Ο αντιαμερικανισμός στην Ελλάδα, 1947-1989

by Ζηνοβία Λιαλιούτη

Τι είναι ο αντιαμερικανισμός; Πρόκειται για μια "δικαιολογημένη αντίδραση", για μια "ανορθολογική προκατάληψη" εναντίον των ΗΠΑ ή για μια "αντιληπτική διαστρέβλωσή" τους; Πρόκειται για την εναντίωση σε συγκεκριμένες πολιτικές των ΗΠΑ, και άρα μια εναντίωση με συγκυριακό χαρακτήρα; ΄Η μήπως πρόκειται για μια συνολική εναντίωση σε αυτά που εκπροσωπεί το λεγόμενο αμερικανικό μοντέλο; Υπάρχει, τελικά, ένας κοινά αποδεκτός ορισμός του αντιαμερικανισμού;

Σε ό,τι αφορά τον αντιαμερικανισμό στην Ελλάδα τίθεται το ερώτημα αν αποτελεί μια εξαίρεση στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, μια ακόμα ελληνική ιδιαιτερότητα ή/και παθολογία, ή αν εγγράφεται ως κανονικότητα στο πλαίσιο ενός ευρύτερου φαινομένου που εκτυλίσσεται στη Δυτική Ευρώπη κατά τη μεταπολεμική περίοδο και συναρτάται άμεσα με τη διεξαγωγή της ιδεολογικής αντιπαράθεσης στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου (1947-1989). Γίνεται επίσης προσπάθεια να συσχετισθεί με την εκάστοτε νοηματοδότηση της εθνικής ανεξαρτησίας, του εχθρού και του αμερικανισμού, αλλά και να διερευνηθεί μέσα από τις διαφορετικές αποχρώσεις του δεξιού, του κεντρώου και του αριστερού λόγου. Η εξέτασή του από την επομένη του δόγματος Τρούμαν μέχρι το 1989 ακολουθεί τους έντονους μετασχηματισμούς της ελληνικής πολιτικής και κοινωνικής ιστορίας, φωτίζοντας ιδιαιτέρως τα στοιχεία συνέχειας και ασυνέχειας ανάμεσα στη μετεμφυλιακή περίοδο και τη Μεταπολίτευση.

Με την εκτενή αναφορά στην πολιτισμική διάσταση του αντιαμερικανισμού, στην πρόσληψη και απήχηση του αμερικανικού ονείρου, τις αντιδράσεις στην ετεροδικία και την εγκληματικότητα, την καταδίκη του ηθικού εκτραχηλισμού, αλλά και την ανακάλυψη μιας άλλης Αμερικής, το ενδιαφέρον σταδιακά μετατοπίζεται από το ερώτημα τι είναι αντιαμερικανισμός προς το ποιες λειτουργίες επιτελεί και πώς εμπλέκεται στη διαδικασία κατασκευής πολιτικών, κοινωνικών και πολιτισμικών ταυτοτήτων στη μεταπολιτευτική Ελλάδα.

534 pages, Paperback

First published November 1, 2016

About the author

Η Ζηνοβία (Τζένη) Λιαλιούτη είναι επίκουρη καθηγήτρια με αντικείμενο «Νεώτερη και Σύγχρονη Πολιτική και Κοινωνική Ιστορία της Ευρώπης» στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Είναι απόφοιτος του τμήματος Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ, έχει κάνει μεταπτυχιακές σπουδές στην πολιτική επιστήμη στο ίδιο πανεπιστήμιο και έλαβε το διδακτορικό της από το τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου το 2010. Κείμενά της σχετικά με την ελληνική πολιτική ιστορία, τον Ψυχρό Πόλεμο, τη μελέτη του πολιτικού λόγου και των εθνικών ταυτοτήτων έχουν δημοσιευτεί σε διεθνή και ελληνικά επιστημονικά περιοδικά, καθώς και σε συλλογικούς τόμους. Έχει συνεργαστεί ως μεταδιδάκτορας ερευνήτρια με το UCD-Clinton Institute for American Studies, το Αριστοτέλειο Παν/μιο Θεσσαλνίκης, το Πάντειο Παν/μιο και το ΚΕΙΝΕ της Ακαδημίας Αθηνών. Επίσης, έχει εργαστεί στα Αρχεία Εμπορίου του ΙΝΕΜΥ-ΕΣΕΕ. Έχει διδάξει στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου και στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Δημόσια Ιστορία» του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου.

Reviews

[foteini_dl · Rating 5 out of 5]

Κάθε φορά που ακούμε/διαβάζουμε για τον αντιαμερικανισμό, το μυαλό μας μάλλον πάει στη δαιμονοποίηση της Αμερικής. Η Λιαλιούτη με αυτό το βιβλίο, παρακολουθώντας την εξέλιξη και τους μετασχηματισμούς αυτού του φαινομένου στη χώρα μας, απορρίπτει τεκμηριωμένα αντιλήψεις όπως η παραπάνω, ενώ αποδεικνύει ότι ο ελληνικός αντιαμερικανισμός δεν ήταν μια εξαίρεση σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Προσωπικά, τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία που κρατάω είναι η απουσία ενός συστηματικού αντιαμερικανικού λόγου από την ελληνική Δεξιά κατά τη μετεμφυλιακή περίοδο, σε αντίθεση με τη Δεξιά στη Γερμανία και τη Γαλλία, καθώς και η "συνάντηση" του πολιτικού και πολιτισμικού αντιαμερικανισμού.