Ontredderde Republiek - Zoektocht naar de ziel van Frankrijk

by Mia Doornaert

Iedereen heeft twee vaderlanden, het zijne en Frankrijk’, placht men te zeggen. En nog steeds is La douce France een trekpleister voor ontelbare bezoekers en voor expats die er van hun pensioen komen genieten. Merkwaardig genoeg zijn de Fransen zelf ten prooi aan een gevoel van rien ne va plus, ondanks de vele troeven van hun land. Frankrijk heeft hervormingen nodig, maar pogingen daartoe worden prompt gesaboteerd. Het land van de Revolutie komt nu op straat om alles bij het oude te houden; de Fransen zijn tegelijk opstandig en conservatief.

Mia Doornaert peilt naar de diepere oorzaken van de malaise in een land met een zo glorieus verleden en een nog steeds benijdenswaardig heden. Ze houdt van Frankrijk, ze heeft er gewoond en gewerkt. Haar meeslepende verhaal – van de monarchie tot de Revolutie, van Charles de Gaulle tot François Hollande, van de belle époque tot het einde van de exception française – doorweeft ze met eigen ervaringen en ontmoetingen. Hoe dicht we in Europa ook bij elkaar wonen, elke natie is anders, want ze is de vrucht van een verschillend verhaal van gedeelde dromen, passies en herinneringen. Het verhaal van Frankrijk, verteld in De ontredderde republiek, is rijk en onstuimig.

Genres: Nonfiction, France, History

288 pages, Paperback

Published February 1, 2017

Reviews

[Marc Lamot · Rating 2 out of 5]

Dit is eigenlijk een vrij klassiek overzicht van de Franse geschiedenis, van Clovis tot nu, maar wel vertrekkend vanuit het gevoel van crisis en verval dat Frankrijk vandaag overheerst. Doornaert laat de rijke historie van onze zuiderburen mooi tot zijn recht komen, in prachtig proza, en met duidelijk heel veel bewondering en liefde. Ze legt ook de fundamentele pijnpunten van de 'Franse constructie' bloot. In de meer recente periode gaat ze iets minder onthecht te werk. Haar focus ligt op wat de opeenvolgende presidenten (vooral Mitterrand) allemaal verknoeid hebben, in de meeste gevallen door kwalijke persoonlijkheidsstoornissen. Haar portretten zijn herkenbaar, maar naar mijn aanvoelen overbelicht ze daarbij de rol en de macht van individuen in de geschiedenis. Ook haar erg negatief beeld van immigranten in Frankrijk is zeer eenzijdig ("een inwijking die weigert zich in te schrijven in het gemeenschappelijk verhaal"); akkoord, er zijn ntuurlijk pijnpunten en probleemgroepen (de aanslagen zijn daar de trieste uitingen van), maar ik ken geen enkel ander land in Europa waar zo'n grote groep van migranten juist wel goed geïntegreerd is geraakt. De laatste hoofdstukken van dit boek zijn duidelijk veel polemischer, maar ook slordiger geschreven en bevatten enkele opvallende, feitelijke fouten. Maar wie zich op korte termijn wil inleven in wat er in Frankrijk omgaat, is dit uiteraard een aanrader!

[Luc De Coster · Rating 3 out of 5]

Mia Doornaert schreef een verdienstelijk en licht historisch overzicht over de Franse politiek dat goed van pas komt om de komende presidentsverkiezingen in Frankrijk (april-mei 2017) historisch te situeren. Daarbij heeft ze oog voor de thema's die vandaag spelen, maar ook voor wat ze "de trage onderstroom" noemt: eeuwenoude historische breuklijnen, impliciet, onzichtbaar aan de oppervlakte en sommige evident voor Fransen maar niet zo voor buitenlanders. Doornaert is er in geslaagd om erg bondig en overzichtelijk al die episodes uit de Franse geschiedenis te verknopen: de vijf republieken, het ancien regime en de revolutie, de taalkundige éénmaking van Frankrijk, de centralistische Jacobijnen tegen de regionale Girondijnen, het eeuwenoude gevecht met Duitsland om de dominantie op het continent en de Rijn-Alpen-Pyreneeën doctrine van Richelieu, het diepe katholicisme tegen de laicité (Le rouge et le noir), de rivaliteit en oorlogen met Engeland wereldwijd, de strijd tegen de Habsburgers. Daarnaast is ook een mooi overzicht van de recente presidentschappen met verwezenlijkingen en mislukkingen (De Gaulle, Pompidou, Giscard, Mitterand, Chirac, Sarkozy, Hollande).

De ondertitel, "ontredderde republiek", heeft te maken met een Frans zelfbeeld dat niet langer kan opgehouden worden. Het Europese project dat moest dienen als hefboom om Frankrijk blijvend een leidende natie in de wereld te laten zijn, heeft het land door de éénmaking van Duitsland en de uitbreiding naar het oosten naar de marge van de Unie geduwd. Frankrijk kreunt onder de budgetaire orthodoxie van de EURO (Duitsland) en de dominantie van het vrije markt denken (UK), twee politiek economische principes die dwars op de Franse traditie staan van begrotingstekort en dirigisme. Het gevoel het onderspit te hebben gedolven tegenover de aloude rivalen is erg aanwezig. Daarbovenop komt nu de naweeën van de koloniale erfenis, het sociaal immobilisme en de problemen met migratie. De knauwen in het franse ego zijn eigenlijk niet gestopt sinds Waterloo.

Rest nog te vermelden: leuke anekdotes, heldere taal en veel liefde voor het land.

[Heidi C. · Rating 4 out of 5]

Mia Doornaert verklaart de huidige problemen in Frankrijk door dieper in te gaan op de geschiedenis van het land. Het boek biedt een glashelder overzicht van de politieke factoren en staatslieden die het huidige aangezicht van Frankrijk bepaalden. Als ex-correspondente geeft ze op een zeer verdienstelijke manier duiding. Ze heeft als schrijfster en journaliste weliswaar een uitgesproken en soms controversiële mening, maar dat doet niets af aan haar analytische geest en passie voor haar onderwerp.

[Stefaan Van · Rating 3 out of 5]

Als je de Franse politiek wil begrijpen, een echte aanrader. De stijl is echt 'Doornaert'. Ze schrijft zoals ze spreekt. Dus om de drie zinnen steekt er zeker een Frans citaat, uitdrukking,...

[Peter · Rating 3 out of 5]

Wirwar

[Dirk Vandenberghe · Rating 2 out of 5]

Ontgoochelend boek dat de belofte in de titel niet waarmaakt. Mijn volledige oordeel over enkele weken in Ons Erfdeel.

[Jonas · Rating 3 out of 5]

Dat Frankrijk een land op zoek naar cohesie is, blijkt overtuigend uit Ontredderde Republiek van Mia Doornaert. La douce France is verdeeld en lijkt in de ban van le déclin (het verval). Fransen ervaren een collectieve malaise: ze zijn neerslachtig, maar niemand lijkt goed te weten waarom.

Niet dat er geen duidelijke oorzaken aan te wijzen zijn: terrorisme, moeizame integratie, verziekte banlieues, economische stagnering, een hardnekkig begrotingsdeficit en torenhoge jeugdwerkloosheid zijn nog maar enkele factoren die van Frankrijk een ‘zieke patiënt’ maken. Wie wil begrijpen waarom de opdracht van president Macron zo overweldigend is, vindt in dit boek alvast een goed overzicht.

Maar om een diagnose te stellen, wil Doornaert verder gaan dan de cijfers en de feiten. “Naties zijn gezamenlijke verhalen van gedeelde belevenissen en herinneringen, van passies en dromen”, citeert ze de filosoof Ernest Renan. De Franse ontreddering heeft ook te maken met een verlies van nationale trots en een teloorgang van le specificité française. Net door hun glorieuze verleden zijn Fransen het niet gewend om in het hedendaagse Europa een ‘gewoon’ land te zijn.

Om dit dieperliggende gevoel van mishagen te vatten, duikt Doornaert de Franse geschiedenis in. Ze verwijst naar de Poolse journalist Ryszard Kapuściński om aan te geven dat onder de waan van de dag een ‘trage rivier’ stroomt.

Doornaerts poging om die Franse ‘trage rivier’ in kaart te brengen begint bij Clovis en houdt halt bij enkele cruciale episodes: van het koningschap van Hugo Capet tot aan de Revolutie en de philosophes, van het keizerrijk van Napoleon Bonaparte tot aan de belle epoque en de wereldoorlogen. Het resultaat is een vlot leesbare executive summary van de Franse geschiedenis.

In de laatste hoofdstukken komen vooral de Franse presidenten en hun (al dan niet politieke) exploten aan bod. Vooral François Mitterand moet het daarbij ontgelden. In tegenstelling tot staatsman Charles de Gaulle klampte “Tonton” zich vast aan de macht zonder een duidelijk plan voor Frankrijk. Hij was het ook die de politieke groei van het Front National aanwakkerde, om zo de rechterzijde te verdelen en zijn eigen positie veilig te stellen. Ook het zogenoemde “spook van het Elysée” François Hollande krijgt een allesbehalve flatterend portret van Doornaert.

Naast de politieke mijlpalen komen ook heel wat persoonlijke verhaallijnen van les présidents aan bod. Hoewel vermakelijk, zijn deze details over amoureuze escapades en andere persoonlijk intriges een pak minder relevant in het schetsen van de ‘trage rivier’.

Mia Doornaert staat erom bekend dat ze geen blad voor de mond neemt en dat doet ze ook in dit boek niet. In de inleiding geeft ze duidelijk te kennen dat Ontredderde Republiek een subjectief werk is. Net daarin schuilt ook de grote charme van het boek. Doornaert kent Frankrijk door en door, is er intens door gefascineerd en houdt er zielsveel van. Haar verhaal is een tapijt van geschiedenis, ankedotes en persoonlijke herinneringen, verteld met aanstekelijk enthousiasme.

Lees de volledige recensie: https://vreemderdanfictie.be/2017/05/...

[Bart Decaigny · Rating 4 out of 5]

aanrader. Het overzicht van de franse geschiedenis (laatste paar honderd jaar) is niet zo bijzonder, maar de 'review' van de laatste presidenten is interessant, vooral dan hoe hun keuzes in beleid om hun eigen belang te verzekeren, zwaar tegen zich (of tegenhet land kunnen keren). Ook hoe de kortzichtige publieke opinie soms beleid moeilijk of onmogelijk maakt. Het laatste hoofdstuk, over buitenlands beleid (meer bepaald Midden-Oosten) is bijzonder actueel

[Riet · Rating 3 out of 5]

Een helder overzicht van de Franse politieke geschiedenis. Gelezen vlak voor de verkiezingen in Frankrijk. Het boek maakt dudelijk waarom de Fransen nu net Macron gekozen hebben. Of ze daar goed aan gedaan hebben moet worden afgewacht.
Het boek is vlot geschreven en bevat heel veel informatie voora lover alle presidenten en regeringen van na de 2de wereldoorlog.

[Jonah · Rating 3 out of 5]

Prima boek, waar vooral het begin interessant is en een duidelijk beeld geschetst wordt van ‘de Franse ziel’. Dat stukje mis ik wat verder in het boek. Evengoed vind ik het later een goed inleidend werk over presidenten als de Gaulle, Mitterand en Chirac. Het geeft mooi inzicht in hoe het huidige politieke systeem is georganiseerd.

[Björn Baeten · Rating 4 out of 5]

Helemaal in de Mia Doornaert-stijl... alleen jammer van de vele typefouten en soms ook grammaticale fouten... denk dat bij het nakijken op fouten de persoon in kwestie er vaak niet bij zat met het hoofd

[Wim Van Den Bossche · Rating 4 out of 5]

Zeer goed gedocumenteerd en onderbouwd. Het geeft een goeie kijk op Frankrijk en de positie in Europa en de wereld vroeger en nu. Wat ik mis is een goed onderbouwde toekomststrategie ...

[Willy Schuyesmans · Rating 4 out of 5]

In het vooruitzicht van de naderende Franse verkiezingen, kun je geen beter boek lezen. Mia Doornaert die vele jaren van haar journalistieke leven bij onze zuiderburen doorbracht, neemt de hele geschiedenis van Frankrijk onder de loep en doet je dat ingewikkelde politieke systeem beter begrijpen.