Jump to ratings and reviews
Rate this book

Pleidooi voor populisme

Rate this book
In Vlaanderen en Nederland, maar eigenlijk in heel Europa, groeit de kloof tussen hoog- en laagopgeleiden. Aan de ene kant zijn er de kosmopolieten die nippen aan hun glas chardonnay, terwijl ze de lof van de globalisering zingen, aan de andere kant is er de 'getatoeëerde klasse', die naar Nederlandstalige liedjes luistert en zich schaart achter nieuwe vormen van nationalisme. Laaggeschoolden dringen nauwelijks nog door tot het parlement. Hun demografische meerderheid is teruggebracht tot een democratische minderheid. Meer dan wie ook vertolken populistische partijen vandaag de stem van de laaggeschoolden in de samenleving. Populisme is volgens David Van Reybrouck niet noodzakelijk een gevaar voor de democratie. Het verwoordt op onhandige wijze soms een blijvend verlangen naar politieke betrokkenheid van het laagopgeleide volk. We doen er goed aan dat ernstig te nemen. Er is niet minder, maar beter populisme nodig.

128 pages, Kindle Edition

First published January 1, 2008

7 people are currently reading
185 people want to read

About the author

David Van Reybrouck

49 books564 followers
David Grégoire Van Reybrouck is a Belgian cultural historian, archaeologist and author. He writes historical fiction, literary non-fiction, novels, poetry, plays and academic texts. Moreover, he is the founder of the G1000 project in Belgium, a platform for democratic innovation and inclusive participatory politics.

He was born into a family of florists, bookbinders and artists. His father, a farmer's son, spent five years in the Democratic Republic of the Congo as a railway engineer immediately after independence.

He studied archaeology and philosophy at the University of Leuven (KU Leuven) and obtained a Master's degree in World Archaeology from the University of Cambridge. He also holds a doctorate from Leiden University.

----------------------------------------------------

David Grégoire Van Reybrouck is een Vlaamse cultuurhistoricus, archeoloog en schrijver.

David Van Reybrouck in de Nederlandstalige Wikipedia

David Van Reybrouck in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

David Van Reybrouck bij "Schrijversgewijs"


Ratings & Reviews

What do you think?
Rate this book

Friends & Following

Create a free account to discover what your friends think of this book!

Community Reviews

5 stars
33 (13%)
4 stars
121 (48%)
3 stars
83 (33%)
2 stars
9 (3%)
1 star
4 (1%)
Displaying 1 - 30 of 30 reviews
Profile Image for Shakira.
5 reviews4 followers
February 27, 2022
moest dit lezen voor school en is op zich wel prima, alleen een beetje oude voorbeelden om nu op school te gebruiken
Profile Image for Tim RS.
61 reviews4 followers
January 6, 2018
Fuck dit. Er wordt goed uitgelegd wat de kloof tussen hoog- en laag opgeleid precies inhoudt, maar als puntje bij paaltje komt verliest van Reybrouck zijn scherpte en begint hij aannames te maken die... beetje vreemd zijn. Stelt dat verlies van privébezit bedreigender is dan een verbod op de Koran (omdat het verbod op de Koran grondwettelijk gezien niet KAN, maar toch, rare stelling). Daarna is zijn oplossing om het populisme te veranderen zodat het wél werkt: top. Nee, niet voor mij dit.
Profile Image for Tim Verstraete.
315 reviews3 followers
May 2, 2021
Don't know yet if I want to give it a 3 or a 4 ... has an interesting introduction but not yet sure about its conclusion. Still it makes me think so ... that is already good!
Profile Image for Sanne Jansen.
18 reviews1 follower
May 17, 2021
Interessant om meer te weten te komen over de rol van populisme in de maatschappij, maar bevat naar mijn mening ook wel veel generaliseringen over hoog- maar vooral over laagopgeleiden.
Profile Image for Wilte.
1,162 reviews24 followers
April 30, 2020
Aardige long-read met goede analyse over opkomst (of: zeggingskracht van) populisme en over kloof laag- en hoogopgeleid in huidige samenleving. Meer analyse dan een pleidooi (want waarom is populise te verkiezen? Wat is de kern van het pleidoor?). En ook lijkt populisme = appeleren aan lager-opgeleiden niet helemaal op te gaan voor huidige succes van Forum voor Democratie in Nederland (wel voor PVV en eerder LPF of SP).

Citaten:

Afschuw, inderdaad. Want het veelkantige, ongebreidelde en onvatbare gebruik van het woord ‘populisme’ kent slechts één grootste gemene deler: niemand noemt zichzelf populist, zelfs alom erkende aartspopulisten als Wilders en Dedecker niet.

Al te vaak wordt populisme bekeken als een ziekte, maar in wezen is het een symptoom dat aangeeft dat er onderliggende problemen spelen. De ziekte zit dieper.

: de dalende aanwezigheid van laaggeschoolden in het parlement, en, belangrijker nog, de groeiende cultuurkloof tussen hoog- en laaggeschoolden in de samenleving.

Bovenal geloof ik dat er niet minder maar beter populisme nodig is. Populistische partijen, zowel ter linker- als ter rechterzijde, die zich aan de grondbeginselen van de rechtsstaat houden, betekenen een verrijking voor een politiek waar momenteel hoogopgeleiden overheersen.

In de analyse van de zogenaamde ‘diplomademocratie’, de eerste factor die ik onderzoek, ben ik sterk schatplichtig aan de Nederlandse bestuurskundige Mark Bovens. Mijn analyse van de cultuurkloof tussen hoog- en laagopgeleiden, de tweede factor, put rechtstreeks uit het werk van de Belgische socioloog Koen Pelleriaux. Naast analyse staat dit essay ook stil bij hoe de

Het politiek wantrouwen is onder laaggeschoolden enorm gegroeid. Door de ontzuiling zijn velen van hen politiek dakloos geworden, en dat duurde tot het populisme hen een nieuw onderdak verschafte.

Populisten doen het dus bijzonder goed bij laaggeschoolden met grimmige toekomstperspectieven.

Grof gesteld bestaan er twee visies op parlementaire vertegenwoordiging. Ofwel is dat een kwestie van zaakwaarnemers, ofwel van afgevaardigden. Met de eerste krijg je het meest efficiënte bestuur, met de tweede het meest legitieme.

Elke democratie moet een evenwicht zien te vinden tussen efficiëntie en legitimiteit, tussen een technocratische regentencultuur en de volkssoevereiniteit.

De symbolische legitimiteit van het parlement stijgt als er meer laaggeschoolden, arbeiders en ouderen in zetelen,

Populisten beloven allerhande zegeningen, maar de vervulling ervan zou geen verlichting brengen, integendeel. Zij bestaan bij de gratie van een programma dat onvoltooid móét blijven. Nukkigheid is hun redding. Gemor hun raison d’être.

De populistische kiezer heeft namelijk zelf niet zoveel zin in laaggeschoolde vertegenwoordigers.

terwijl de socialistische mannen van weleer de schrijnende ongelijkheid trachtten te bestrijden en het lot van de arbeider wilden verbeteren, pogen rechtse populisten vandaag de dag veeleer de rancune te bespelen. Emancipatie lijkt geen doel.

De oplossingen die ze aandragen mogen dan al te vaak kaduuk zijn, de noden van het electoraat blijven reëel.

. Er is een nieuwe maatschappelijke breuklijn in de maak en het genoten onderwijs lijkt daarin van doorslaggevend belang. Die lijn valt in grote mate samen met de begrippenparen materialistisch-postmaterialistisch, autoritair-libertijns, nationalistisch-kosmopolitisch.

De cultuur van malcontentement is altijd wervender dan de culture of contentment.

Ik zie daarom twee mogelijkheden: een democratisch populisme en een verlicht populisme.  

Het populisme mag zo anti-elitair en anti-establishment zijn als het maar wil, zolang het maar niet antiparlementair en antidemocratisch is.

Een serenere omgang met het huidige populisme is nodig om legitieme grieven te kunnen scheiden van opgeklopte beleidsvoorstellen.

26 reviews1 follower
October 2, 2018
'(...) the first of our ten dramatic instincts, the gap instinct. I'm talking about that irresistible temptation we have to divide all kinds of things into two distinct and often conflicting groups, with an imagined gap (...) in between. it is about how the gap instinct creates a picture in people's head of a world split in two (...) kinds of people...' - Hans Rosling, 'Factfulness'

Van Reybrouck maakt zich in 'Pleidooi voor populisme' schuldig aan wat Rosling een 'mega misconception' noemt wanneer hij de dichotomie 'laaggeschoolden versus hooggeschoolden' opvoert. En deze vervolgens - het moet gezegd -ietwat stereotiep aanhoudt door er godbetert de verschillende smaak qua voornamen bij te sleuren. Goed als 'gimmick', maar een beetje overdreven doorgevoerd doorheen het essay.

Maakt vermelde drogreden het pleidooi dan minder relevant? Zeker niet. De diplomademocratie is een feit: er zijn aantoonbaar minder laag- tot ongeschoolden in het parlement dan vroeger. En er is een nog steeds groeiende voedingsbodem voor populisme: het beleefde enkele jaren na het verschijnen van dit essay zijn grootste triomf met de verkiezing van Trump. De oproep van Van Reybrouck tot 'een serenere omgang met het huidige populisme' is lovenswaardig: je moet bruggen bouwen om samen verder te kunnen. De conclusie dat we méér populisme nodig hebben is dan weer een spreekwoordelijke brug te ver. Wat minder dichotomie-denken helpt ons al een eind op weg. Authenticiteit en burgerzin doen de rest.
Profile Image for Marc Lamot.
3,467 reviews1,992 followers
September 2, 2023
Bouwt voort op al bekende analyse van duale samenleving, hier vernauwd tot opleidingsniveau. Het gevaar wordt goed onderstreept. Ook analyse nood populisme binnen goed draaiende democratie. Oplossing minder duidelijk. Vooral het concept verlicht populisme is problematisch
Profile Image for Bruno.
1,157 reviews169 followers
September 11, 2008
Verplichte lectuur voor iedereen die een klein beetje met de Belgische politiek/samenleving is begaan.
476 reviews4 followers
May 26, 2023
Hebben 'domme' mensen recht om te stemmen? Kunnen hoger opgeleiden lager opgeleiden goed vertegenwoordigen? Deze en meer prikkelende vragen komen langs in het interssante betoog van Van Reybrouck. Hij gaat in op de vraag wat volksvertegenwoordiging nu eigenlijk betekent (hebben we het over afgevaardigden, of zaakwaarnemers?), en welke consequenties dat heeft . Hij laat zien dat laagopgeleiden nog nooit zo slecht waren vertegenwoordigd in de politiek, en wat dat doet met in hoezeer mensen zich kunnen herkennen. Hij linkt dit aan een groter probleem, de groeiende cultuurkloof en het daaruit voortkomende maatschappelijke conflict. Hij biedt daarmee een theorie voor de hang naar populisme, en laat ook zien welke vormen van democratie de hele breedte van het volk beter tot zijn recht laten komen, een idee dat hij later nader uit heeft gewerkt in zijn boek 'tegen verkiezingen'.

'Pleidooi voor populisme' is in 2008 verschenen, en ik zou wel benieuwd zijn naar of van Reybrouck dingen aan zou passen aan zijn betoog, gezien de ontwikkelingen in de politiek, of dat hij zijn conclusie ongemoeid zou laten.

Het boek biedt stof tot denken, en is erg verhelderend, zeker in combinatie met een boek als 'The tirrany of merit' van Michael Sandel. Een aanrader.
Profile Image for Nikola Edelsztejn.
63 reviews1 follower
May 25, 2024
Het aankaarten van de diplomademocratie en de kloof tussen hoog- en laagopgeleid is goed, maar niet bepaald profundo.
Er wordt veel gestrooid met reeds bekende inzichten en hoewel er een oplossing voor het probleem gepropageerd wordt, is vrij onduidelijk op welke manier dit zal moeten gebeuren.

Daarnaast vind ik de vergelijking tussen 19e eeuws socialisme en hedendaags rechts-populisme redelijk controversieel: het moderne rechts-populisme dehumaniseert al jarenlang hele groepen in de samenleving, waar het socialisme juist opkwam voor degenen die gedehumaniseert waren.

Tevens sympathiseren veel rechts-populisten met zeer controversiële regeringen die uit naam van de volkswil tot de vreselijkste zaken in staat bleken, hetgeen niet wordt aangejaagd in het essay.
Het continu creëren van vijandbeelden door populisten mag niet gebagatelliseerd worden en dat is wat er in dit essay toch behoorlijk gebeurt.

Profile Image for Gijs.
175 reviews8 followers
December 31, 2017
Interessant essay van Van Reybrouck betreffende de ontwikkeling van Nederland en België na de ontzuiling. Sindsdien zijn beide landen meer en meer verdeeld geraakt op het gebied van opleiding. Dit probleem en de gevolgen hiervan voor de politieke orde in beide landen toont hij overtuigend. Zijn oplossing lijkt alleen ietwat te kort door de bocht en tegelijkertijd niet radicaal genoeg. Waar populisten problemen benoemen, maar tot verkeerde oplossingen komen, zo lijkt Van Reybrouck dat op een meta-niveau te doen. Echter dient vermeld te worden, dat Van Reybrouck later wel tot een oplossing is gekomen. Dit blijkt uit een lezing die ik heb mogen bijwonen en hopelijk ook uit het daaraan verwante boek Tegen Verkiezingen, dat ik spoedig lezen zal. Daarmee is dit boek vooral interessant als stap in het proces tot het radicaal heruitvinden van democratie in het Westen.
Profile Image for Pieterjan.
95 reviews2 followers
December 22, 2022
Van Reybrouck slaat nagels met koppen. Het werd reeds door Mark Bovens (diplomademocratie) en anderen opgemerkt dat de nieuwe politieke breuklijn, die vaak wordt genegeerd, de kloof tussen hoger en lager opgeleiden is. Wanneer we populisme beschouwen als een politieke uitdrukking van de "gewone man/vrouw", kan dit geen bedreiging vormen voor de heersende elite, maar moet het worden gezien als een legitieme uiting van bezorgdheden. In dit opzicht is het noodzakelijk om op een adequate manier om te gaan met deze uitdrukkingen, indien we een politiek systeem willen behouden dat waardig is om de naam democratie te dragen.
Profile Image for Cüneyt Çavdarlı.
1 review
July 12, 2020
Goede en doorgronde vergelijking van de laag- en hooggeschoolden, maar daar blijft het dan ook bij. Bovendien gaat het vaak om vergelijkingen die voor de hand liggend zijn. Het boek voelt gewoon aan als een lange inleiding tot een topic dat naar mijn mening veel potentieel heeft tot discussievoering. Maar de auteur besluit om niet te oordelen over mogelijke oplossingen voor hetgeen dat hij een probleem noemt.
Profile Image for Nora (NoraLeest).
432 reviews261 followers
May 11, 2018
dit voelde als een hele lange inleiding over de culturele kloof tussen en problematiek omtrent laag- en hoogopgeleiden (wat heel interessant en informerend was) maar na zo'n 60 pagina's inleiding wordt er in het slot eigenlijk niet echt een concrete oplossing gegeven, waar duidelijk wel naartoe werd geleid 🤷‍♀️ alsnog wel van kunnen genieten
21 reviews
December 21, 2024
Dit essay geeft een goede analyse van populisme en waarom het zo succesvol is. De oplossingen die door van Reybrouck worden aangerijkt zijn echter weinig concreet en in de huidige maatschappelijke context (16 jaar na het uikomen van dit essay) lijken ze redelijk achterhaald. Echter heeft dit boekje me wel aan het denken gezet en een aantal nieuwe inzichten opgeleverd en daarom toch 4 sterren.
Profile Image for Gert De Bie.
488 reviews61 followers
February 13, 2020
Verplicht leesvoer. Van Reynbrouck schetst helder de nieuwe breuklijn in de maatschappij (opleiding) en hoe het populisme daar een symptoom van is. Hij probeert ook te bekijken hoe dit gekenterd kan worden.
Strak geschreven. Noodzakelijk.
Profile Image for looneybooks79.
1,584 reviews42 followers
October 15, 2025
http://looneybooks79.blog/2025/10/15/...

David Van Reybrouck schreef dit boekje in 2008, dus intussen zijn we zeventien jaar verder. En hoewel de namen vaak al veranderd zijn is en blijft het onderwerp van dit boekje, het populisme, heel relevant vandaag. Maar sommige ideeën hierin zijn reeds bewezen of zelfs verworpen door de actualiteit. In 2008 was er nog geen aanslag geweest in Frankrijk of België (die zouden pas in 2015-2016 gebeuren), Wilders is intussen in Nederland al hogerop geklommen en heeft dus intussen een verkiezing gewonnen. Ook het Vlaams Belang is verder opgerukt in ons eigen land...

Waar het in 'Pleidooi voor Populisme' hoofdzakelijk om draait is dat onze democratie voornamelijk wordt geleid door hoger opgeleiden, door mensen met een hoger diploma waardoor lager geschoolden niet in een parlement terecht zouden komen, volgens Van Reybrouck. Of deze zijn alvast in de minderheid.

Zowel in Nederland als in België ziet Van Reybrouck dit fenomeen.

Betekent dit dan een gebrek aan engagement van de mensen die geen hogere opleiding hebben genoten? Betekent dit dan dat die hun stem niet te horen is?En wat zijn de gevolgen hiervan? Zijn de laaggeschoolden dan democratische minderheid?

Nochtans spelen de politici net op deze groep mensen vooral in. Want de man/vrouw van het volk krijgt het volk mee en net hij/zij weet de massa te bespelen, vooral in tijden van ontevredenheid!

Zoals ik zei werd dit boekje in 2008 gepubliceerd en is er sindsdien heel wat gebeurd, vooral op politiek vlak. Populisme heeft enorm aan kracht gewonnen, vooral als je na elke verkiezing de resultaten bekijkt. Ikzelf ga me niet uitspreken over goed of kwaad en wat mijn mening daarover is. Maar ook daar heeft David het over in dit kleine betoog. Hoeveel interesse hebben de mensen nog in de politiek?

Het wordt op een bepaald moment zelfs grappig als hij clichématig beschrijft hoe een laaggeschoold koppel tegenover een hoogopgeleid koppel tegen elkaar worden gezet.

Misschien zou David een vervolg of een herziening moeten schrijven op dit boekje, waarbij hij de situatie van toen vergelijkt met deze van nu. Welk politiek engagement de man in de straat wel heeft op dit moment, met wat er op geopolitiek vlak allemaal gaande is. Een ideetje, David?
Profile Image for Peter Vegel.
396 reviews7 followers
March 21, 2023
3.5

Nog steeds relevant, voornamelijk het stuk over de diplomatiedemocratie en de kloof met minder opgeleiden. Maar ik zou Tegen Verkiezingen aanraden ipv deze.
Profile Image for Rozelien.
9 reviews13 followers
August 2, 2024
Niet met alles eens, maar zet aan tot nadenken.
55 reviews1 follower
November 28, 2024
*le livre devait s'intituler Plaidoyer pour l'électeur populiste.
*La démocratie des diplômés.
*Les populistes cartonnent auprès des personnes peu scolarisés
Profile Image for Nick.
Author 4 books21 followers
September 17, 2016
zonder twijfel één van de meest schokkende maar ook inspirerende politieke stukken die ik ooit gelezen heb.

Het is gewoonweg griezelig hoe zeer ik mezelf kan terugvinden in David's beschrijving van de hoogopgeleidde burger die neerkijkt op de gewoontes van laagopgeleide mensen. Het is ook een schok voor iedereen die dacht dat de ontzuiling een louter positief verhaal was net zoals het verdwijnen van de volksverheffende projecten van die zuilen.

De oplossing die de schrijver naar voren schuift is evenzeer radicaal als logisch. Een nieuwe vorm van populisme in de politiek. Een populistische politiek die niet spreekt in naam van het volk en andere zulke retorische truukjes maar effectief hun mening probeert te plaatsen op de agenda en zich niet exclusief laat leiden door zogenaamde experts en adviseurs. Een populisme dat de intentie heeft om laagopgeleiden en hoogopgeleiden te verbinden in een politiek project met als doel een nieuwe eenheid te vormen in de samenleving en de barriëres af te breken.

Een absolute must read
Profile Image for G M.
Author 13 books41 followers
Read
July 14, 2017
Translations available in many languages. Succinct, but very accessible and very much to the point. Read this to know more about the shortcomings of our "diploma democracy". Convincingly pinpoints the conundrum of leftist politics, which no longer champions the interests of its historical electorate. I was suprised to learn that our democratric election system is actually very aristocratic in nature. I wonder whether any such thing as "enlightened populism" is still feasible in the age of social media, but this is a must-read.
283 reviews3 followers
January 15, 2014
In dit essay pleit de auteur dat sinds de ontzuiling laagopgeleiden minder aansluiting voelen bij de hoogopgeleide 'diplomademocratie'. Dit uit zich in een toenadering tot populistische partijen die vooral spelen op het buikgevoel.

Gezien dit boek in 2008 verscheen ben ik wel geïnteresseerd in de visie van de auteur op het sinds dan veranderde politieke landschap. De opgang van de NV&A en de teloorgang van de traditionele rechts-populistische partijen (VB & LDD) is al enkele jaren een feit.
25 reviews4 followers
September 2, 2016
Van je eigen tekortkomingen een politieke analyse maken. Sorry maar, opleidingsniveau heeft in mijn ogen weinig met burgerschap te maken. Dergelijke simplistische oorzaak-gevolgtrekkingen tonen eerder het beperkte intellect aan van de auteur. Het jammere is, hij kan wel goed schrijven. Blijf bij romans en gedichten David.
Profile Image for E.
49 reviews1 follower
December 25, 2014
Verhelderend essay, aanrader!
Displaying 1 - 30 of 30 reviews

Can't find what you're looking for?

Get help and learn more about the design.