is niet, zoals in de wetenschap: hoe kan ik, op grond van het verleden, de toekomst voorspellen, maar integendeel: hoe kan ik het verleden vergeten, hoe kan ik leren níét voor de toekomst te verwachten wat zo kwellend in de herinnering is blijven hangen?"

(Er moest nadien nog veel meer moois komen. Vijf sterren zijn dus niet meer dan normaal.)

[Roos De Buysscher · Rating 4 out of 5]

Duister boek! Prachtig geschreven!

‘Dus, waar het om gaat is: niet zenuwachtig worden, niet bang zijn, niet, na twee nachten, denken: het is weer zover, maar, integendeel, denken: het is helemaal niet zo ver, twee nachten niet slapen betekent alleen maar twee nachten niet slapen, meer niet, het zegt niets over de volgende nacht. (Maar twee ongelukkige liefdes zeggen evenmin iets over de volgende, en toch kan je in de derde al niet meer geloven, zodat ze vanzelf ongelukkig afloopt, daardoor). Wat men nodig heeft is, zowel in de liefde als in de slaap, een manier om zichzelf te misleiden. Het probleem in deze aangelegenheden is niet, zoals in de wetenschap: hoe kan ik, op de grond van het verleden, de toekomst voorspellen, maar integendeel: hoe kan ik het verleden vergeten, hoe kan ik leren niet voor de toekomst te verwachten wat zo kwellend in de herinnering is blijven hangen?’

[Karin Baele · Rating 4 out of 5]

Sterk debuut!
Toch is het verhaal nog te lang, gemeten naar de hoeveelheden Rohypnol die er ingenomen worden 😉

[Olivier · Rating 4 out of 5]

Prijs voor het Beste Debuut 1988.

Want als je wil slapen, dan mag je niet willen slapen. Hoe bestaat het. - pag 8


Dit wordt een mooi begin van de week. De hele nacht geen oog dichtgedaan. Nog twee uur en de wekkers lopen af. Het startsein voor de dag - de atleten verzamelen zich fris en monter rond de ontbijttafel, en niemand weet dat ik er al een helse marathon op zitten heb. - pag 16


Hoe is het mogelijk. En nu blijkt het leven opeens niets te zijn, geen bezit, maar ook geen vracht, geen waarde, maar ook geen doem. Het leven, dat is zoals de planten leven, rechtop en in de diepte, zonder veel beslissing, zonder veel beweging, water en zuurstof opnemen, stoffen omzetten in andere stoffen, groeien, bloeien, vruchten afwerpen en verwelken. Daar is niets heuglijks aan, maar ook niets bedroevends, niets veelbetekenends maar ook niets overbodigs. - pag 102

[Wim Oosterlinck]

Ik heb het romandebuut van de Vlaamse schrijfster Patricia de Martelaere gelezen: Nachtboek van een slapeloze uit 1988. Een boek over een man die niet kan slapen en ‘s nachts zijn gedachten en gevoelens neerschrijft.

Zijn vrouw Myriam probeert te helpen met tips, oefeningen, drankjes, maar niets lukt. Hij vertelt dat hij niks heeft om zich zorgen over te maken, dat hij alles in het leven bereikt heeft: vrouw, kinderen, huis, werk. Dat zijn leven klaar is, in positieve zin. Maar toch lukt het niet om te slapen, en langzaam gaat hij achteruit. Hij wordt droeviger, drinkt meer en meer (whisky), slikt meer en meer slaappillen. Hij maakt ruzie met zijn vrouw. Er zijn dromen en nachtmerries, die steeds gruwelijker worden. Hij heeft gedachten over de dood. Hij vindt het leven zinloos. Hij wacht tot de dag voorbij is, om daarna te wachten op het einde van de nacht.

Nachtboek van een slapeloze is een filosofische roman over een man die leeft buiten de gewone wereld, die zich anders voelt dan de anderen, en voortdurend nadenkt over de zin of zinloosheid van het leven en van onze dagelijkse handelingen.

Saskia De Coster noemde de mediaschuwe Patricia de Martelaere in de podcast drie boeken één van de klassiekers van de Vlaamse literatuur. Patricia de Martelaere stierf op 4 maart 2009.

https://wimoosterlinck.wordpress.com/...

[Marc · Rating 2 out of 5]

Postuum en achteraf bekeken - dit is haar debuut - zat er geen lang leven in (in deze vrouw). Indrukwekkend en huiveringwekkend boek

[Bavo Geldhof]

Aangenaam onaangenaam werkje. Heel vlot gelezen, te doen in een namiddagje. Opmerkelijk hoe Patricia De Martelaere met zo weinig woorden zo veel kan schetsen. Niet per se een literaire hoogvlieger maar als debuut enorm verdienstelijk.

"Zodra ik alleen in een kamer blijf val ik langzaam stil, als een machine die enkel op menselijke aanwezigheid werkt. Ik leun achterover, begin voor mij uit te staren, voel hoe ik geleidelijk tot steeds minder beweging in staat ben, tot ik uiteindelijk, als een kip net voor ze door de boer gegrepen wordt, geheel verlamd in elkaar gedoken zit."

[Sarah]

De slaap, de dronkenschap, misschien de liefde: toestanden van schaamteloze verzonkenheid. [...]

En als men mij dan zou vragen, zoals men soms in interviews aan schrijvers, dichters of genieën vraagt: hoe ik het leven vind? Ik zou zeggen: niet, ik vind het leven niet - zoals men een voorwerp niet kan vinden dat men lange tijd heeft gezocht, of zoals men geen woorden vinden kan voor dingen als de verlatenheid na de liefde, de goddeloze vreemdheid van alle dingen.

[Sandra · Rating 5 out of 5]

This book gives me a wide spectrum of feelings, ranging from fear to relief. The relief comes from identifying with the main character, how he feels about insomnia, about sleeping, about life. The terrifying thing is what the insomnia, the pills and the alcohol turn him into. The book reads as a very possible scenario for my own life, I'd just like it to be without the violence and the suicide.

Regardless of my feelings about the book, it's a good case-study in mental illness, how it gradually increases and affects one's life (and those around you). The writing style is appealing, the diary format works: I immediately felt sympathy for the main character, which didn't change, despite the monster he must have turned into. I also liked the many cross-references to other literature, and notes about how other writers dealt with insomnia. Nice little touches that either made the subject matter easier to endure or stressed a point of view.

I will definitely look up more books by Patricia de Martelaere, I'm very impressed by this one.

[Christopher · Rating 5 out of 5]

Ik kende het oeuvre van Patricia de Martelaere niet. Ze kwam onder mijn aandacht dankzij de podcast Drie Boeken waarin Saskia De Coster een lans brak voor deze veel te vroeg overleden auteur. Ik schafte mij het e-book aan van haar debuut ‘Nachtboek van een slapeloze’. Wat een schot in de roos: mooi geschreven, intelligent, gedurfd, tijdloos boek. Intellectueel zonder pretentieus te zijn, fascinerend tot het einde. Ik ben blij deze auteur postuum te leren kennen en zal zeker ander werk van haar lezen.

[Linda Daniels · Rating 3 out of 5]

Een stinkend en klevend boek. Niet per se aardig of prettig om te lezen. Zou het eerder onaangenaam noemen. Net zoals de schrijvende hoofdpersoon in dit debuut. En toch heb ik elke letter gelezen en ook de leegtes tussen de letters nam ik in me op. Klevend ja. Met wrange nasmaak schrijf ik deze review. Is het een aanbeveling om te lezen? Weet ik niet.

[Jens · Rating 5 out of 5]

Ja jongens, dat is genieten op een koude winterdag. Een verwerpelijke ik-verteller die tussen zijn roes van alcohol en die van de slaappillen de meest uiteenlopende gedachtes haast poëtisch neerpent. Door de dagboekvorm verliezen we geen tijd aan nodeloze transities. Van waanzinnige dromen tot de grootste depressie.


"(..)na drie, vier glazen reeds schuift in mijn geest het luikje dicht waardoor le petit homme intérieur zat te gluren naar mijn doen en denken– ik word een donkere kamer vol negatieven van de werkelijkheid waarvan er niet één wordt ontwikkeld. Zo zit ik goed– ik zit achteraan in mijn hoofd als een badgast achter een scherm op een winderig strand– ik zit zó goed dat ik nergens meer op hoef te letten, ook niet op de vloed, het water dat aan mijn tenen likt en mij zal overspoelen." (p.36)

"Gevoel van grote, overweldigende eenheid, met alles: tafels, stoelen, plastic bloemen, koperen theepotjes die ik altijd zo verafschuwde. ’s Ochtends, bij het opstaan, voel ik, niet hoe ik de dag in stap, maar hoe ik de dag word, hoe ik de wereld in mij opneem als een dosis vitamines of een heel mooi vergezicht. Ik voel mij als een spons, als een groothoeklens." (p.85)

[Michel Schynkel · Rating 4 out of 5]

Een bekentenis vooraf: ik lees een pak liever de essays van Patricia De Martelaere, daarbinnen dan ook nog eens een voorkeur voor haar later – door de oosterse filosofie geïnspireerde – werk. Die essays hebben een blijvende indruk op me gemaakt. Het blijft verbazingwekkend hoe De Martelaere vrij moeilijke materie zo eenvoudig en begrijpelijk weet uit te leggen.
Met haar romans heb ik daarentegen vaak een wat haat/liefde verhouding. Dat komt omdat het niet steeds leuk toeven is in het universum waarin Patricia de Martelaere haar romans zich afspelen. Je wordt niet bepaalde vrolijk van het lezen van haar romans, ook al bevatten ze wel degelijk de nodige humor. Dat je er niet vrolijk van wordt is op zich natuurlijk geen criterium om een werk te beoordelen. Dat een boek goed is opgebouwd, de karakters levendig geschetst worden en één en ander neergepend wordt in een virtuoze taal met de nodige knappe metaforen, des te meer. Dit debuut van De Martelaere voldoet moeiteloos aan al deze criteria. Een woord als knap is hier dus best op zijn plaats. Alleen, mijn lievelingsboek gaat het nooit worden.

[Wannes Van · Rating 4 out of 5]

Een normale man van middelbare leeftijd wordt plotsklaps slapeloos en houdt een nachtboek bij. De man zinkt stilaan weg in wanhoop, drank, agressie, slaappillen en onverschilligheid. De redenen voor zijn slapeloosheid worden niet ontsloten. Hij lijkt het lang zelf niet te weten, al schrijft hij een keer dat hij niet zo gek is om de echte reden(en) neer te pennen. Enkel de relatie met zijn dochter Catherine (1 van zijn 5 kinderen) geeft hem zin, in de zin van betekenis maar soms ook schijnbaar op een incestueuze manier, al wordt dat nooit 100% expliciet. Uiteindelijk ontneemt hij zich van het leven aan de hand van een overdosis slaappillen. (Veel verwijzingen naar Nietzsche en andere filosofen.)

[Besje Quethr · Rating 4 out of 5]

Geweldig idee, degelijk uitgevoerd. Het leest vlotjes en het zuigt je mee. Je moet wel efkes wennen haar schrijfstijl in dit boek, maar eens je vertrokken bent, is het eigenlijk redelijk moeilijk om te stoppen. Het hoofdpersonage suckt misschien een beetje, maar hij wordt ook totaal niet verbloemt ofzo. Ik heb misschien ook een beetje moeite met het einde, maar het is ook niet dat het uit het niets komt. Het wordt goed opgebouwd en het zat ook het hele boek lang al eigenlijk in mijn hoofd. Het boek doet je denken en als chronisch slapeloze is dit boek ook gewoon zeldzame en kwalitatieve representatie.

[Frank Peter · Rating 5 out of 5]

'Ik droom dat ik ontwaak en in een kever blijk te zijn veranderd, zoals Gregor Samsa uit Kafka's Verwandlung. Ha, denk ik, mijn pootjes over elkaar wrijvend, wat leuk, wat een mooie literaire droom, moet ik onthouden voor als ik wakker word.'

Ik heb mijn eigen tijd en taalgebied literair gezien lang veronachtzaamd. Nu ben ik aan soort inhaalslag bezig, en dit boek is gewoon het beste wat ik in die context heb gelezen. Ik ben zeer benieuwd geworden naar De Martelaeres overige werk, en zeer benieuwd geworden naar Marja Pruis' biografie van haar.

[Maya Teklal · Rating 4 out of 5]

Dit boek kruipt onder je huid. Ik ben nog altijd niet goed van het einde. Het is een goed boek, hoewel er soms een paar saaie passages in voorkomen.

[Anouk Vanhorenbeek · Rating 5 out of 5]

Een boek dat u doet huiveren en, wie weet, een traantje doet laten.

[Christa · Rating 4 out of 5]

Prachtig geschreven, het einde te voorspellen.

[Shary · Rating 4 out of 5]

8/10

[Jana Arns · Rating 4 out of 5]

Sterk! Mooie poëtische zinnen!!

[Elise Peeters · Rating 3 out of 5]

3,5

[Tine · Rating 3 out of 5]

3.5

[Chrétien Breukers · Rating 5 out of 5]

Een dagboek van een slapeloze, waarin diens hele leven samenkomt. Wakker liggen loont, soms, als De Martelaere het allemaal opschrijft. Al is het voor de wakende geen feest.

[BookLovingLady (deceased Jan. 25, 2023...) · Rating 5 out of 5]

Hoewel de titel aangeeft dat het om iemand met chronische slaaploosheid gaat, een serieus onderwerp dus, is in het begin van het boek de humor waarmee sommige dingen zijn beschreven heel vermakelijk, ondanks het serieuze onderwerp. De beschrijving van het ‘schaapjes tellen’ bijvoorbeeld is ronduit grappig. Het is onder andere deze humor, die overigens verdwijnt naarmate de situatie steeds ernstiger wordt, die zorgt dat je heel snel in het verhaal geïnteresseerd raakt. Het is moeilijk om dit boek weg te leggen, ook al blijf je tijdens het lezen duidelijk ‘toeschouwer’. Je leert niet alleen over de hoofdpersoon in het boek, de schrijver van het ‘nachtboek’ (waarvan de voornaam overigens onbekend blijft), maar stukje bij beetje krijg je ook een steeds duidelijker beeld van zijn vrouw Myriam, zijn vijf kinderen Catherine, Jacob, Joris, Alex en Simone, en zelfs van zijn schoonzoon Guy. Ook zie je het destructieve effect wat leven met de hoofdpersoon heeft op zijn gezin; het heeft bij alle kinderen duidelijke sporen nagelaten.
Door het gebruik van een simpel woordje als ‘weer’, leer je als lezer dat het niet de eerste keer is dat bepaalde dingen gebeuren, en dit verklaart dan tegelijk waarom de kinderen ‘zijn zoals ze zijn’. Naarmate het boek vordert verergert de situatie en verhaal stevent dan ook af op een haast onontkoombaar einde.