Το παράδειγμα της σύγχρονης τέχνης: δομές μιας καλλιτεχνικής επανάστασης

by Nathalie Heinich, Κωνσταντίνος Βασιλείου (translator)

Στο "Παράδειγμα της σύγχρονης τέχνης" η Nathalie Heinich περιγράφει το εσωτερικό του κόσμου της σύγχρονης τέχνης. Με πλούσιο υλικό από τις απαρχές έως τις πλέον πρόσφατες εξελίξεις της σύγχρονης τέχνης στον 21ο αιώνα, αναδεικνύει τις χαρακτηριστικές πρακτικές και νοοτροπίες που σπανίως γίνονται αντιληπτές αν και οριοθετούν αυτόν τον κόσμο.

Τα ερωτήματα που τίθενται είναι ποικίλα: πώς γίνεται κάποιος καλλιτέχνης της σύγχρονης τέχνης, ποια προβλήματα αντιμετωπίζουν τα σημερινά μουσεία, ποια είναι η δύναμη της αγοράς της τέχνης, ποιες είναι και πώς εφαρμόζονται οι κρατικές πολιτικές, ποιο το νομικό καθεστώς των έργων τέχνης κ.λπ.

Οι απαντήσεις δίνονται με βάση απόψεις ειδικών από διαφορετικά γνωστικά πεδία: την αισθητική, την ιστορία της τέχνης, τη νομική και οικονομική επιστήμη. Έτσι η σύγχρονη τέχνη, από τις πιο δημόσιες στις πιο αποκλειστικές και ιδιωτικές της εκδηλώσεις, εμφανίζεται σαν ένας κόσμος με ριζικές διαφορές σε σχέση με το παρελθόν. Ο κόσμος αυτός συνεχίζει να διχάζει. Από το εσωτερικό του, του οποίου το ανά χείρας βιβλίο σκιαγραφεί τους ενδότερους μηχανισμούς του, φαίνεται συναρπαστικός και παγκοσμιοποιημένος. Από το εξωτερικό του, είναι ένας κόσμος ακατανόητος που στερείται νοήματος. Ο διχασμός αυτός είναι ενδεικτικός της ταυτότητάς του.

Αντί να θεωρηθεί μια συνέχεια της μοντέρνας τέχνης, εδώ η σύγχρονη τέχνη προσδιορίζεται ως ένα νέο "παράδειγμα της τέχνης", το οποίο νοηματοδοτεί με καινοφανή τρόπο την παραγωγή και την πρόσληψη του έργου τέχνης, όπως και τη σχέση του καλλιτέχνη με τους θεσμούς.

Περιεχόμενα
Πρόλογος
Το παρασκήνιο ενός βραβείου - Υπέρ ή κατά; - Λίγη μέθοδος

1. Ένα νέο παράδειγμα
Η σύγχρονη τέχνη ως καλλιτεχνικό είδος
Κλασικό, μοντέρνο, σύγχρονο
Μια καινούργια σύμβαση
Από το είδος στο παράδειγμα
Από το επιστημονικό στο καλλιτεχνικό παράδειγμα
Από τη «φυσιολογική» επιστήμη στη «φυσιολογική» τέχνη;
Η σύγχρονη τέχνη ως παράδειγμα

2. Η εμπειρία των ορίων
Ηθικά και νομικά όρια
Αισθητικά όρια
Όρια της αυθεντικότητας
Η αποχαλίνωση του καθεστώτος της μοναδικότητας

3. Πέρα από την παρούσα φούσκα
Μια νέα γενιά καλλιτεχνών
Μια νέα κατηγορία συλλεκτών
Το φαινόμενο Longchamp
Η δεύτερη γενιά της σύγχρονης τέχνης

4. Το έργο πέρα από το αντικείμενο
Το έργο δεν βρίσκεται πλέον στο αντικείμενο
Αποϋλοποίηση: το άμορφο
Σύλληψη: η ιδέα
Υβριδοποίηση: οι εγκαταστάσεις
Ο εφήμερος χαρακτήρας: χάπενινγκ και περφόρμανς
Καταγραφή: έργα με οδηγίες χρήσεως
Αλλογραφισμός: από το αντικείμενο στο θέαμα
Από την οντολογική αβεβαιότητα στη νομική ανασφάλεια

5. Η ένταξη στο συγκείμενο
Η ένταξη του καθημερινού κόσμου
Η εξωτερίκευση εκτός μουσείου
Η ένταξη του εκθεσιακού συγκείμενου
Η ένταξη του κοινού
Από τη στράτευση στην ετερονομία

6. Η διαφοροποίηση των υλικών
Χρειάζονται τα πάντα για να δημιουργηθεί ένας κόσμος της σύγχρονης τέχνης
Κάποιες προβληματικές συνέπειες
Ο πολλαπλασιασμός των ικανοτήτων
Η διάλυση των ειδολογικών συνόρων

7. Η παρακμή της ζωγραφικής
Αντίο στα πινέλα
Ζωγράφοι εναντίον ζωγραφικής
Το μονόχρωμο, ή η ζωγραφική χωρίς ζωγραφική
Μια υπό όρους επιστροφή

8. Το καθεστώς της αναπαραγωγής των έργων
Readymades
Μονόχρωμοι πίνακες
Περφόρμανς
Εγκαταστάσεις
Βίντεο και φωτογραφίες
Από το έργο στην εμπειρία

9. Η παρουσία του καλλιτέχνη
Ο καλλιτέχνης δεν είναι πλέον επί τω έργω
Από το έργο στον καλλιτέχνη

10. Η θέση των αφηγήσεων
Οι καλλιτέχνες έχουν κάτι να πουν
Οι κριτικοί τέχνης γράφουν
Τα ιδρύματα κοινοποιούν
Η ερμηνευτική μανία
Οι κοινοτοπίες της μοναδικότητας

11. Η σημασία της μεσολάβησης
Από τον επιμελητή στον curator
Από τον επιμελητή μουσείου στον διευθυντή ιδρύματος
Από τον έμπορο στον γκαλερίστα
Η διαφάνεια των μεσολαβήσεων
Μια παρενέργεια: το παιχνίδι των καλλιτεχνών με τις μεσολαβήσεις

12. Η αντιστροφή των κύκλων αναγνώρισης
Η μοντέρνα τάξη πραγμάτων: το ιδιωτικό προηγείται του δημόσιου
Η σύγχρονη τάξη πραγμάτων: το δημόσιο παίρνει το προβάδισμα από το ιδιωτικό
Δεύτερη γενιά: η εκδίκηση της αγοράς
Παρενέργεια: ο κοινοτισμός των μεσαζόντων

13. Οι νέοι τρόποι έκθεσης
Το τέλος των Σαλονιών ζωγραφικής
Η ισχύς των φουάρ
Η άνοδος των μπιενάλε και των ομαδικών εκθέσεων
Από την ανάρτηση στην εννοιολόγηση των έργων
Από το έργο στη σκηνογραφία
Από την έκθεση στην εγκατάσταση
Από τον αναστοχασμό στην περιφορά

14. Οι νέοι τρόποι συλλογής
Το πρόβλημα της σωστής τιμής
Από την καλή αγορά στον καλό συλλέκτη
Το πρόβλημα της συσσώρευσης
Το πρόβλημα του άυλου
Κάποια επουσιώδη τεχνικά προβλήματα
Δημόσιες συλλογές: δύσκολες αγορές

15. Τα διλήμματα του επιμελητή
Προβλήματα διαχείρισης των ορίων
Προβλήματα κατά την παρουσίαση
Προβλήματα συντήρησης
Προβλήματα ταυτοποίησης

16. Οι αγωνίες του συντηρητή
Προγραμματισμένη απαρχαίωση
Αδύνατη συντήρηση
Ανεπιθύμητη συντήρηση
Ασύμβατο πλαίσιο

17. Προβληματικές μετακινήσεις
Οι έγνοιες των μεταφορέων
Περίπλοκη ασφάλιση
Η σπαζοκεφαλιά της φορολόγησης

18. Μια άλλη σχέση με τον χώρο
Αμερικανοποίηση
Διεθνοποίηση
Παγκοσμιοπ...

Genres: Art

334 pages, Paperback

First published February 20, 2014

Reviews

[Alej5ndra · Rating 4 out of 5]

es como sálvame naranja pero con arte contemporáneo

[Teodora Lovin · Rating 4 out of 5]

Un livre essentiel pour tous ce qui veulent comprendre les mécanismes sociologiques, institutionnels et artistiques de l'art contemporain. Il ne s'agit pas d'une histoire de l'art (tant mieux); ce paradigme répond à des questions sociétales, à des contextes historiques et à des demandes du marché, s'articulant, par conséquence, d'après de nouvelles logiques de fonctionnement.
De Jeff Koons, à Maurizio Catellan, les artistes redéfinissent l'art qui, désormais, échappe à des descriptions du contenu en faveur d'une recontextualisation: le milieu, les matériels, l'espace, la qualité des matériaux (le bleu d'Yves Klein étant paradigmatique dans ce cas) et leur caractère périssable contribue au sens même de l'oeuvre, tout en lui donnant du sens. Le signifié change avec le signifiant ce qui, dans un régime transgressif de changement d'emplacement ou de public, influe sur le concept même d'art.

Je reprends ici la dernière phrase du livre: "Car en régime de singularité, le plus probable est toujours, par définition, le plus surprenant."

[Karl · Rating 3 out of 5]

--- "la marginación de la pintura no solo vino de los artistas que abandonaron su práctica en beneficio de los ready-mades, del arte conceptual, de la instalación o de la performance sino que también vino de los que siguieron usándola pero vaciándola de lo que le daba su valor en el paradigma moderno, es decir, su capacidad para expresar la interioridad del artista" (Heinich: 153)
--- "la presencia del artista es por tanto siempre menos necesaria en el proceso de fabricación material de la obra -aspecto en el que el paradigma contemporáneo rompe una vez más, radicalmente, con el paradigma moderno. Pero, al mismo tiempo, su presencia se desplaza hacia el proceso de difusión de la obra, donde se requiere cada vez más la intervención del artista" (Heinich: 170)
--- "la 'subida' desde la provincia (o el extranjero) a París, que no dejaba de ser un logro para los artistas modernos a través de los salones de pintura, y después del contrato con una galeria, se ha convertido en mera etapa intermedia para los artistas contemporáneos, que deben, si quieren realmente hacer carrera, poder ser vistos en Nueva York, Londres, Berlín, y en todas las grandes ferias y bienales del mundo entero" (Heinich: 330)

This book describes what Contemporary art means, its features and the changes it brought on in areas such as restoration or transportation. The author provides her own way of classifying art, where Renaissance Art must be classified into Classical Art and where chronology is no longer a defining criteria.

The book does not consider female artists as much as I wish for. Examples are for the most part male-dominated and no reference is given to how liberating Contemporary art was for women in comparison with previous periods. And there are some important inaccuracies concerning art history: some of the features the author describes as being typical of Contemporary art are to be found also extensively in Classical or Modern Art.

Chapter 12 was my favourite chapter from the book. However, this chapter may seem now outdated to a certain extent, as the author does not consider how much influence social media plays in the recognition of an artist. Out of all the examples the book offers, the one about Hugo Marchader is by far my favourite one. All in all, the book is a good introduction to what Contemporary art is but I would not recommend the book unless you already have a grasp of art history (especially up to the early XXth century)

[Federica Aluffi · Rating 4 out of 5]

Nathalie Heinich propone di considerare l’arte contemporanea come un “genere” dell’arte, con precise specificità e distinto tanto dall’arte moderna quanto dall’arte classica., un genere che si è imposto al costo di una violenta rottura e di una ridefinizione delle norme.
All’ordine del giorno non è più la bellezza né l’espressione dell’interiorità, ma la tendenza a trasgredire i limiti spostando l’orizzonte del possibile sempre un po’ più in là. A essere in vigore è il “regime di singolarità”, che privilegia per principio tutto ciò che è innovativo.

L'analisi della sociologa si pone da un punto di vista esterno alla querelle sull'arte contemporanea e risulta psrtivolarmente interessante per comprendere le dimamiche dell'esplosione dei prezzi e della spettacolarizzazione delle
proposte artistiche.

Per sentirsi meno spaesati: peccato solo che manchi l'analisi dell'ultimissimo periodo dell'arte digitale, NFT compresi.

[Brulois Brigitte · Rating 3 out of 5]

Très bien documenté sur le milieu de l'art et ceux qui le font vivre, qui choisissent certains artistes. L'historique des performances, des installations nous est décrit à travers des témoignages ou commentaires sur des artistes. N Heinich souligne que l'art est fait à présent par les galeristes, les "curators" et les grandes foires d'art contemporain, avec ce qui peut poser problème dans les choix d'artistes jeunes pour alimenter des nouveautés incessantes et une forme de scandale.

[Marinafasss · Rating 5 out of 5]

recomendado por los mejores profes de la carrera, esencial para empezar a entender cómo funciona el mundo del arte contemporáneo desde un punto de vista sociológico. Es un libro de referencia muy bueno, que puede ser útil hasta para aquellos que no acaban de valorar el arte contemporáneo como tal