"Τελευταίο πεζογράφημα του Κ. Χατζόπουλου είναι το μυθιστόρημα "Φθινόπωρο", που κυκλοφόρησε το 1917. Για το έργο αυτό έχουν γραφτεί κι ειπωθεί πολλά. Κάτω από το "Φθινόπωρο", με το "συμβολισμό" και την υψηλή τεχνοτροπία του, η αστική κριτική προσπάθησε να θάψει και ν' αρνηθεί το άλλο πεζογραφικό έργο του Κ. Χατζόπουλου.
Είναι αλήθεια ότι το έργο αυτό αποτελεί σημαντικό επίτευγμα της ελληνικής πεζογραφίας. Είναι όμως το ίδιο φανερή κι η ιδεολογική τοποθέτηση του συγγραφέα του. Πίσω από τη "μαγεία", τη "γοητεία", τη "μελαγχολία", την "ποίηση" και τη δήθεν "αδυναμία να κατανοηθεί με τη λογική", το "Φθινόπωρο" ενσαρκώνει την γκρίζα πραγματικότητα, την άνανθη, την άσκοπη, τη θρυμματισμένη ψυχική κατάσταση, την άδικη και παράλογη διάρθρωση της εκμεταλλευτικής κοινωνίας."
Προσπαθώ να σκεφτώ τι ήταν αυτό ακριβώς που με κούρασε στο συγκεκριμένο έργο, αν και μου άσκησε κάποια γοητεία. Η μονοτονία στα διαλογικα μέρη, ο διαρκής υπαινιγμός ή ότι χρειάστηκε ώρα να ξεδιαλυνω τους χαρακτήρες;
Επιτρέψτε μου να μη το θεωρώ το καλύτερο δείγμα του ρεύματος του συμβολισμού που υπάρχει.
Σε όλη τη διάρκεια του βιβλίου είχα ένα κακό προαίσθημα για κάτι που δεν επιβεβαιώνεται ποτέ, και ένα κακό προαίσθημα που στο τέλος δικαιώνεται, με την τύχη της Μαρίκας. Αυτό είναι από τις αρετές του βιβλίου, σου υποβάλλει ιδέες και συναισθήματα χωρίς να σου τα λέει απευθείας. Αλλά το θέμα είναι μάλλον επιφανειακό, μίζερο και καταθλιπτικό, οπότε η ανάγνωση έμοιαζε περισσότερο με ένα μάταιο εγχείρημα. Κλείνοντας το βιβλίο, ένιωθα μόνο μιζέρια.
Στο ίδιο βιβλίο υπήρχε ένα νατουριαλιστικό διήγημα του ίδιου συγγραφέα που, παρόλο που δεν το τελείωσα ποτέ και η γλώσσα ήταν παλαιακά ελληνικά της επαρχίας (νομίζω παλαιορωμαίικα; Δεν είμαι σίγουρη) έμοιαζε να έχει περισσότερο ενδιαφέρον και ουσία.
Βιβλίο που πρέπει οπωσδήποτε να ξαναδιαβάσω γιατί νιώθω ότι ακόμα δεν έχω μια πλήρης εικόνα του τι ακριβώς διαδραματίζεται. Μου πήρε απίστευτα πολλή ώρα να καταλάβω τη σχέση μεταξύ των προσώπων. Όπως και στο τέλος δεν είμαι σίγουρη τι ακριβώς έγινε. Μια δεύτερη ανάγνωση σε μελλοντικό χρόνο νομίζω θα ξεκαθαρίσει τα πράγματα, και τότε θα επανέλθω.
ειναι συχνά προβληματικο στην αφηγηση. Οι χαρακτήρες αδιάφοροι, ή έστω ελαττωματικοί, ενώ και οι εικόνες του μερικές φορές ρέπουν στην υπερβολή. Αντιγραφει αρκετα τους γαλλους της εποχης. Όμως! Η γλώσσα του είναι η πιο στρωτή γλώσσα που θα βρει κανείς στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία (με την εξαίρεση ίσως του Κ.Δ. Χατζηαργύρη). Δεν έχει καμία σχέση με τους περισσότερους δημοτικιστές στο πώς γράφει. Η γλώσσα του, εν αντιθέσει με τη γλώσσα του Βάρναλη, ή του Σκαρίμπα, είναι η γλωσσα που μιλάμε όλοι σήμερα, και που κανείς άλλος μέχρι τότε (και για πολλά χρόνια μετά) δεν σκέφτηκε να αποτυπώσει στο χαρτί. Ταυτόχρονα, παρά τα προβλήματα στην πλοκή, έχει πιο πολύ ενδιαφέρον από τις κατασκευές της γενιάς του 30
Ξεκινώντας την ανά-γνωση του βιβλίου, βρέθηκα ενώπιον μιας μορφής κειμένου, τύποις και ουσία πρωτόγνωρη για μένα... Μικρές προτάσεις, προσεκτικά διαλεγμένες λέξεις, πληθώρα από πληροφορίες, ονόματα, κινήσεις, εικόνες... Ο χρόνος σα να ξύπνησε από λήθαργο... Άλλη εποχή, αρχές 20ού αιώνα, υπαρξιακά προβλήματα των ανθρώπων της επαρχίας μέσα σε μια υποβλητική αισθητική που ο Χατζόπουλος με μαεστρία αναδεικνύει.... Σελίδα 78 και έπεται συνέχεια.... Κ. Α.
Το Φθινόπωρο είναι ένα κείμενο όπου φαινομενικά (;) δε συμβαίνει τίποτα, με χαρακτήρες που δεν αναλύονται, με διαλόγους και αυτούς συχνά αποσπασματικούς για τα επουσιώδη, με έμφαση στο τετριμμένο και το κοινότοπο. Με κούρασε πολύ να το διαβάσω. Η έκδοσή πολύ καλή και το επίμετρο κατατοπιστικό.
2,5 Στην αρχή δεν μπορούσα να ξεδιαλύνω ποιος είναι ποιος ,χρειάστηκαν πολλές σελίδες διάβασμα εις διπλούν. Αργή διαδοχή γεγονότων,αλλά ευτυχώς γλώσσα κατανοητή και απλή. Με γέμισε θλίψη και μου άφησε την εντύπωση ότι τραγικές τέτοιες ιστορίες συμβαίνουν μόνο σε μυθιστορήματα.