Noorderlicht

by F. Bordewijk

Het is de geschiedenis van de familie Valcoog, drie zusters en twee broers, bezitters van De Leydsche IJzerhandel. Het hoofdmotief is een krachtmeting tussen een man en een vrouw, wier drijfveren evenzeer onontraadselbaar zijn als de gevoelens die ze ten opzichte van elkaar hebben, balancerend van liefde en verering naar haat en verachting. Een ander motief in de roman is de macht die de jongste zuster uitoefent op haar familie. Deze Aga, die veel borrels drinkt en veel pijpjes rookt, deze onoverwinnelijke, deze dictatoriale vrouw inspireert een van de broers tot de volgende overpeinzing, waarbij hij de familiegroep ziet als het verschijnsel Noorderlicht: 'Het verschijnsel vult een immens vlak van de hemel, de aanblik is indrukwekkend, maar het lichtgevend vermogen blijft gering en het licht zelf is koud; ook werkt het niet bevruchtend en voor het leven is het onnodig.'.

Genres: Dutch Literature

255 pages, Paperback

First published January 1, 1948

About the author

Ferdinand Bordewijk was born in Amsterdam and studied law in Leiden. After graduation he worked at a Rotterdam law firm.

His first published work was a volume of poetry titled Paddestoelen ("Mushrooms") under the pen-name Ton Ven. It was not particularly well received.

His breakthrough came with the short novels Blokken ("Blocks", 1931), Knorrende Beesten ("Growling Animals", 1933) and Bint (1934), and two longer works Rood paleis ("Red Palace", 1936) and Karakter ("Character", 1938).

His style, which is terse and symbolic, is considered magic realism. He was awarded the P.C. Hooftprijs in 1953 and the Constantijn Huygens award in 1957.

Reviews

[Boris · Rating 5 out of 5]

De beste roman die ik tot nu toe van Bordewijk las. Meesterlijke combinatie van licht surrealisme, Nieuwe Zakelijkheid en een diep inzicht in de menselijke psyche, dat alles gespannen om een plot waarin twee krachtige karakters vlammend op elkaar toe razen.

[Annemarie]

Ik ben blijven steken op pagina 62. Noorderlicht is nieuwe zakelijkheid in het kwadraat. Geen wonder dat dit werk van Bordewijk redelijk onbekend is, het haalt het qua verhaal, tempo en personages niet bij publiekslievelingen Karakter en Bint.

[Dominique · Rating 3 out of 5]

Een typisch Bordewijk-boek qua verhaal, maar de stijl is anders dan gewend. Misschien met uitzondering van De Aktetas is dit één van de latere van de 'grote' boeken die Bordewijk schreef; Noorderlicht (1948) kwam tien jaar na Karakter en veertien jaar na Bint uit, en deze duidelijk andere stijl lijkt vooral toe te schrijven aan voortschrijdende volwassenheid als schrijver.

Een treffende vergelijking is de dynamiek die je door de jaren heen bij muzikanten en bands vaak ziet (ik denk bijvoorbeeld aan The Cure of Talking Heads), waarbij in het begin van de discografie een soort punk-achtige, geheel eigen stijl wordt gehanteerd, maar naarmate de carrière vordert het geluid 'volwassener' wordt en zijn rauwe randje verliest. Zo ook hier: waar je in Bint, Blokken, Knorrende Beesten en Karakter nog de rauwe, Nieuw-zakelijke, steenharde en vooral ook simpele stijl heerst, hanteert Bordewijk in dit werk al een vloeiendere, meer literaire pen. De zinnen zijn langer, Bordewijk gunt zichzelf tijd om het gedrag van de personages te bespiegelen en ook worden er minder woorden aan baksteen, beton en grijze, stijve kostuums geweid, maar des te meer aan poëtischere onderwerpen als de zee, de lucht en de grachten. De oude stijl is niet volledig weg, en klinkt vooral nog door in de beschrijving van de hoofdpersonages, hun kledingstijlen en gelaatstrekken.

Het onderwerp van de roman is echter onmiskenbaar Bordewijkiaans; net als in Karakter (en zekere zin ook Bint) is het hoofdonderwerp een zakelijke clash tussen twee ongelooflijk krachtige personages, gedreven door haast onaardse vastberadenheid. De nuance in de personages is groter, en de pure strijd tussen individuën is iets verzacht maar krijgt ook meer dynamiek mee doordat familieleden en relaties niet slechts een bijrol spelen (of geheel niet voorkomen), maar juist onmisbaar zijn om de hoofdpersonages kracht bij te zetten.

Het boek is onmiskenbaar 'goed', de elementen en symboliek die in bijvoorbeeld de dreigende oorlog en de droomscènes van Hugo zitten zijn voldoende subtiel en goed doorvlochten in de tekst. Zoals misschien wel te lezen valt in deze recensie, is mijn mening vooral gekleurd door de verwachtingen die ik bij een Bordewijk-boek van tevoren heb. Zoals ik de vroege muziek van The Cure en Talking Heads beter vind, zo ook heb ik de magie van de pure Nieuwe Zakelijkheid aan het begin van Bordewijk's carrière simpelweg plezieriger. Juist de volledige afwezigheid van parallellen en symboliek, van diepe relaties en logische motivaties voor het gedrag van de personages en van lyrische zinnen heb ik lief. Ik heb Noorderlicht nog altijd met plezier gelezen, zeker door het karakter van Aga en haar familie die als één cementen blok fungeert, maar dat is juist omdat me het aan de oudere boeken herinnert. Door de veelheid aan personages en hun relaties gaat die bijna magische, cartooneske macht van de personages uit vroegere boeken verloren, en ik ben daar gewoonweg te groot fan van om die verwachting helemaal te blokkeren.

[Hans Moerland · Rating 4 out of 5]

“Noorderlicht” is een fascinerende roman uit 1948 over de besognes van een uit drie zusters en twee broers bestaande zakenfamilie. Het verhaal speelt aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog, en niet alle personages zijn vrij van antisemitisme. Het lezen ervan vergt enige inspanning, in mijn geval niet alleen vanwege de bladspiegel (erg vol) en de letters (erg klein) van de onderhavige Salamander-uitgave, maar ook door de naar mijn idee zelfs voor die tijd al ouderwetse zinsconstructies en navenant, soms nogal gezocht woordgebruik – wat te denken van het zelfs in woordenboeken niet een, twee, drie te vinden ‘apodicire’, waarmee Bordewijk blijkt te doelen op zogenaamd lijkenvet of lijkenwas.
Des lezers inspanningen om de tekst in kwestie tot zich te nemen en te begrijpen zijn evenwel de moeite méér dan waard. “Noorderlicht” is gedegen van compositie, telt tal van interessante personages en het verhaal boeit van begin tot eind. En zoals eerder het lezen van Bordewijks “Karakter” me bijkomend genoegen opleverde vanwege tal van verwijzingen naar locaties in het vooroorlogse Rotterdam, zo zal het Leidenaren vermoedelijk deugd doen dat heel wat scènes zich afspelen op ook nu nog herkenbare locaties in hun stad, de stad waar de onderneming is gevestigd (de auteur heeft het in dit verband trouwens consequent over de ‘affaire’) die bedoelde zakenfamilie en een andere partij elkaar fel betwisten: De Leydsche IJzerhandel.

[Bram De longhi · Rating 4 out of 5]

14. Katwijk is een eigenaardig dorp, karakteristiek, stug, moeilijk, onverdraagzaam, gesloten. 115. En zijzelven? Was hun huwelijk nader gekomen? Zij wist het niet, en evenmin of ze om haar onzekerheid zich moest gelukkig prijzen of die bejammeren. En opeens kreeg ze een ingeving: niet zij beiden zouden beslissen, maar een blinde kracht, een geweld van buiten moest hen of verenigen, of scheiden, voorgoed. 249. Hij zag het gevaar van de stootkracht ener gedweee massa welker ideaal het is machine te wezen. 255. Het verschijnsel vult een immens vlak van de hemel, de aanblik is indrukwekkend, maar het lichtgevend vermogen blijft gering en het licht zelf is koud; ook werkt het niet bevruchtend en voor het leven is het onnodig.

[Marlie Verheggen · Rating 4 out of 5]

Misschien niet echt 4⭐️ maar pluspunten voor opgeroepen fascinatie.
Bordewijk is toch wel meester in de creatie van lelijke, onvriendelijke en welhaast onmogelijke karakters. Zonder deze was het bij uitstek een stomvervelend verhaal geweest, mét deze fascinerend.
Taal zeer gedateerd maar dit geeft het juist een soort dichterlijke vrijheid mee.
Onverwacht genoegen.

[Bernard · Rating 4 out of 5]

Prachtige beschrijvingen.

[Meikesgl · Rating 3 out of 5]

It was a book with a difficult story and dificult sentences. I liked the developments in the characters. I thougt it was an intresting book, but I am certainly not going to read it again in the near future.