این رویدادنامه را یک مسیحی نسطوری ناشناس به زبان سریانی درباره دوره حکومت شاهان ساسانی از هرمز چهارم (۵۷۹ تا ۵۹۰ میلادی) تا حمله اعراب به ایران (در ۶۵۲ میلادی) نوشته است. برخی اشارات کتاب نشان میدهد نگارش آن در خوزستان انجام شده است و به همین دلیل به آن رویدادنامه خوزستان میگویند. همچنین به نام کاشف آن، شرقشناس ایتالیایی ایگنازیو گوئیدی (۱۸۴۴–۱۹۳۵) ، رویدادنامه گوئیدی خوانده میشود. این کتاب یکی از منابع اصلی درباره تاریخ فتوحات اولیه مسلمانان است چاپ ۱۳۹۵
این مجموعهای که نشر سینا داره درمیاره خیلی خوبه. همهی کتابهاش خوبه. خانم دکتر میری، دبیر مجموعه، هم که کارشون حرف نداره. فقط حیف که سرعتشون خیلی کمه وخدا نکنه یکی از کتابها چاپ تمام بشه. هزار سال طول میکشه تا تجدید چاپ کنن... و این کتاب؛ یکی از رویدادنامههای خوب اواخر باستانه ولی خب طبیعیه که به درد مخاطب عام نمیخوره. یعنی باید حتما یک سطح خوبی تاریخ بدونید. اما مهمتر و مفیدتر از خود کتاب، تعلیقات خداداد رضاخانی و مقدمهش هست که فوقالعاده جالب و سودمنده..
کتابی که یجورایی از منابع محسوب میشه، بحث متفاوتی از آثار پژوهشی در حوزه تاریخ دارد. این هم همینطور است. بحثش متفاوت است. کل "مجموعه ایران در عهد باستان" انتشارت سینا قرار است ۱۴ کتاب باشد و این جلد اول است. کار بسیار حرفه ای است. هم چاپ هم ترجمه هم انتخاب کتاب ها. اگر مثل من به اتفاقات سال های پایانی ساسانیان و ابتدای اسلام علاقه مند هستید، اصلا این مجموعه را از دست ندهید. فعلا ۴ کتاب چاپ شده است.
اما کتاب، به جز موضوعات کلیسایی مورد دغدغه نویسنده، ما بقی اطلاعات ارزشمندی حتی برای من آماتور دارد و همراه با پانویس های کامل و گسترده مترجمین، بسیار خوش خوان است و آگاهی بخش. و یکسری تصورات من را باطل کرد و یا تشکیک کرد.
اول اینکه من فکر میکردم یزدگرد پسر خسرو دوم است، اما متوجه شدم از خاندان پادشاهی بوده است و پسرش نبوده است. دوم اینکه آنچه در مدرسه خواندیم در مورد علل سقوط ساسانیان و حتی همین الان هم عده ای به آن اعتقاد دارند و آن این است که ساسانیان به علت ظلم و جور و فساد و مالیات و اینها سقوط کردند احتمالا درست نیست و دلایل بسیار متفاوت تری دارد. سوم اینکه احتمالا اولین جایی که نام محمد آمده است، این کتاب است که صلا جنبه مذهبی ندارد و به وجهه نظامی آن اشاره شده است. چهارم اینکه، بیشتر و بیشتر به آقای نولدکه ایمان آوردم. نظرات ایشان هنوز بعد از گذشت بیش از ۱۲۰ سال همچنان مورد اشاره قرار می گیرد و اتفاقا بیشتر آن درست است. به نظرم انیشتین تاریخ است این نولدکه.
خلاصه اینکه کتاب خوبی است و در کنار تاریخ سبئوس، ارزش خواندن بسیار بالایی دارد.
شاید مهم ترین نکته کتاب اینه که در روایت رویدادنامه از فتح خوزستان و شکست ساسانیان هیچ اشاره ای به اینکه سپاه اعراب از عربستان اومده وجود نداره. حتی جایی در رویدادنامه منظور از «عرب» بخشهای شمالی بین النهرین بوده نه عربستان فعلی. منطقه ای که درون و از مراکز اصلی قدرت ساسانی بوده نه جایی خارج از این امپراطوری.