Cuốn sách là một công trình nghiên cứu chính luận sắc bén, không chỉ tường thuật lại những sự kiện, dấu mốc lịch sử của dân tộc mà đồng thời thể hiện những góc nhìn, quan điểm trực diện, gay gắt với chế độ thực dân tàn ác.
Tác phẩm gồm 12 chương, với phần phụ lục chi tiết là tuyển tập những lập luận sắc sảo của Hồ Chí Minh. Mở đầu với "Thuế máu", tác giả đã sử dụng những con số để vạch trần bộ mặt giả dối của đám "chiến sĩ bảo vệ công lý và tự do": "Tổng cộng có 700.000 người bản xứ đã đặt chân lên đất Pháp; và trong số ấy, 80.000 người không bao giờ còn trông thấy mặt trời trên quê hương đất nước mình nữa!". Qua từng chương, tác giả đi vào sâu từng khía cạnh "nực cười" tồn đọng trong xã hội để bàn luận về cách bọn thực dân thao túng và rẻ rúng người dân An Nam bấyy giờ. Ngôn từ châm biếm được sử dụng linh hoạt bên cạnh những "sự thật" súc tích được phơi bày, vừa để bày tỏ trọn nỗi căm hờn, phẫn nộ ẩn dấu vừa thể hiện nỗi niềm cảm thương, đau xót cho biết bao mạng người. "Anh có biết mạng của một người An Nam đáng giá bao nhiêu không? Không đáng một trinh!"
Càng về cuối, đặc biệt là chương "Những nhà khai hoá", "Bóc lột người bản xứ", "Chính sách ngu dân" và "Nỗi khổ nhục của người phụ nữ bản xứ" càng là những áng văn xuất sắc. Tác giả nhìn sâu vào từng bộ phận quần chúng như nông dân, phụ nữ, trẻ con để tái hiện rõ nét những hành động man dợ của bọn thực dân mang danh "nền văn minh tân tiến":
"Một viên chánh quản pháo binh, đã đốt nhà một phụ nữ An Nam, vì không chịu tiếp hắn vào lúc nửa đêm.
Một viên quan hai có nhiều vợ đã quật ngã một thiếu phụ An Nam và đánh chị đến chết vì không chịu làm vợ lẽ hắn.
Một sĩ quan khác hiếp một em bé gái bằng cách dâm bạo ghê tởm."
Chẳng cần so sánh ví von, chẳng cần khéo léo sử dụng bất cứ biện pháp văn chương nào hết, tác giả chọn một điểm nhìn thứ 3 khách quan, kể tại chân thực những câu chuyện. Như vậy đã đủ để người đọc rùng mình và khiếp sợ trước sự tàn ác của bọn "ngoại quốc" đó.
Không dùng lời hiệu triệu, không kêu gọi khuyến khích, tác giả chỉ đơn thuần tái hiện lại thế giới tối tăm để con người tự nhìn ngẫm và đi đến khẳng định rằng: "Chỉ khi giai cấp vô sản đoàn kết lại thì mới có thể lật đổ được giai cấp áp bức, và chỉ có giáo dục mới đem đến cách mạng thành công."
Đây không phải là một tác phẩm quá dễ đọc trong bối cảnh hiện tại. Lí do đầu tiên là vì ngôn ngữ sử dụng có sự khác biệt, có những cụm từ đã biến mất, có những phiên âm dịch tiếng nước ngoài khá xa lạ và khó nhớ. Thứ 2 là vì đan xen rất nhiều bối cảnh lịch sử thế giới, đòi hỏi sự tập trung để hiểu và ghi nhớ. Tuy nhiên cuốn sách vẫn rất xứng đáng với 5/5 điểm vì những giá trị vượt thời gian và góc nhìn, nhận định sâu sắc của tác giả về thời cuộc.
Hãy đọc một lần, để thêm hiểu và trân quý đất nước mình nhé!