Pieter Bas: Memoires of gedenkschriften van minister Pieter Bas

by Godfried Bomans

In Pieter Bas wordt de handel en wandel van politici zoals Bomans die had leren kennen in het milieu van zijn vader (indertijd een bekend kamerlid en overdonderend redenaar) met verfijnde spot aan de kaak gesteld.

Genres: Fiction, Humor, Literature, Dutch Literature

205 pages, Paperback

First published January 1, 1936

About the author

Godfried Bomans was a popular Dutch author and television personality. Much of his work remains untranslated into English.

Reviews

[Timo · Rating 4 out of 5]

Een oh zo lieflijk, heerlijk rommelig boekje. Opperbeste humor! Wie dit kan lezen zonder te lachen, moet wel een Kakkerlak zijn (en verdient dus een aframmeling).

Soldaatje spelen was reeds vroeg mijn lust en mijn leven. Wij bezaten, ik weet het nog goed, zestig loden soldaatjes, waarvan er één geen hoofd had, zodat wij hem generaal maakten.

[Dweezil E. · Rating 4 out of 5]

Beschamend laat in het boek druppelde het besef binnen dat Pieter Bas een verzinsel van de auteur is. En wel op pagina 29, toen de veronderstelde minister over een oude leerkracht van hem neerschreef: "Hij scheen eens met één slag drie jongetjes uit de eerste klas te hebben doodgeslagen, hetgeen voorzeker - uit sportief oogpunt - een prestatie mag genoemd worden.

Toen had ik in de haak dat er iets niet klopte. Het heeft de pret niet gedrukt. Bijzonder fijn boek. Als Bomans op toerental is (hoofdstuk 14, hoe Pieter Bas op een tuinfeest zijn toekomstige vrouw probeert te versieren) dan kletsen de lachsalvo's tegen het plafond.

[Paul Haseloop · Rating 3 out of 5]

Staatsman Pieter Bas “verwarmde gedurende 4 jaren een kamerzetel, ten profijte van zijn gezin, tot nut van het vaderland, en tot onsterfelijke roem voor zichzelf.”

Een boek uit 1936, maar wel in een 19e eeuwse stijl. De stijl en het verhaal is soms moeilijk navolgbaar en maakt het geen aanrader. Maar, ook na 86 jaar komt de humor goed over en soms deden passages over Pieter Bas me aan huidige hoogwaardigheidsbekleders denken. Ook knap.

[Jan Douwe · Rating 3 out of 5]

3,5

[Sannah · Rating 5 out of 5]

4.5 stars

[Bavo Van Eyken · Rating 3 out of 5]

Tot het zalige moment waarop ik De Brandmeester las, was Godfried Bomans een vage Hollander. Na het lezen van dat boek, dat in de lijst van aanbevelenswaardige boeken voor de verzamelde mensheid (van analfabeet tot professor in de taalkunde) beslist ergens bovenaan moet staan, werd de heer Bomans een soort wonderfiguur. Een guitige maar tegelijk serieuze observator van de samenleving, en dat gevoel werd alleen versterkt door ander werk van hem te lezen, en naar kundig gemaakte podcasts als Leven en lijden van Godfried Bomans (11 afleveringen, mensenlief, door Pat Donnez voor Klara) te luisteren.

Aangezien een erudiet en succesvol persoon mij reeds verscheidene keren sprak over Bomans' debuutroman Pieter Bas, en daarbij niet naliet te benadrukken dat dit één van zijn lievelingsboeken was, waren de verwachtingen voor dit werk uit 1936 redelijk hoog gespannen. De man was toen slechts 23!

De volledige titel van dit werk luidt:

'Memoires of gedenkschriften van Mr. P. Bas, oud-minister van onderwijs, kunsten en wetenschappen, oud-lid van de Tweede Kamer der Staten Generaal, oud-burgemeester van Gouda, oud-wethouder van Dordrecht, voorm. voorzitter van de Vereeniging tot veredeling van volksvermaken, bestrijding van drankmisbruik, bevordering v. vreemdelingenverkeer en andere genootschappen, commandeur in de orde der Nederlandsche Leeuw, houder der Siameesche eere-Pantalon en het legioen d'honneur d'Afrique, officier i.h. Zweedsche Victoria-kruis, raadsheer in de orde der millioen olifanten en het witte zonnescherm van het koninkrijk Eli-Prabang, begiftigd met het gouden zwaard van het hertogdom Kent, enz. enz.. Bijeengezameld en geordend door Godfried Bomans, student in de rechten.'

Gezien de periode hoeft het niet te verbazen dat het taalgebruik alsook de beschrijving van de zeden aangaande de relatievorming niet per sé modern aandoen. En hoewel het opzet best goed gevonden is, houd ik toch vooral een anticlimactisch gevoel aan dit boek over.

De kiem van zijn genialiteit is misschien wel aanwezig, of toch alleszins het feit dat hij ook toen al goed kon schrijven, maar de typische Bomansiaanse elementen die van ander werk zo'n feest van hilarische spitsvondigheid maken, en waar ik misschien onterecht op had gehoopt, ontbraken hier.

En als fake biografie stelde dit voor mij een beetje teleur. Het feit dat ik geen enkele notitie maakte tijdens het schrijven spreekt dan ook boekdelen.

Als fan van Godfried Bomans, en zeker voor mensen die zijn werk elk jaar in chronologische volgorde lezen, is dit uiteraard een sleutelwerk, maar voor wie door het zwerk van het leesplezier gesleurd wil worden, voor wie tegelijk wil in- en exploderen van puur literair genot, kan ik alleen maar De Brandmeester aanraden. Dit is wat ik daar eerder over schreef.

[lethe · Rating 3 out of 5]

Heel amusant.

Helaas heeft de 61-jarige Prisma-pocket (nog van mijn moeder geweest) mijn lezing niet zonder kleerscheuren doorstaan: de voorkant en verscheidene bladen liggen nu (helemaal) los.

Wat citaten (vanwege de lengte onder een spoiler tag):

Ich bin immer so froh!
Weiter bin ich nichts.

(Aus dem Briefwechsel eines völlig unbekannten Schwabischen Schriftstellers.) (motto, p. 17)

Meer regelmaat en orde dan in kapelaan Jacobs heb ik zelden meer verenigd gezien. Hij begon elke les met de diepzinnige opmerking: "Komaan, daar ben ik weer", keek even rond over zijn eierbrilletje teneinde zich van enige tegenspraak te vergewissen, en overhoorde de les te beginnen bij den jongen links vooraan en eindigend rechts achter, wat ons bij het huiswerk een buitengewone tijdsbesparing opleverde. (p. 39)

"(…) Het moet een heel geduldwerkje geweest zijn, sed patientia vincit omnia, zeg ik met Cicero." Rector Boddens, die over dit alles den scepter voerde, zeide altijd iets met Cicero. Hij voelde zich veilig achter den breden rug van den Romeinsen Senator en kwam er zelden achter vandaan. (p. 87)

"U lijkt op mijn zwager," hernam juffrouw Fles, "die heette ook Pieter. Och Here."
"Is dat uw zwager, juffrouw Fles?" vroeg ik doelend op een bars uitzienden heer in olieverf vlak tegenover mij.
"Krek," sprak juffrouw Fles, zich omkerend en het portret een tijdlang zwijgend beschouwend, "dat is 'm maar dat was vlak voor z'n dood. Het was een groot kreng." (p. 137)

Het was een merkwaardig tuinfeest. De meeste mensen die een tuinfeest geven, beginnen met een tuin te hebben, maar die had notaris Dorre niet. (p. 159)

Er trad nu een klein meisje naar voren dat de ogen strak op den grond richtte, en met ongelofelijke snelheid begon te mompelen. Opeens kwam er een groot medelijden en droefheid in mijn hart: ik wist uit ervaring wat dat kleine meisje nu doormaakte, hoe ze een hele maand lang tegen dit moment had opgezien, en dat het nu was aangebroken, nu was het er, nu stond ze hier en moesten al die moeilijke en onbegrijpelijke woorden gezegd worden, en als ze er één vergat dan vergat ze alle andere, die volgden ook en dan bleef er niets meer over om te doen dan luid te schreien en weg te lopen. Wat maken wij het elkaar toch bitter! Laten wij meer kinderen worden, lieve lezers, ik bid het U, wordt toch meer als de kinderen! Laten wij in de handen klappen als wij blijde zijn, omhelzen wij elkaar! En als er een nieuwe burgemeester komt, omarm hem dan hartelijk, zegt dat ge hem bemint en dat ge hem altijd zult beminnen, en ga weer naar uw werk. (p. 195)

P. S. [van de samensteller bij de Literatuur-opgave en Alfabetisch register] Bij nader inzien moest ik de alfabetische lijst tot later uitstellen. Het spijt mij, doch het was te hard, dat rangschikken van al die arme, dode mensen, die zo ijverig hun best hebben gedaan om indrukwekkend voor den dag te komen en die nu totaal vergeten zijn, neen, neen, ik kan er niet tegen. (p. 200)

[Sophie Zwertbroek]

“En een foto nemen betekende niet anders dan veertig, vijftig mensen tot een spits- of kegelvormige groep samen te knutselen, hen tot hun voordeligsten glimlach op te roepen en aan te manen, dan, voortdurend manend, vleiend, smekend en waarschuwend onder een zwarte doek te kruipen, van daaruit tot de bevinding komen dat die juffrouw met dat karbiesje ‘niet op de lens staat’, onder den doek vandaan kruipen, de juffrouw met het karbiesje ‘twee strepen naar rechts’ verschuiven (waarop de juffrouw opmerkt, ‘dat ze daar al lang stond’), onder den doek terugkeren, ontdekken dat die meneer met dat zwarte dasje (‘bedoelt U mij?’ ‘Nee, U daar!’ ‘Wie, ik?’) een tikje naar links is afgedwaald, onder den doek vandaan komen, den meneer met het zwarte dasje (die een olijkerd is) drie strepen naar rechts toe terug te voeren, eerbiedig glimlachend om zijn rake zetten en schalkse toespelingen - onder den doek terugkeren, van daaruit de inmiddels tot schreien en plassen gebrachte kinderen op ‘het vogeltje’ wijzen, den eenstemmigen kreet ‘dat ze het vogeltje niet zien’ in opgewekten en stelligen toon beantwoorden met de verzekering dat, als ze maar goed kijken, het vogeltje zeker wel te zien is, het moet er zijn, het is er altijd geweest, en de drie seconden wantrouwende stilte die er valt, te benutten om den kreet ‘lachen! vrolijk lachen!’ te slaken, een laatste glazige blik door de lens te werpen, en met bevende hand het knopje in te drukken, in de ontmoedigende zekerheid dat ge een troep idioten met doorgezakte knieën vereeuwigd hebt.”

“Het zijn derhalve niet zozeer onze verdiensten (die U voldoende bekend zijn) alswel hare bemoeiingen welke deze missive tot onderwerp heeft. Bovendien gingen bij onze huldebetuigingen de kosten der landauer de draagkracht van onze faculteit beduidend te boven weshalve wij U verzoeken te willen antwoorden op ene kleine transactie van financiëlen aard, strekkende tot bevrediging van een individu, dat, als eigenaar der bedoelde landauer, en met een rood petje op het hoofd, herhaaldelijk op een dremper onzer ambtswoning genoegdoening komt verzoeken, aldus de waardigheid der Academie met voeten tredend en zodoende - om kort te gaan, mijnheer de President, leen ons een tientje.”

[Mieke Richart · Rating 5 out of 5]

Nadat ik zo genoten had van Felix Timmermans en Louis Paul Boon hun schrijfsels nog niet zo lang geleden, besloot ik ook dit oudje nog eens tot mij te nemen. Van Godfried Bomans heb ik als zeer jong meisje veel gelezen, maar dat is ondertussen al lang geleden.
En ik heb het me niet beklaagd.
Het boekje uitkrijgen duurde veel langer dan normaal het geval zou zijn, maar met een zeer zieke vader die uiteindelijk ook gestorven is, had ik andere dingen aan mijnhoofd dan lezen.
Maar het boekje leest vlot weg en mijn mond krulde regelmatig omhoog voor een glimlach voor de humor van deze auteur. Gecombineerd met een heerlijke tegenwoordig wat ouderwets aandoende taalvirtuositeit zorgde dit voor af en toe een fijn momentje in dagen die wat zwaar waren de laatste tijd.

Het boek vertelt over de jonge jaren van een verzonnen minister van onderwijs en vermits dat boekje al va lang geleden dateert, trok ik af en toe mijn wenkbrauwen wat op bij hoe men toen vooral met rollenpatronen , al dan niet grensoverschrijdend gedrag en de kunst van het versieren omging. In een boek dat nu geschreven zou zijn, zou ik dat genadeloos afgemaakt hebben. Maar ik ben intelligent genoeg om te beseffen dat dingen die we nu terecht niet meer ok vinden, ooit op een andere manier gepercipieerd werden. Tijden veranderen, en als je dat in je achterhoofd houdt, blijft dit boek een pareltje dat ook vandaag de dag verdient om gelezen te worden.

Het deed me ook wat mijmeren over de verhalen die mijn vader vertelde over hoe in zijn jonge jaren jongens en meisjes met mekaar - vooral niet eigenlijk - met mekaar moesten omgaan.

[Janine Van · Rating 4 out of 5]

Vermakelijk boek, en als je bedenkt hoe oud het al is,de vier sterren zeker waard. Verhaal gaat over de memoires van Pieter Bas. 86, oud politicus, oud burgemeester, oud student - een fictief persoon. De memoires hebben vooral betrekking op zijn jeugd. De basisschool, voortgezet onderwijs en een stukje studie. Pieter Bas is een onzekere jongen, die vaak met mazzel, net de juiste dingen zegt als dat nodig is. Zo raakt hij bevriend met een van populairste jongens van de middelbare school, slaagt hij voor zijn studie, weet hij zijn toekomstige vrouw aan zich te binden, en blijkt hij in de paar fragmenten over zijn latere periodes ook daar zich overal doorheen te bluffen, zonder er veel van af te weten, of zich in te zetten. Zeker in begin heel grappig, maar ook geheel leuk om te lezen.

[Raymond · Rating 4 out of 5]

Godfried Bomans blijft toch een van de grootste stylisten van het Nederlandse taalgebied. In een prachtig ouderwets Nederlands worden de jonge jaren van het leven van de (fictieve) voormalige minister van onderwijs Pieter Bas met de fijnbesnaarde humor waarop enkel Bomans het patent heeft beschreven. Jeugdherinneringen, schoolhelden, examenvrees, en enige onbeantwoorde liefdes. Deze voor iedereen herkenbare ervaringen vinden we allemaal terug in dit gemakkelijk te lezen boek. En als je uiteindelijk het boek met een zucht sluit, dan denk je: zulke heerlijke boeken schrijft men tegenwoordig niet meer.

[Pieter · Rating 3 out of 5]

Also sprach Pieter Bas: ‘Ach, lieve lezers, wij kunnen het leven nooit zien als een holle buis waar het overal goed wonen is, doch wij kijken er altijd door als een trechter, waar het verderop steeds ruimer en lichter wordt. Maar geloof een oud man dat deze trechter geen einde heeft, en dat, hoe hard wij ook hollen, steeds het stuk vóór ons ruimer en lichter zal stijgen. Dit is het geheim van een tevreden mens, dat hij overtuigd is van de relativiteit, niet alleen van het licht, de beweging en den tijd, maar bovenal die van het geluk zelve.’

[Gerard · Rating 4 out of 5]

Het boek en het verhaal is lichtelijk gedateerd, maar daarom niet minder vermakelijk. De beschrijving van de politieke handel en wandel van de hoofdpersoon kan naar elk tijdsgewricht vertaald worden. In elk tijdperk zijn er politici genoeg te vinden die dezelfde eigenschappen hebben als Pieter Bas in de tweede helft van de negentiende en de eerste helft van de twintigste eeuw had.
Het satirische karakter van het boek is nog steeds actueel.

[Davied van Berlo · Rating 4 out of 5]

Een satirische blik op hoogwaardigheidsbekleders en daarmee een wegbereider voor de zestiger jaren. Prachtig bloemrijk taalgebruik dat menig grinnikje heeft veroorzaakt.

[Patrick · Rating 5 out of 5]

Prachtig mooie knipoog naar de politiek. Vol met humor en spitsvondige woordgrappen.

[Jaap Tilburg · Rating 5 out of 5]

Heel aardig boekje. Wat is Bomans een taalkunstenaar. Ik heb het met veel genot gelezen.

[Wil Van der heide · Rating 3 out of 5]

pg 171: Wie met een vrouw praat onder het dansen blaast zeepbellen, prachtig gekleurde zeepbellen (...)

[Scallie]

Een minister van staat die alles in het juiste perspectief plaatst.

[Arne · Rating 4 out of 5]

Bijzonder grappig.

[Femke Hogenstijn · Rating 4 out of 5]

Je moet er wel even inkomen, maar het is een grappig boekje.

[Pieter-Bas de Waard · Rating 5 out of 5]

Eigenaardig, geestig en ruim te interpreteren. Hoewel de naam van “Zijne Excellentie” zorgt voor een bias in mijn oordeel, vond ik het een vermakelijk boek.

[Peter Bartlema · Rating 4 out of 5]

'Superieure ouderwetsheid' om met literatuurpaus Kees Fens te spreken. Nog altijd een van Bomans beste werken.

[Jan Venstermans]

eigenlijk wel grappig
heel onderhoudend

[Marie · Rating 4 out of 5]

Het was, of hij temidden van zijn kinderlijke beweringen het uitzicht behield op een land, waarvan hij nooit sprak, en waarvan hij wellicht ook nooit had kunnen spreken, omdat hij zich van het bestaan daarvan niet geheel bewust was.
p. 8

[Jaap · Rating 4 out of 5]

I always enjoy re-reading this book. It's light and funny and very endearing....

[Coen · Rating 5 out of 5]

Heel erg mooi.

[Tommy Verhaegen · Rating 4 out of 5]

Grappig., fijne humor zoals verwacht.