Οι ιστορίες σ' αυτή τη συλλογή ταξιδεύουν τον αναγνώστη στα χρόνια της ελληνικής αρχαιότητας, της ρωμαϊκής αλλά και της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Βασιλιάδες και αυτοκράτορες, απλοί άνθρωποι και στρατιώτες περνούν απ' αυτές τις σελίδες, συνθέτοντας ιστορίες γεμάτες ίντριγκες, περιπέτεια, μυστήριο και ρομαντισμό. Το βασικότερο χαρακτηριστικό και κοινό γνώρισμα των συγγραφέων της συλλογής είναι η ικανότητά τους να πετυχαίνουν αυτό που ο Hugh Walpole αποκάλεσε "διπλή τέχνη" - να εκμηδενίζουν δηλαδή το χρόνο και την ίδια στιγμή να αναπλάθουν μια ολόκληρη χρονική περίοδο.
Μια μικρή, όμορφη αν και με ελλιπή επιμέλεια, συλλογή ιστορικών διηγημάτων γραμμένων σε παλαιότερες δεκαετίες κατά την πρώτη άνθιση του είδους, την εποχή που γράφτηκαν και μερικά από τα πιο κλασικά ιστορικά μυθιστορήματα. Η ανθολόγησή τους είναι ενδιαφέρουσα γιατί ξεκινούν “με χρονολογική σειρά” εποχής, αλλά το τελευταίο είναι καθαρά μυθολογικό, αν και γραμμένο από τον πιο “διάσημο” συγγραφέα ανάμεσα στους έξι.
Στο πρώτο διήγημα "Ο Θεσσαλός Ιππέας" (A.H. Smith), ένας βετεράνος πολεμιστής του Μ. Αλεξάνδρου, δεκαετίες μετά τις εκστρατείες του, διηγείται περιστατικά από τότε σε έναν νεαρό Ρωμαίο που συνάντησε στην Αντιόχεια και του υπόσχεται ότι, αν αποδειχτεί άξιος, θα του χαρίσει ένα “μαγικό” (όπως πιστεύει ο ίδιος) σπαθί που δέχεται να το χρησιμοποιούν μόνο οι γενναίοι και φέρνει θάνατο στους δειλούς, για να συνεχίσει αυτή η μικρή, άσημη Ιταλική πόλη το έργο της κατάκτησης του κόσμου. Είναι μια πολύ καλή ιδέα, ένα crossover θα λέγαμε, αλλά πάσχει από σχετικά αδύναμη εκτέλεση χωρίς θεματικό κέντρο και κακή γραφή.
Στο δεύτερο διήγημα, "Έλληνας Συναντά Έλληνα" (J. Lindsay), δύο αρχαίοι Έλληνες έμποροι κρασιού συναντιούνται τυχαία σε ένα χωριό της περιοχής που σήμερα θα λέγαμε Κροατία - Βοσνία, ένα μέρος με “απολίτιστους” για αυτούς κατοίκους, και ξεδιπλώνεται ένα περιστατικό που καταδεικνύει σημαντικές πτυχές της υπεροψίας, της διάθεσης διχόνοιας και της αυτοκαταστροφικότητας των Ελλήνων στις κρίσιμες στιγμές. Είναι μια ενδιαφέρουσα ψυχολογική σπουδή και σκιαγράφηση που αγγίζει και τους νεοέλληνες και κυρίως αυτούς, εξεπλάγην που ο συγγραφέας δεν είναι Έλληνας, φαίνεται να μας ξέρει καλά!
Στο υπέροχο τρίτο διήγημα "Η Κοτία πήγε στα Βίβρακτα" (Naomi Mitcison), μια Ρωμαία αριστοκράτισα, σύζυγος αξιωματικού της λεγεώνας, μιλάει για τις αναμνήσεις της από την ιστορική εξέγερση του Βερκιγγετόριξ εναντίον των Ρωμαίων, τις περιπέτειες της ως αιχμάλωτη των Γαλατών και τον ιδιαίτερο δεσμό που απέκτησε με δύο μικρά παιδιά, γιους ενός ισχυρού φύλαρχου. Στο καλύτερο και πληρέστερο κατά τη γνώμη μου διήγημα του τόμου, έχουμε σωστή δομή ιστορίας, κινηματογραφική γραφή, με δράση, συγκίνηση, ψυχολογική εξερεύνηση της ηρωίδας που από αφέντρα σκλάβων γίνεται η ίδια σκλάβα και παραλίγο θύμα ομαδικού βιασμού, αλλά εκφράζει και την συμπάθειά της προς τους Γαλάτες έχοντας ζήσει μαζί τους και παρουσιάζονται στοιχεία Ιστορίας και του πολιτισμού των Γαλατών. Διαβάζεται απνευστί και θα μπορούσε άνετα να γίνει ταινία ή μίνι σειρά!
Στο τέταρτο διήγημα, "Η ετυμηγορία του Τιβέριου" (W.U. Tristam), ο μέχρι το κόκκαλο διεφθαρμένος, ασεβής, παραδομενος στα πάθη του και σαδιστής Ρωμαίος κυβερνήτης της Συρίας παρουσιάζεται έντρομος ενώπιον του αυτοκράτορα Τιβέριου για να λογοδοτήσει για τις υπεξαιρέσεις και τα άλλα εγκλήματά του. Αργό και κουραστικό σαν κείμενο, με ανούσιες παρεκβάσεις που δεν οδηγούν κάπου, είναι και κακομεταφρασμένο και χωρίς ουσιαστική επιμέλεια, αν και τα θέματα του, η διαφθορά, η αίσθηση του απρόσβλητου και η προσπάθεια συγκάλυψης εγκλημάτων από έχοντες εξουσία, λες ότι είναι και επίκαιρα. Είναι σημαντικό να παρατηρήσουμε ότι εδώ ο Τιβέριος παρουσιάζεται σαν δίκαιος αυτοκράτορας που προσπαθεί να τιμωρήσει τις αδικίες που έχουν υποστεί οι υπήκοοι του, κάτι που δύσκολα θα βλέπαμε σε σημερινό κείμενο, με την συνολική απαξίωση κάθε μορφής εξουσίας που υπάρχει.
Στο πέμπτο διήγημα "Ο Οινοχόος" (R. Garnett), ένας ατιμασμένος Βυζαντινός άρχοντας προσπαθεί να εκμεταλλευτεί την “κατά λάθος” ερωτική σχέση της κόρης του με τον αυτοκράτορα Βασίλειο τον Βουλγαροκτόνο για να βγάλει από τη μέση την πιστή βασιλική οινοχόο, ερωμένη και σωματοφύλακα του βασιλιά και να επιστρέψει στην εξουσία. Γραμμένο σαν λαϊκό παραμύθι, με απλή γλώσσα και μαύρο χιούμορ, με πλούσια εικονογραφία και αοριστία στη σειρά των γεγονότων, είναι σχεδόν σαν σκετς από βρετανική κωμωδία, αλλά και πέφτει θύμα της βιαστικής επιμέλειας όλου του τόμου, καθώς λέξεις επαναλαμβάνονται, άρθρα αλλάζουν και υπάρχουν και άλλα μικρά προβλήματα. Επίσης, θα έπρεπε ο τίτλος να είχε μεταφραστεί ως “Η οινοχόος”.
Το τελευταίο, πολύ μικρό, διήγημα, "Η Μάχη του Ετεοκλή και του Πολυνείκη", είναι πολύ ιδιαίτερο. Γραμμένο από τον Φρήντριχ Ένγκελς, τον γνωστό φιλόσοφο και συνεργάτη του Καρλ Μαρξ, κάτοχο γερμανικής κλασικής παιδείας, μιμείται τον τόνο και τις περιγραφές της Ιλιάδας, αλλά τοποθετεί τη δράση του στον Θηβαϊκό μυθικό κύκλο, απεικονίζοντας την εκστρατεία των Επτά Επί Θήβας και κορυφώνοντας στη στιγμή που αλληλοσκοτώνονται τα δύο μυθικά αδέλφια. Εξαιρετική μετάφραση από άλλον μεταφραστή (Α. Μπράβης) από τα υπόλοιπα πέντε διηγήματα, λόγω γερμανικών φαντάζομαι, πολύ ζωντανές εικόνες και γλώσσα ρέουσα που αποδίδει το αίσθημα της επικής ποίησης της εποχής του Χαλκού, ένα πείραμα γραφής που πέτυχε!
Γενικά, ένα καλό βιβλίο για την εισαγωγή κάποιου στα ζητούμενα του καθαρά ιστορικού, χωρίς φανταστικά στοιχεία, διηγήματος, που όμως έχει δυσκολίες στη μετάφραση (Χ. Παπαγεωργίου) και στην επιμέλεια (Χ. Μανώλη). Αν θεωρήσουμε ότι τα 6 διηγήματα του τόμου μάλλον δεν έχουν μεταφραστεί ξανά στα ελληνικά, ίσως είναι μια καλή προσθήκη στη βιβλιοθήκη κάποιου που διαβάζει αυτό το είδος (historical fiction)