Wat een theater! Politiek in tijden van populisme en technocratie

by Stefan Rummens

Wat is er aan de hand met onze democratie? Of het nu gaat om de aanslepende financieel-economische crisis of het vluchtelingenprobleem, de politiek sukkelt van de ene crisis in de andere en vindt geen daadkrachtige antwoorden meer. Kiezers verliezen van de weeromstuit hun vertrouwen. Ze laten zich steeds meer verleiden door de lokroep van populistische partijen of volgen nationalistische politici die zich afkeren van Europa en van de grote boze buitenwereld.

Volgens sommigen ligt de schuld bij de parlementaire vorm van onze democratie. Het politieke theater dat partijen en politici opvoeren in de media, maakt een efficiënt beleid onmogelijk en leidt tot een groeiende kloof tussen burger en politiek. In 'Wat een theater!' verdedigt Stefan Rummens de parlementaire politiek tegen deze kritiek. De echte oorzaak van de crisis is de machtsgreep van technocratische instellingen op het nationale, het Europese en het mondiale niveau. De technocratie maakt onze nationale politici vleugellam en de uitoefening van de macht onzichtbaar voor de burger.

Om de democratie in stand te houden, moeten we de technocratie aan banden leggen en de parlementaire politiek ook op het Europese niveau uitbouwen. Op een moment dat de Brexit de Europese Unie doet kraken in haar voegen, is dat een moeilijke boodschap. En toch. De toekomst van de democratie hangt af van ons vermogen om een Europees politiek theater te bouwen waarin we als Europese burgers ons lot opnieuw in eigen handen nemen.

Genres: Politics

253 pages, Paperback

First published September 13, 2016

Reviews

[Marc Lamot · Rating 3 out of 5]

Eindelijk iemand die een deugdelijke analyse maakt van de crisis van ons politiek bestel, en ook uitwegen en oplossing voorstelt. De voorbije jaren moesten we het stellen met wel erg zure klaagzangen en soms zelfs regelrechte doodverklaringen van ons parlementair democratisch systeem, genre David Van Reybrouck, Luc Huyse en Paul Verhaeghe. Bij Stefaan Rummens, politiek filosoof aan de KU Leuven, is een heel ander geluid te horen. Niet dat hij de problemen onder de mat veegt, integendeel, ook hij registreert het toenemend verlies aan vertrouwen van de burger in de politieke klasse, het groeiend succes van het populisme en de wanhoop van de politici zelf over hun onmacht. En ook hij wijt dat vooral aan de verlammende greep van de technocratie, die de politiek naar een tweederangsrol heeft teruggedrongen, vooral op supranationaal niveau, drijvend op de globalisering en het neoliberalisme. De andere analisten (vooral Van Reybrouck en Huyse) zien ook een probleem in ons politieke systeem zelf: de particratie, het parlementarisme en ook de spektakelmedia.

Maar dat klopt niet volgens Rummens, er is net een tekort aan politiek. Want in een representatieve democratie is zichtbaarheid heel belangrijk: de burgers moeten het gevoel hebben dat ze goed vertegenwoordigd worden en dat hun verzuchtingen aan bod komen. Dus is spektakel, via de media, net een grote kracht. Daar zit ook de remedie: politici moeten weer de macht grijpen en tonen dat ze de macht hebben, niet zozeer op het nationale vlak (zoals de Britten doen, en nu ook Trump), maar op internationaal en dan vooral Europees vlak. Absoluut aan te bevelen lectuur voor al wie begaan is met onze democratie. Helaas soms iets te academisch, en voor wie weinig tijd heeft: in de inleiding staat de essentie van het boek.

[Bruno · Rating 4 out of 5]

Dit is een zéér interessant boek, in meerdere opzichten. Het biedt interessante denkkaders over politiek en de evolutie van onze democratie, toont waar populisme en nationalisme nog een rol kunnen spelen, en gaat ook diep in op het democratische deficit van de EU.
Ik ben het niet met alle stellingen eens, maar dat is niet erg: het boek is erg goed beargumenteerd, en onderbouwd met linken naar sociologie en politocologie. Dat is mooi want het toont aan dat filosofie zich moet voeden met inzichten uit andere wetenschappen.

Wat ik niet goed vond (buiten het lange hoofdstuk over de NVA - het lijkt me voorbarig en riskeert in enkele jaren tijd passé te zijn) zijn de twee volgende dingen. Ten eerste hebben we een terechte aanval op technocratie (vooral dan op Europees niveau) en het feit dat inderdaad burgers via een democratisch proces het eerder voor het zeggen moeten hebben. Dat klopt wel, maar in de huidige materies hebben we nood aan experts (in economie, maar ook in wetenschap, klimaatkunde, ...). Door enkel op burgers en input te focussen, krijgen we misschien eerder nog meer populisme en vooral gebrek aan kennis en inzicht. Rummens reageert op Herman Van Rompuy (misschien niet onterecht) maar misschien is er ook wel een nood aan die rustige standvastigheid, die zich opbouwt in kennis, en niet (altijd of enkel) op het politieke toneel. Door de "politieke strijd" te verkiezen (niet slecht als idee) krijgen we een kleuring van politieke kandidaten die misschien niet de ideale is.
Ten tweede focust Rummens erg op nationale en Europese politiek, en op het democratische deficit (terecht). Maar de zgn "kloof" en dat deficit kan ook op een hele lokale manier aangepakt worden. één van de belangrijkste factoren in politiek, economie en zichtbaarheid naar de burgers toe is het niveau van de gemeente. Het is wschl niet de scope van dit boek, maar toch een lacune: hoe kan het "theater" op dit niveau zich ontplooien? Is de "mediademocratie" en de "politieke strijd" zomaar toepasbaar op dit niveau? Volgens mij niet, maar het is déél van de oplossing van de terechte problematieken aangehaald in dit boek.