1941: Het masker valt

Leven in bezet Nederland, 1940-1945 #2

by Robin te Slaa

NRC Handelsblad
Na de Februaristaking laat de Duitse bezetter zijn masker vallen. In een redevoering in het Concertgebouw op 3 maart 1941 laat Seyss-Inquart er geen twijfel over ‘Mit uns oder gegen uns, ein Dritte gibt es nicht mehr.’ Nederland moet
‘nazificeren’.
De Nederlanders ondervinden in hun werk, vrije tijd en op straat steeds meer hoe het is om onder een dictatuur te leven. Duizenden verenigingen en stichtingen worden gedwongen opgeheven. Ook wordt het dagelijks leven schraal. Veel producten worden gerantsoeneerd, zoals aardappelen, chocola en sigaretten.
De duimschroeven worden aangedraaid. De anti-Joodse maatregelen volgen elkaar in snel tempo op. Joden worden in de loop van 1941 op alle fronten buiten de samenleving gesloten. Maatschappelijk isolement als eerste stap richting deportatie.
In het voorjaar van 1941 doen geruchten over een geallieerde invasie de ronde. Velen hopen op een spoedige Duitse nederlaag. In augustus wordt gezegd dat Hitler gevlucht is naar Japan en Goering in een gesticht is opgenomen. Dat blijkt niet waar te zijn. Wel valt nazi-Duitsland in juni de Sovjet-Unie binnen en wordt in december Pearl Harbour gebombardeerd door de Japanners, waardoor Amerika betrokken raakt bij de oorlog. Het dagelijks leven wordt ondertussen steeds minder alledaags.
Rijk geïllustreerd met uniek beeldmateriaal uit de beeldbank van het NIOD
1941 is het tweede deel van een zesdelige serie over Nederland in de Tweede Wereldoorlog en de gevolgen daarvan voor het dagelijks leven. De serie wordt gerealiseerd in samenwerking met het NIOD, Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies. Vanaf 2015, 75 jaar nadat Nederland werd bezet, verschijnt er jaarlijks een boek dat de gebeurtenissen van één oorlogsjaar nauwkeurig beschrijft. In maart 2015 verscheen het eerste 1940, verwarring en aanpassing , over de Duitse inval, het verloop van de strijd, de capitulatie en de komst van de Duitse troepen en een Duits bestuur. Wat betekende dit voor de negen miljoen inwoners van ons land?
Robin te Slaa (1969) is historicus en publicist. Hij schreef voor diverse kranten, tijdschriften en boeken bijdragen over geschiedenis. Te Slaa publiceerde samen met Edwin Klijn in 2009 de studie De NSB. Ontstaan en opkomst van de Nationaal-Socialistische Beweging, 1931-1935. Het boek kreeg lovende recensies en werd genomineerd voor de shortlist van de Libris Geschiedenis Prijs. In 2012 verscheen zijn boek Is Wilders een fascist? , dat eveneens goed ontvangen werd.

288 pages, Paperback

Published April 1, 2016

Reviews

[Geertje · Rating 4 out of 5]

Deze serie van het NIOD over leven in bezet Nederland vind ik echt een aanrader. Er wordt een goed overzicht van de toestand op meerdere vlakken gegeven (politiek, voedselvoorziening, vrije tijd en vermaak, Jodenvervolging). Ook is het taalgebruik helder. De toevoeging van de vele foto's en quotes uit primaire bronnen maken dat hetgeen wat beschreven wordt, ook echt gaat 'leven'.

[Reinder · Rating 3 out of 5]

Voor de geschiedenisliefhebber in het algemeen of de WOII-geschiedenisliefhebber specifiek is dit boek een aanrader. Voor alle anderen niet. Het is een vrij droge chronologische vertelling van de gebeurtenissen in het jaar 1941. Ik heb er inzichten en kennis uit opgedaan, maar het is niet een boek dat 'lekker wegleest'. Je moet er van houden. Ik houd ervan.

Te Slaa gaat met name in op gebeurtenissen in Amsterdam en andere steden rondom de bekende Februaristaking. Daarnaast behandelt hij uitgebreid alles wat er te bespreken valt rond de Nederlandse fascistische bewegingen de NSB, de Nederlandsche Unie, het Nationaal Front en de NSNAP.

Ik had zelf niet door dat dit boek deel was van een serie. Ik raad aan het als serie te lezen.