اگر نیمۀ دوم قرن بیستم را «عصر جنگ سرد» بنامیم سخنی بهگزاف نگفتهایم. در این عصر سیاست و اقتصاد و فرهنگ تحت تأثیر رقابت امریکا و شوروی قرار گرفت. این دو کشور هیچگاه در میدان نبرد با یکدیگر رویارو نشدند، اما با حمایت از کشورهای اقماری خود کوشیدند رقیب را از میدان بهدر کنند. در حد فاصل سالهای 1946 تا 1991 هول و هراس ناشی از جنگهای خانمانسوز، دنیا را با بحران بیسابقهای مواجه ساخت. حصر برلین، جنگ کره، بحران موشکی کوبا، جنگ ویتنام، سقوط دیوار برلین، فروپاشی شوروی، مسابقۀ تسلیحاتی وعملیات جاسوسی مهمترین رویدادهای این دوره بهشمار میروند که بهتفصیل دربارۀ آنها سخن گفتهایم. در زمانهای که خاورمیانه بار دیگر به محل رقابت این دو کشور تبدیل شده اهمیت انتشار این کتاب دوچندان میشود.
جنگ سرد به دورهای از رقابت، تنش و کشمکش ژئوپلیتیکی بین اتحاد جماهیر شوروی و متحدانش (بلوک شرق) و ایالات متحده آمریکا و متحدانش (بلوک غرب) بعد از جنگ جهانی دوم گفته میشود. بهطور کلی دوره زمانی جنگ سرد از ۱۹۴۷ و آغاز دکترین ترومن تا فروپاشی شوروی در ۱۹۹۱ در نظر گرفته میشود. به دلیل آنکه در این دوران هرگز درگیری نظامی مستقیم میان نیروهای ایالات متحده و شوروی به وجود نیامد اما گسترش قدرت نظامی و کشمکشهای سیاسی منجر به جنگهای نیابتی و درگیریهای مهم بین کشورهای پیرو و همپیمانان این دو ابرقدرت شد، از واژه سرد برای توصیف این جنگ استفاده میشود. ترس از دکترین نابودی حتمی طرفین باعث شد تا هیچیک از دو طرف حمله پیشگیرانه اتمی را آغاز نکنند. به غیر از مسابقه تسلیحات هستهای و استقرارهای مرسوم نیروهای نظامی دو طرف از راههای دیگر همچون جنگ روانی، کارزارهای تبلیغات سیاسی، جاسوسی، تحریمهای اقتصادی گسترده، رقابت در مسابقات ورزشی و فناوری مثل رقابت فضایی برای اثبات برتری خود استفاده کردند. جنگ سرد را شاید بتوان به چهار دوره تقسیم کرد: دوره اول (۱۹۴۷-۱۹۵۳): از دکترین ترومن تا مرگ استالین. در این دوره، جنگ سرد به تازگی آغاز شده بود و تنشها بین دو ابرقدرت، آمریکا و شوروی، به تدریج افزایش مییافت. دوره دوم (۱۹۵۳-۱۹۶۲): دوره همزیستی مسالمتآمیز. پس از مرگ استالین، اندکی از تنشها کاسته شد و تلاشهایی برای بهبود روابط بین دو ابرقدرت صورت گرفت. با این حال، این دوره نیز با بحرانهایی مانند بحران سوئز و بحران موشکی کوبا همراه بود. دوره سوم (۱۹۶۲-۱۹۷۹): دوره تنشزدایی. در این دوره، دو ابرقدرت به این نتیجه رسیدند که جنگ مستقیم بین آنها بسیار خطرناک است و تلاش کردند تا از طریق مذاکره و همکاری، از تنشها بکاهند. دوره چهارم (۱۹۷۹-۱۹۹۱): دوره احیای تنشها و پایان جنگ سرد. در اواخر دهه ۱۹۷۰، تنشها دوباره افزایش یافت و جنگ سرد وارد مرحله جدیدی شد. با این حال، این دوره با اصلاحات گورباچف در شوروی و فروپاشی دیوار برلین به پایان رسید . در اوایل جنگ سرد، پس از جنگ جهانی دوم، آمریکا به دلیل اقتصاد قوی و توانایی تولید بالای خود، از شوروی قوی تر بود. با این حال، در دهه 1950، شوروی با پرتاب اولین ماهواره به فضا و توسعه موشک های بالستیک قاره پیما، به یک رقیب جدی برای آمریکا تبدیل شد. در دهه 1960، بحران موشکی کوبا نشان داد که هر دو ابرقدرت از توانایی نظامی برابری برخوردارند و می توانند یکدیگر را نابود کنند. در دهه 1970، آمریکا به دلیل جنگ ویتنام و مشکلات اقتصادی، ضعیف تر شد، در حالی که شوروی با افزایش قیمت نفت و گاز، قدرت بیشتری به دست آورد. در دهه 1980، با روی کار آمدن ریگان و آغاز برنامه های دفاعی جدید، آمریکا دوباره قدرت گرفت و در نهایت، با فروپاشی شوروی در سال 1991، به پیروزی در جنگ سرد دست یافت. جنگ سرد نوشتهی کارول براین جونز، را باید یک بررسی جامع و جذاب از این دوره پرتنش و تأثیرگذار از تاریخ جهان دانست. جونز کوشیده تا با شرح چگونگی آغاز جنگ سرد، شخصیتهای کلیدی درگیر در آن، فرهنگ و جامعهای که تحت تأثیر جنگ سرد و چگونگی پایان آن خواننده را با این دوران آشنا کند . کتاب جونز ، تقریبا تمام جنبههای مهم جنگ سرد را از آغاز تا پایان آن پوشش میدهد. از جمله میتوان به ریشههای جنگ، مراحل مختلف آن، بحرانهای مهم مانند بحران موشکی کوبا، جنگهای نیابتی، و تأثیرات آن بر کشورهای مختلف جهان اشاره کرد. جونز کوشیده با تحلیل دقیق رویدادها و ارائه دیدگاههای مختلف، به خوانندگان کمک کند تا درک بهتری از پیچیدگیهای جنگ سرد داشته باشند. کتاب به زبانی ساده و روان نوشته شده است و به راحتی برای عموم قابل فهم است اما اعداد و ارقامی که جونز به آن ها اشاره کرده ، دست کم در چند جا باید به آن ها شک کرد . همچنین در شرح کوتاه و مختصری که از ایران ، هنگام نخست وزیری مصدق نوشته ، جونز مدعی تهدید فروش سهام نفت ایران به شوروی شده و این را یکی ازعوامل کودتا دانسته . ادعایی که تاریخ آن را رد می کند . ایران در جنگ سرد معمولا درباره نقش ایران در جنگ سرد به شدت اغراق می شود ، با وجود آنکه جغرافیای خاص ایران و همسایه بودن با شوروی در شمال و دسترسی به آب های گرم جنوب ، قاعدتا می بایست به ایران نقش و اهمیتی فوق العاده در دوران جنگ سرد می داد اما ایران تقریبا به هیچ شکل ، خط مقدم جنگ سرد نشد . آن گونه که خانم جونز اشاره کرده ، برلین ، آلمان غربی و سپس اروپا خط مقدم جنگ سرد بوده اند . جنوب شرق آسیا ، مرز میان دو کره ، خاور دور ، اندونزی ، سپس آمریکای جنوبی و حتی آفریقا نقش هایی به مراتب مهم تر از ایران در جنگ سرد داشته اند . بنابراین استفاده شاه از بهانه ای کم رنگ به نام جنگ سرد و استفاده از این موقعیت برای تسلیح ارتش ایران را باید ناشی از فرصت طلبی و شناخت او از دیدگاه رایج در واشنگتن دانست . در پایان ، کتاب جنگ سرد را باید کتابی مفید دانست . جونز کوشیده با زبانی ساده و پرهیز از تاریخ خشک ، ابعاد مختلف این جنگ را شرح دهد .
از اون سوژههای پر بحث و مهم تاریخ معاصر ما جنگ سرد بین آمریکا و شوروی است. دوره ای که پس از اتمام جنگ جهانی دوم شروع میشه و تا اوایل دهه نود ادامه پیدا میکنه. بین تاریخ دقیق شروع و پایان این دوره بین مورخان همیشه اختلاف نظراتی بوده ولی اگر نخوایم خیلی ریز و دقیق بشیم روی این نکته، میتونیم دوره ای حدود پنج دههای رو برای این بازه در نظر بگیریم. خانم جونز در این کتاب ارزشمند به این دوره پر تلاطم پر اتفاق میپردازه و یک تصویر مناسب به مخاطب ارائه میده...
انتظار از کتاب
کتاب مباحث زیادی رو مطرح میکنه و سعی میکنه از مسائل مهم و تاثیرگذار اون زمان نگذره.طبیعی و بدیهی است که با توجه به کثرت مطالب ارائه شده در کتاب، نمیشه انتظار یک کتاب شامل جزئیات زیاد رو داشت.برخی از موضوعات مطرح شده، خودش پتانسیل این رو داره در کتابهای جداگانه ای مورد بررسی تحلیلگران قرار بگیره. من اینجا برخی از موضوعات مطرح شده رو تیتروار ذکر میکنم. وضعیت اروپا پس از اتمام جنگ جهانی دوم، مسابقه تسلیحاتی، وضعیت چین، جنگ دو کره، جنگ آمریکا و ویتنام، حمله شوروی به افغانستان، دوران تنش زدایی، جنگ سرد در آفریقا و آمریکاتی لاتین و سقوط کشورهای اقماری اتحاد شوروی و ... همانطور که میبینید هر کدام از این موضوعات میتونه به تفصیل مورد بررسی قرار بگیره. ارائه یک تصویر کلی و مناسب از این دوران چیزی است که مخاطب میتونه از این کتاب انتظار داشته باشه. این کتاب به مثابه یک نقشه کلی از یکی از مهمترین دوران تاریخ معاصر میتونه به مخاطب کمک کنه. پرواضحه کسی که علاقه مند به این موضوع باشه، پس از دریافت و فهم این بازه تاریخی، میتونه به جزئیات بیشتر در موضوعات مورد نیاز/علاقه اش با تحقیق و بررسی سایر منابع بپردازه.
بررسی کتاب
کتاب در هفده فصل از آغاز تا پایان دوران جنگ سرد رو پوشش میده. علاوه بر مطالب، حدود سی و دو صفحه عکس رنگی از شخصیتها و بزنگاه های مهم این دوره هم در کتاب آورده شده. خانم جونز پس از تعریف جنگ سرد به صورت اختصار، وضعیت اروپای پس از پایان جنگ جهانی دوم رو توضیح میده. در ادامه ما با موضوعات مهمی چون دکترین ترومن، طرح مارشال و نتایج و خروجی این طرح آشنا میشیم.نشست هایی که کشورهای مختلف در این بازه در اون شرکت کردند هم از مباحثی است که در کتاب در موردشون بحث صورت میگیره.طرفین درگیر جنگ سرد به انواع و اقسام رقابتهای گوناگون میپردازند. یکی از مهمترین موضوعات، رقابت تسلیحاتی است که هر دو طرف ماجرا درگیرش میشند.نویسنده از تعبیر مسابقه تسلیحاتی برای توصیف این وضعیت استفاده میکنه.بمب اتم، بمب هیدروژنی،دانش راکتی، توسعه موشکها و تشکیل ناسا از جمله موضوعاتی است که در کتاب خانم جونز در موردشون حرف زده میشه. یک مساله جالب در توضیحات این دوران، استرسی است که مردم اون زمان از این رقابت وحشتناک تسلیحاتی ابرقدرت ها متحمل شدند. برای کسانی که خودشون رو در زمان حاضر در بدترین دوره تاریخ میدونند و تاکید روی ترین هم دارند، خوندن تاریخ هر فایده ای نداشته باشه،ممکنه این آورده رو براشون داشته باشه که لزوما در بد" ترین" دوره تاریخ زندگی نمیکنند و میشه به قضایا منطقیتر نگاه کرد. روسای جمهور مختلف آمریکا که سر کار اومدند در پیشبرد این جنگ سرد و شدت و حدت اون نقش موثری داشتند. در طرف مقابل هم خروشچف و برژنف وگارباچف هم سیاست های بعضا گوناگونی رو اتخاذ کردند. در دوره ای در دهه هفتاد میلادی بحث تنش زدایی مطرح شده و گامهایی هم برداشته شد، لیکن دائمی نبود و با روی کار آمدن ریگان، ایالات متحده رویکرد متفاوت از تنش زدایی اتخاذ کرد. دو ابرقدرت در بازه ای به بحث محدود سازی جنگ افزارها هم ورود کردند. یکی دیگه از نکات مهم جنگ سرد، جنگ های نیابتی در اقصی نقاط دنیا بود. هر دو طرف درگیر جنگ سرد برای جلوگیری از درگیری مستقیم، مناطق تحت نفوذ خودشون رو درگیر ماجرا میکردند. در این مهم، ما با جنگ های ویتنام، اوضاع کوبا، جنگ اعراب و اسرائیل، ایران و عراق و حمله به افغانستان آشنا میشیم. نبردهای نیابتی مساله ایست که ما ایرانیان با اون آشنایی داریم. درگیری های منطقه ای این چند دهه بین نیروهای تحت حمایت ایران در یمن و سوریه و لبنان با نیروهای آمریکایی و اسرائیلی از جمله مسائلی است که ایران با کارت نیابتی خودش بازی کرده. مساله جاسوسان و فروپاشی کشورهای اقماری شوروی آخرین موضوعاتی است که خانم جونز به اونها پرداخته.
جمع بندی
جنگ سرد به گفته برخی با سقوط شوروی در سال 89 میلادی و یا به ادعای برخی در سالهای 91-92 میلادی خاتمه پیدا میکنه. اما سوالی که پیش میاد اینه که رابطه روسیه و آمریکا پس از این دوره چه اسمی میشه روش گذاشت؟ آیا جنگ سرد عملا ادامه پیدا نکرد؟ درسته روسیه دیگه ابرقدرت نیست و پس از اون دوران، دوران تک قطبی آمریکا رو در دنیا شاهد بودیم و درسته در این مدت نبرد مستقیمی بین طرفین شکل نگرفت اما روابط به صورت کلی و اساسی هم تغییری نکرد..از طرفی نمیشه جنگ سرد رو فقط مختص شوروی و آمریکا دونست. میشه به رابطه ایران و اسرائیل پس از انقلاب تا همین چند ماه پیش که دو طرف برای اولین بار مستقیما به خاک یکدیگر حمله کردند هم جنگ سرد رو اختصاص داد. جنگ سردی که در این فرمت، نیروهای نیابتی نقش مهمی داشتند. در دنیای روابط بین الملل چیزی زیباتر از قدرتمند بودن نیست.قدرتی که چند مولفه است و نباید تک بعدی رو نظامی بودنش تاکید کرد.اینطوری است که بازیچه نمیشی و بقیه رو بازیچه کارت های خودت میکنی...کتاب خانم جونز کتاب مفیدی بود و به نظرم نمره 3.5 تا 4 میتونه نمره مناسبی برای این کتاب باشه.
کتاب جنگ سرد اثر کرل براین جونز از انتشارات فرهنگ جاوید تاریخ فشرده جنگ سرد را در قرن گذشته روایت می کند. این کتاب به رقابت بر سر قدرت بین ایالات متحده آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی پس از جنگ جهانی دوم تا فروپاشی شوروی و تأثیرات مخرب آن بر کشورهای اروپایی، آفریقا، آمریکای لاتین و خاور نزدیک می پردازد. شیوه روایی کتاب به صورت توصیف اتفاقات و نقش تصمیم گیری شخصیت های سیاسی کشورهای درگیر در جنگ سرد است و تا حد امکان از ارائه تحلیل های تاریخی و تاریخ اجتماعی خودداری شده است. این مسئله اگرچه تا حدی از جذابیت کتاب می کاهد، اما حجم فراوان مطالب ارائه شده که تقریباً همه اتفاقات و رخدادهای تاریخی در جنگ سرد را به صورت خلاصه در برمی گیرد، این کتاب را مبدل به کتابی ارزشمند جهت آشنایی کلی با این مقطع از تاریخ دنیا می کند. خواندن این کتاب و مرور رخدادهای تاریخی قرن گذشته نگاه آگاهانه ای به رخدادهای امروزی خاور میانه و سایر نقاط دنیا، درک میزان منفعت طلبی قدرت های بزرگ و تاریخچه طولانی جنایت و نقض حقوق بشر توسط آنها را برای خواننده ایجاد می نماید. از متن کتاب صفحه 294 از سیاست های سختگیرانه ای که در داخل کشور رومانی بر مردم تحمیل می شد اخبار زیادی در دست نبود. سانسور با شدت و حدت اعمال می شد. ارتباط با خارجی ها ممنوع بود؛ مردم حق استفاده از فکس و دستگاه فتوکپی نداشتند و حتی مشخصات ماشین تحریرها به ثبت می رسید. گفنه می شد که همه تلفن ها شنود می شود و بیش از بیست و پنج درصد مردم خبرچین هستند. حاکمیت حتی بر توان باروری زنان نیز به دقت نظارت می کرد. با کاهش میزان باروری، استفاده از وسایل جلوگیری و همچنین سقط جنین غیرقانونی اعلام شد. داشتن پنج فرزند برای کلیه بانوان کمتر از چهل و پنج سال اجباری بود. این قانون با معاینه اجباری و منظم زنان به اجرا درآمد. اما چون در آن به اموری همچون بهداشت، وضعیت مالی و عقاید شخصی زنان توجه نمی شد، سقط جنین رواج داشت و هزاران کودک در پروشگاه های شلوغ و کثیف رها می شدند. در این موسسات از نیرو و تجهیزات کافی خبری نبود. با توجه به شیوه سنتی تزریق خون اضافی به نوزاد، عدم ضد عفونی وسایل پزشکی و در غیاب کادر مجرب پزشکی، ویروس ایدز به سرعت میان کودکان شیوع پیدا کرد.
کتاب جنگ سرد از انتشارات فرهنگ جاوید تاریخ فشردهای از وقایع پس از جنگ جهانی دوم تا فروپاشی دیوار برلین و بلوک شرق میباشد. تعریف کامل و جامع از جنگ سرد و بررسی تاریخ جنگهای نیابتی در قارههای مختلف در این کتاب بخوبی انجام شده و در پایان هر فصل نکات مهم آن بصورت مجزا یادآوری شده است. فصلبندیها مناسب، ویراستاری خوب و ترجمه روان است. برخی مطالب مکرراً در فصول متفاوت آمده اما چندان آزاردهنده نیست. در بحث آمار و ارقام و جزئیات کمی کمکاری شده اما از حیث جامع بودن بینظیر است. همچنین علل فروپاشی شوروی بدرستی بررسی نشده است. در مجموع این کتاب برای تمامی افرادی که به تاریخ، سیاست و اطلاعات عمومی علاقهمند هستند پیشنهاد میشود.
به عنوان یک کتابِ جامع از اتفاقات چند دهه جنگ سرد خوب بود. مخصوصا برای شروع مطالعهی جزئیتر در این موضوع خیلی کتاب مفیدی است که تصویر هلیکوپتری به خواننده میدهد.
5 star کامل ترین اثر در حوزه جنگ سرد که به بررسی تاریخی، ریشه ها و دامنه درگیری ها در نقاط مختلف جهان می پردازد این اثر، به نحو جامعی ضمن ارایه تعاریف در مورد جنگ سرد به بررسی درگیری های سیاسی، نظامی، فناوری و اقتصادی بین شوروی و ایالات متحده از سال ۱۹۴۵ تا ۱۹۹۱ می پردازد هسته ای شدن امریکا در ۱۹۴۵، شوروی در ۱۹۴۹ و چین در ۱۹۶۷ دنیا را به سمت نابودی می کشاند و این امر در جنگ کره در دهه ۵۰، بحران کوبا در دهه ۶۰ شکل پر رنگ تری پیدا کرد با این وجود با فرو ریختن دیوار برلین در ۱۹۸۹ و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی در ۱۹۹۱، جنگ سرد به پایان رسید و جهان از درگیری هسته ای ، و فرپاشی تمدنی نجات پیدا کرد
در این کتاب، به نحو جامعی به وضعیت سیاسی بلوک شرق و درگیری شوروی با کشورهای اقماری اش، مثل انقلاب نافرجام و البته زمینه ساز مجارستان در ۱۹۵۶ و انقلاب چک اسلواکی در ۱۹۶۸ و ۱۹۸۹ می پردازد که خواننده را با اوضاع سیاسی و اجتماعی این کشورها آشنا می سازد
کتاب بسیار خوب و مفیدی در موضوع خود است تنها ایراد آن بررسی نشدن سقوط شوروی بود که باید این فصل را هم به کتاب اصافه میکرد در کل پیشنهاد میشه برای خوندن